इमा घटपटाकारपदार्थशतपङ्क्तयः । जागत्यो विपुलादर्शे ह्य् अस्मिन् व्योमनि बिम्बिताः
हा जो मोठा आकाशासारखा आरसा आहे, त्यात या जगातल्या मडक्या, कापडं आणि अशा असंख्य वस्तूंच्या रांगा प्रतिबिंबित झालेल्या दिसतात.
अदृश्यं सर्वभूतानां प्राप्यं गलितचेतसाम् । एतत् तद् दृश्यते सद्भिः परं व्योमेति तन्मयैः
सर्व प्राण्यांना जे दिसत नाही आणि ज्यांचं मन विरघळलं आहे त्यांना जे मिळवता येतं, तेच ज्ञानी लोकांना त्यांच्या स्वतःच्या स्वरूपात सर्वोच्च आकाश म्हणून दिसतं.
एतद् वृद्धं वृद्धिमति क्षयि क्षयिणि जागते । पदार्थे सद् असच् चापि प्रतिबिम्बार्कवत् स्थितम्
हेच वृद्धात वृद्ध, नाशमानात नाशमान, आणि जगातल्या वस्तूंमध्ये खरं आणि खोटं अशा दोन्ही स्वरूपात, सूर्याच्या प्रतिबिंबासारखं स्थिर आहे.
इयम् अभ्युदयं याति नानाता दृश्यमञ्जरी । आचारचञ्चरीकाढ्या एतस्माद् कारणद्रुमाद्
ही नानाविध दृश्यांची फुलमाळ या कारणरुपी झाडावरून, आचाररुपी मधमाशांनी सजलेली उमटते.
अस्माद् इयम् उदेत्य् उच्चैस् संसाररचना चला । विचित्रतरुगुल्माढ्या शैलाद् इव वनावली
याच कारणातून, वेगवेगळ्या वृक्षांच्या झुडुपांनी भरलेली, डळमळणारी संसाराची रचना, जशी एखाद्या डोंगरावरून वनराई पसरते तशी, निर्माण होते.
सर्वेषाम् अविभिन्नो ऽसौ त्रैलोक्योदरवर्तिनाम् । ब्रह्मादीनां तृणान्तानां चिदात्मा सम्प्रकाशकः
ती चेतना, ब्रह्मादि पासून तृणापर्यंत, त्रैलोक्यातील सर्व जीवांत अभेद राहून, सर्वांना प्रकाशित करणारी आहे.
एषो ऽसाव् अहम् आद्यन्तरहितस् सर्वगाकृतिः । चराचराणाम् भूतानाम् अन्तस् स्वानुभवस् स्थितः
हेच ते 'मी', ज्याला आरंभ किंवा अंत नाही, सर्व रूपांचे मूळ, आणि चराचर सर्व प्राण्यांच्या अंतर्यातील स्वानुभव स्वरूपाने वास करणारे आहे.
अस्य तस्य ममेमानि स्थावराणि चराणि च । परिसङ्ख्याविहीनानि शरीराणि बहूनि च
या त्या किंवा माझ्या या असंख्य देहांना — स्थावर असोत किंवा चल — मोजता येणार नाही इतकी संख्या आहे.
एषो ऽसाव् अहम् एकात्मा स्वानुभूतिवशात् स्वयम् । सर्वदृग्द्रष्टृदृश्यत्वात् सहस्रकरलोचनः
हा तोच 'मी' एक आत्मा आहे, जो आपल्या अनुभवाच्या सामर्थ्याने पाहणारा, पाहणे आणि दिसणारा — सर्वत्र हात आणि डोळे असलेला — असा आहे.
एषो ऽसाव् अहम् आकाशे सूर्यदेहेन चारुणा । विहरामीतरेणापि वायुदेहेन वाहिना
हा तोच 'मी' आहे, जो आकाशात सूर्याच्या तेजस्वी देहाने विहार करतो किंवा वाऱ्याच्या देहाने फिरतो.
ममैतद् वपुर् आनीलं शङ्खचक्रगदाधरम् । सर्वसौभाग्यसीमान्तो ह्य् अस्मिञ् जगति वल्गति
माझे हे वाऱ्यासारखे रूप शंख, चक्र आणि गदा धारण करणारे आहे; या जगात सर्व सौभाग्याची परिसीमा याच्यात उजळते.
