तुल्यकालपरामृष्टत्रिकालकलनाशता । अनन्तानुभवाभोगा परिपूर्णैव शुद्धचित्
ती शुद्ध बुद्धी नेहमीच परिपूर्ण असते, भूत, वर्तमान आणि भविष्य यातील भेद तिला लागत नाहीत, आणि ती असंख्य अनुभवांचा आनंद घेत राहते.
परामृष्टत्रिकालाया दृष्टानन्तदृशश् चितः । समतापरपर्याया पूर्णतैवावशिष्यते
जेव्हा चैतन्य तीनही काळाच्या स्पर्शापासून मुक्त राहते आणि अनंत दृश्यांचा साक्षीदार होते, तेव्हा समता हाच तिचा दुसरा अर्थ असतो आणि पूर्णत्वच उरते.
तुल्यकालावबुद्धेन मृदुना कटुना च चित् । समेन समताम् एति मधुनिष्ठानुभूतिवत्
ती चैतन्य जर सर्व काळात सारख्याच रीतीने सौम्य किंवा कडक असो, तरीही तिला समता प्राप्त होते, जशी मधाचा गोडवा अनुभवणाऱ्याला मिळते.
त्यक्तसङ्कल्पकलया सूक्ष्मया चिदवस्थया । सर्वभावानुगतया सत्ताद्वैतैकरूपया
विचारांची खेळी सोडून, सूक्ष्म अशा चैतन्याच्या अवस्थेत जेव्हा मन स्थिर राहतं, जी सर्व अवस्थांमध्ये असते आणि केवळ अद्वैत अस्तित्वाचं एकच रूप घेते, तेव्हा मनाला समता प्राप्त होते.
विचित्रापि पदार्थश्रीर् अन्योऽन्यवलितान्तरा । तुल्यकालानुभवनात् साम्येनैवानुभूयते
जरी वस्तूंची शोभा विविध आणि एकमेकांत गुंतलेली असली, तरी सर्वकाळ सारखं पाहिल्यानं ती सारखीच वाटते.
भावेन भावम् आश्रित्य भावस् त्यजति दुःखिताम् । प्रेक्ष्य भावम् अभावेन भावस् त्यजति तुष्टताम्
एका भावावर आधार घेतल्यावर दुसरा भाव दुःख सोडतो; आणि एखाद्या भावाचं अभाव पाहिल्यावर दुसरा भाव समाधान सोडून देतो.
कालत्रयम् उपेक्षित्र्या हीनायाश् चेत्यबन्धनैः । चितश् चेत्यम् उपेक्षित्र्यास् समतैवावशिष्यते
तीनही काळ दुर्लक्षित केल्यावर आणि मनाच्या बंधनं कमी झाल्यावर, विषयांकडे दुर्लक्ष केल्यामुळे चित्तात फक्त समता उरते.
याति वाचाम् अगम्यत्वाद् असत्ताम् इव शाश्वतीम् । नैरात्म्यसिद्धान्तदशाम् उपयातेव तिष्ठति
ती वाणीच्या आवाक्याबाहेर जाते, जणू काही कायमची नसणारी स्थिती प्राप्त करते; आणि जणू 'स्व' नाही असा जो सिद्धांत आहे, त्यातच स्थिर राहते.
भवत्य् आत्मा तथा ब्रह्म नकिञ्चिच् चाखिलं च वा । परमोपशमे लीना मोक्षनाम्ना परोच्यते
अशा प्रकारे आत्मा ब्रह्मरूप होतो, कधी काहीच राहत नाही, तर कधी सर्व काही होतो; जेव्हा तो परमशांतीत विलीन होतो, तेव्हा त्याला 'मोक्ष' असे म्हणतात.
सङ्कल्पकलिता त्व् एषा मन्दाभासतया जगत् । न सम्यक् पश्यतीदं चिद् दृष्टिः पटलिनी यथा
हे जग केवळ कल्पनेतून निर्माण झालेले असून, फक्त मंद छायेसारखे दिसते; जशी झाकलेली नजर नीट पाहू शकत नाही, तशीच माया पडल्यामुळे चैतन्याला हे जग खरं स्वरूपात दिसत नाही.
ईहानीहामयैर् अन्तर् या चिद् आवलिता मलैः । सा हि नोत्पतितुं शक्ता पाशबद्धेव पक्षिणी
इच्छा आणि अनिच्छेच्या मलांनी आतून झाकलेली जी चैतन्यशक्ती आहे, ती खरोखरच वर उचलू शकत नाही, जशी दोरीने बांधलेली पक्षी उडू शकत नाही.
सङ्कल्पकलनेनैव ये केचन जना इमे । पतिता मोहजालेषु विनेत्रा इव पक्षिणः
खरं सांगायचं झालं तर, या सर्व लोकांनी आपल्या कल्पनेच्या विणकामातून मोहाच्या जाळ्यात पडावं, जसं एखाद्या पक्ष्याला डोळे नसावेत तसं.
सङ्कल्पजालवलितैर् विषयावटपातिभिः । पदवी गतबाधेयं न दृष्टा मत्पितामहैः
कल्पनेच्या जाळ्यात अडकलेली आणि विषयांच्या पहाऱ्यांनी अडवलेली ही वाट माझ्या पूर्वजांना कधीच दिसली नाही.
दिनैः कतिपयैर् एव स्फुरित्वा धरणीतले । वराकास् तेन ते नष्टा मषकाः कुहरेष्व् इव
मोजक्या दिवसांसाठीच या पृथ्वीवर चमकून, ते बिचारे त्या मोहामुळे हरवून जातात, जसं लहान माशा भोकात गायब होतात.
अज्ञास्यन् यदि ते तत्त्वं भोगदुःखार्थिनस् ततः । भावाभावान्धकूपेषु नापतिष्यन् हताशयाः
जर ते सुख-दुःखाच्या मागे धावणारे लोक खरं तत्त्व ओळखले असते, तर त्यांची आशा तुटून ते अस्तित्व आणि अनस्तित्वाच्या काळोख्या खड्ड्यांमध्ये पडले नसते.
इच्छाद्वेषसमुत्थेन द्वन्द्वमोहेन जन्तवः । धराविवरमग्नानां कीटानां समतां गताः
इच्छा आणि द्वेष यांपासून निर्माण होणाऱ्या द्वंद्व आणि भ्रमामुळे सर्व जीव जणू पृथ्वीच्या भोकात पडलेल्या किड्यांसारखे होतात.
ईहितानीहिताकारा कलनामृगतृष्णिका । सत्यावबोधमेघेन यस्य शान्ता स जीवति
ज्याच्या मनातील केलेली आणि न केलेली कृत्ये, तसेच कल्पनेच्या मृगजळासारख्या विचारांची गोंधळ, सत्याच्या ज्ञानाच्या मेघाने शांत झाली आहे, तोच खरा जगतो.
कुतः किलास्याश् शुद्धाया अविच्छिन्नामलाकृतेः । चन्द्रिकाया रुचः कोष्णाः कलङ्ककलनाश् चितः
ही जी शुद्ध, अखंड आणि निर्मळ तेजस्विता आहे, जशी चंद्राची शीतलता, तिच्यात कल्पनेतील डाग किंवा उष्णता कशी येईल?
आत्मने ऽस्तु नमो मह्यम् अविच्छिन्नचिदात्मने । लोकालोकमणे देव चिरेणाधिगतो ऽस्य् अहो
माझ्या स्वतःच्या, अखंड चैतन्यस्वरूप असलेल्या आत्म्याला नमस्कार असो. हे दृश्य आणि अदृश्य जगाचे दैवी रत्न, अखेर तुला प्राप्त झालो—किती अद्भुत!
परामृष्टो ऽसि लब्धो ऽसि प्रोदितो ऽसि चिराय च । उद्धृतो ऽसि विकल्पेभ्यो यो ऽसि सो ऽसि नमो ऽस्तु ते
तुला मी स्पर्श केला, तुला शोधलं, तुला उलगडलं आणि कित्येक काळानंतर तुला सर्व शंका-मुक्त केलं; तू जसा आहेस तसाच आहेस—तुला नमस्कार.