अहम् अस्मिन् समुद्भूतः पद्मासनगतस् सदा । निर्विकल्पसमाधिस्थः परां निर्वृतिम् आगतः
मी इथे जन्मलो आहे, नेहमी कमळाच्या आसनावर बसलेलो, विचारांच्या पलीकडील ध्यानात स्थिर झालो आहे आणि सर्वोच्च समाधान प्राप्त केले आहे.
अहं त्रिनेत्रयाकृत्या गौरीवक्त्राब्जषट्पदः । सर्गान्ते संहरामीदं कूर्मो ऽङ्गपटलं यथा
मी त्रिनेत्र असलेल्या रूपात, गौरीच्या कमळासारख्या मुखावर भुंगा झालो आहे; सृष्टीच्या शेवटी, कासव जसा आपली अंगं आत घेतो तसा मी हे जग मागे घेतो.
अहम् ऐन्द्रेण रूपेण त्रिलोकीमठिकाम् इमाम् । पालयामि क्रमप्राप्तां मठिकाम् इव तापसः
मी इंद्राच्या रूपाने, ही तीन लोकांची सृष्टी जशी योग्य वेळी आली आहे तशी, जसा एखादा तपस्वी आपल्या आश्रमाची काळजी घेतो तशी मी तिची रक्षा करतो.
अहं तृणलतागुल्मजालं रसतया स्थितः । उत्थापयामि चिद्भूमेः कूपाद् उरुलताम् इव
मी गवत, वेल, झुडुपांच्या गर्दीत सार म्हणून वास करतो आणि जशी वेल विहिरीतून वर काढतात तशी मी त्यांना चैतन्याच्या क्षेत्रातून वर आणतो.
स्वलीलार्थम् इदं चारु जगदाडम्बरं ततम् । मयाभिजातबालेन पङ्कक्रीडनकं यथा
माझ्या स्वतःच्या खेळासाठी हे सुंदर जग मी पसरवले आहे, जसे एखादे मूल चिखलात खेळते.
मयीदम् अर्प्यते सर्वं सत्तां मां प्राप्य गच्छति । मत्परित्यक्तम् एतच् च सद् अप्य् एव न किञ्चन
हे सर्व माझ्यात समर्पित होते; जेव्हा सर्व जीव मला प्राप्त होतात, तेव्हा ते माझ्यात विलीन होतात. आणि जर हे माझ्यापासून वेगळे राहिले, तरी ते खरेच काहीच नाही.
मयि स्फारे चिदादर्शे प्रतिबिम्बं यद् आगतम् । तद् अस्ति नेतरत् तस्मान् मत्तो ऽन्यन् नेह विद्यते
माझ्या या विशाल चैतन्याच्या आरशात जे प्रतिबिंब दिसते, तेच खरे आहे; माझ्याशिवाय इथे दुसरे काहीच नाही.
कुसुमेष्व् अहम् आमोदः पद्मपत्त्रेष्व् अहं छविः । छविष्व् अहं रूपकला रूपेष्व् अनुभवो ऽप्य् अहम्
फुलांत मी सुगंध आहे; कमळाच्या पानांत मी तेज आहे; त्या तेजात मी रूपाची कला आहे आणि रूपांत मीच अनुभव आहे.
यद् यत् किञ्चिद् इदं दृश्यं जगत् स्थावरजङ्गमम् । सर्वसङ्कल्परहितं तच् चित्तत्त्वम् अहं परम्
हे जग जे काही आपण पाहतो, जड असो वा सजीव, ते सर्व कल्पनांपासून मुक्त आहे; तीच श्रेष्ठ चैतन्याची मूळतत्त्व मीच आहे.
आप्या रसमयी शक्तिर् अण्वोघविवृतोदया । सा यथा दारुकुड्येषु तथाहं सर्ववस्तुषु
जशी ओतप्रोत रसाने भरलेली शक्ती सूक्ष्म आणि स्थूल रूपांनी प्रकट होते, आणि जशी ती लाकडात असते, तशीच मी सर्व वस्तूंमध्ये आहे.