मह्यं तुभ्यम् अनन्ताय तुभ्यं मह्यं शिवात्मने । नमो देवातिदेवाय पराय परमात्मने
माझ्या आणि तुझ्या—या दोघांच्या—अनंत स्वरूपाला, शुभ आत्म्यास, देवांपेक्षा श्रेष्ठ असलेल्या, परमात्म्याला नमस्कार.
गतघनम् इव पूर्णम् इन्दुबिम्बं गतकलनावरणं स्वम् एव रूपम् । स्ववपुषि मुदितं स्वयं स्वसंस्थं स्वयम् उदितं स्वरसं स्वयं नमामि
जसं निरभ्र चंद्रबिंब पूर्ण असतं, तसंच स्वरूप, कोणतीही कला किंवा आच्छादन नसलेलं, स्वतःच्या देहात आनंदी, स्वतःमध्ये स्थिर, स्वतःच प्रकट झालेलं आणि स्वतःच्या रसात न्हालेलं—त्याला मी नमस्कार करतो.
ॐ इत्य् आकारिताकारो विकारपरिवर्जितः । आत्मैवायं इदं सर्वं यत् किञ्चिज् जगतीगतम्
‘ॐ’ या नादातून प्रकटलेलं, सर्व विकारांपासून मुक्त असलेलं, हे सर्व जग—जे काही आहे ते—फक्त आत्माच आहे.
मेदोऽस्थिमांसमज्जासृगतीतो ऽप्य् एष चेतनः । अन्तरस्थो ऽपि सूर्यादीन् प्रकाशयति दीपकः
हा चेतना मेद, हाड, मांस आणि मज्जा यांच्याही पलीकडे असून, आतमध्ये असला तरी, सूर्य वगैरे सर्वांना दिव्यासारखी प्रकाश देतो.
उष्णीकरोति दहनं रसयत्य् अमृतो रसं । इन्द्रियानुभवान् भुङ्क्ते भोगान् इव महीपतिः
तो अग्नीप्रमाणे उष्णता देतो, अमृतासारखा रस अनुभवतो आणि राजा जसा सुखांचा आस्वाद घेतो तसा इंद्रियांचे अनुभव घेतो.
तिष्ठन्न् अपि हि नासीनो गच्छन्न् अपि न गच्छति । शान्तो ऽपि व्यवहारस्थः कुर्वन्न् अपि न लिप्यते
तो उभा असला तरी खरं तर उभा राहत नाही; बसला असला तरी बसत नाही; चालला असला तरी चालत नाही. शांत असूनही व्यवहारात राहतो; करत असला तरी त्याला काही चिकटत नाही.
पूर्वम् अद्य तथेदानीम् इहामुत्रोभयत्र च । पिहितो ऽपिहितो ऽप्य् एष समस् सर्वासु वृत्तिषु
पूर्वी, आत्ता किंवा नंतर; इथे, तिथे किंवा दोन्हीकडे; लपलेला असो किंवा उघड असो, हा सर्व अवस्थांमध्ये सारखाच राहतो.
उद्भवन्यग्भवाभावभावनाभिर् इतस् ततः । ब्रह्मादितृणपर्यन्तं जगद् आवर्तयन् स्थितः
निर्मिती, विलय आणि अनुपस्थिती या कल्पनांनी हे सर्वत्र, ब्रह्मापासून गवतापर्यंतचं जग फिरवत राहतं.
नित्यस्पन्दमयो नित्यम् अपि देवात् सदागतेः । स्थाणोर् अप्य् अक्रियो नित्यम् आकाशाद् अप्य् अलेपकः
हे नेहमीच हालचालीने भरलेलं असतं, तरीही कायम स्थिर राहतं; सतत निष्क्रिय, आणि आकाशापेक्षाही अधिक निर्मळ असतं.
मनांसि क्षोभयत्य् एष पल्लवान् इव मारुतः । वाहयत्य् अक्षपङ्क्तिं वा स्वाश्वालीम् इव सारथिः
हे वारा जसा पानं हलवतो तसं मनं हलवतं, आणि सारथी जसा आपल्या घोड्यांना चालवतो तसं इंद्रियांना चालवतं.