परमां ताम् अहं सर्वपदार्थान्तरवर्तिताम् । उपेत्य संविद्वैचित्र्यं प्रतनोमि स्वयेच्छया
ती सर्वोच्च वस्तुस्थिती, जी सर्व पदार्थांच्या आत आहे, ती मी प्राप्त करून, माझ्या इच्छेने चैतन्याची विविधता प्रकट करतो.
घृतं यथान्तः पयसि रसशक्तिर् यथा जले । चिच्छक्तिस् सर्वभावेषु तथान्तर् अहम् आस्थितः
जसे दूधात तुप असते, किंवा पाण्यात रसाची शक्ती असते, तसेच मी, म्हणजे चैतन्यशक्ती, सर्व सत्त्वांच्या आत स्थिर आहे.
इदं जगत् त्रिकालस्थं चिति मय्य् एव संस्थितम् । चेत्योपचाररहितं वस्तुजातम् इवावनौ
हे संपूर्ण जग, जे तीनही काळात आहे, ते फक्त माझ्या चैतन्यातच आहे. यात 'वस्तू' असं काही वेगळं नाही, जसं पृथ्वीवर असलेल्या वस्तूंचा एक संच असतो.
भरिताशेषदिक्कुक्षिस् त्यक्तसङ्कोचविभ्रमः । सर्वस्थस् सर्वधर्ता च विराट् सम्राड् अहं स्थितः
सर्व दिशा जणू माझ्या उदरात सामावल्या आहेत, मी सर्व मर्यादा आणि गोंधळ सोडून दिला आहे, मी सर्वत्र आहे, सर्वांचा आधार आहे, आणि मीच हा विशाल, सर्वश्रेष्ठ सम्राट आहे.
अपूर्वम् अनिबद्धेन्द्रम् अशस्त्रदलितामरम् । अप्रार्थितं मे सम्प्राप्तं जगद्राज्यम् इदं ततम्
हे जगाचं राज्य, जे कधीच नव्हतं, कुणाच्याही अधीन नाही, कुणी जिंकू शकत नाही, आणि मी कधीच मागितलं नव्हतं, असं हे सर्वत्र पसरलेलं राज्य मला आपोआप मिळालं आहे.
अहो नु विततात्मास्मि न माम्य् आत्मात्मनात्मनि । कल्पान्तपवनोच्छून एकार्णव इवार्णवे
खरंच, मी सर्वत्र पसरलेला आत्मा आहे; माझं असं काही वेगळं अस्तित्व नाही, आत्म्यातील आत्म्यापासून वेगळं काही नाही, जसं कल्पाच्या शेवटी वाऱ्याने सर्व काही उडून गेल्यावर एकच महासागर उरतो.
नात्मन्य् अन्तम् अवाप्नोमि स्वच्छे ऽन्तस् स्वोदिते स्वयम् । क्षीरवारिनिधौ पङ्गुस् सरीसृप इव स्फुरन्
माझ्या आत कुठेही काही मर्यादा मला सापडत नाही; माझे अंतरंग अगदी निर्मळ आणि आपोआप उजळलेले आहे. मी जणू दूधाच्या समुद्रात पडलेल्या अपंग सरपटणाऱ्या प्राण्यासारखा हालचाल करतो.
स्वल्पेयं मठिका ब्राह्मी जगन्नाम्नी सुसङ्कटा । गजो बिल्व इवास्यां मे न माति विपुलं वपुः
हे ब्रह्माचे, जग असे नाव असलेले, छोटेसे घर फारच अरुंद आहे; जसे बेलाच्या फळात हत्ती मावत नाही, तसेच माझे विशाल रूप यात बसू शकत नाही.
विरिञ्चसदनात् पारे तत्त्वान्ते ऽप्य् आहरत् पदम् । प्रसरत्य् एव मे रूपम् अद्यापि न निवर्तते
ब्रह्मदेवाच्या निवासस्थानाच्या पलीकडे, सत्याच्या शेवटच्या टोकापर्यंतही माझे रूप पसरलेले आहे आणि ते अजूनही थांबत नाही, सतत वाढतच राहते.