अनेनैतत् पदार्थानां वस्तुत्वं प्रतिपाद्यते । शुक्लादिगुणवत्त्वं स्वं प्रदीपेनेव वाससाम्
याच्यामुळे वस्तूंचं खरं अस्तित्व ठरतं—त्यांचे पांढरटपणा वगैरे गुण स्वतःच्या प्रकाशानं उघड होतात, जसं दिव्याच्या उजेडात कापडाचे रंग दिसतात.
असाव् एव हि भूतानां सर्वेषाम् एव जाग्रताम् । सर्वानुभविता भूमाव् आत्मा मकुरवत् स्थितः
हा आत्माच सर्व जागृत जीवांचा अनुभव घेणारा आहे. तो जगात आरशासारखा उभा राहून सर्वकाही प्रतिबिंबित करतो.
अस्य तस्याविकल्पस्य चिद्दीपस्य प्रसादतः । उष्णो ऽर्कश् शिशिरश् चन्द्रो घनो ऽद्रिर् विद्रुतं पयः
या अखंड आणि निर्मळ चैतन्याच्या प्रकाशामुळे सूर्य तापतो, चंद्र थंड असतो, मेघ दाट होतो, पर्वत कठीण असतो आणि पाणी वहाते.
सातत्येनानुभूतानां पदार्थानाम् अनेन तत् । पदार्थत्वम् उदेत्य् उच्चैः प्रतापेनेव तप्तता
या आत्म्याच्या सातत्याने अनुभव घेतल्यामुळेच वस्तूंना वस्तुत्व मिळते, जसे अग्नीच्या ज्वाळेमुळे ताप निर्माण होतो.
ब्रह्मविष्ण्विन्द्ररुद्राणां कारणानां जगत्स्थितौ । एतत् कारणम् आद्यं तत् कारणं नास्य विद्यते
ब्रह्मा, विष्णु, इंद्र, रुद्र हे जगाच्या निर्मितीचे कारण असले तरी, त्यांच्याही आधी हा आत्माच मुख्य कारण आहे; आणि या आत्म्याला कोणतेही कारण नाही.
अकारणाद् अकरणात् सर्वकारणकारणात् । एतस्माज् जगद् उत्पन्नम् इदं शैत्यं हिमाद् इव
ज्याला कुठलाही कारण नाही, ज्याच्याकडून काही कृती होत नाही, आणि जो सर्व कारणांचा मूळ आहे, त्याच्यापासून हे जग निर्माण झालं आहे, जसं हिमातून गारवा येतो.
चिच्चेत्यद्रष्टृदृश्यादिनामभिर् वर्जितात्मने । सते सकृद्विभाताय मह्यम् अस्मै नमो नमः
जो 'चैतन्य', 'वस्तू', 'द्रष्टा', 'दृश्य' अशा कुठल्याही नावांनी ओळखला जात नाही, आणि जो एकदाच अस्तित्व म्हणून मला प्रकटतो, त्या सत्याला मी पुन्हा पुन्हा नमस्कार करतो.
एतस्मिन् सर्वभूतानि निर्विकल्पचिदात्मनि । गुणभूतानि भूतेशे तिष्ठन्ति च विशन्ति च
या बदल न होणाऱ्या चैतन्यस्वरूप आत्म्यात सर्व जीव आणि त्यांचे गुण, हे सर्व, हे भूतांच्या स्वामी, त्यातच राहतात आणि त्यातच विलीन होतात.
यत् किलानेन कलितं चेतनेनान्तर् आत्मना । तत् तद् भवति सर्वत्र नेतरत् सद् अपि स्थितम्
या अंतर्गत चैतन्याने जे काही मनात आणलं, तेच सर्वत्र प्रकट होतं; बाकीचं जरी असलं तरी दिसत नाही.
यच् चिता कलितं किञ्चित् तद् आप्नोति निजं पदम् । यच् चिता कलितं नेह तत् सद् अप्य् अस्तम् आगतम्
ज्या गोष्टींना चित्ताचा स्पर्श होतो, त्या त्यांच्या स्वतःच्या अवस्थेला पोचतात. ज्या गोष्टींना चित्ताचा स्पर्श होत नाही, त्या इथे असल्या तरी, अस्तित्वात असूनही नाहीशा होतात.
इमा घटपटाकारपदार्थशतपङ्क्तयः । जागत्यो विपुलादर्शे ह्य् अस्मिन् व्योमनि बिम्बिताः
हा जो मोठा आकाशासारखा आरसा आहे, त्यात या जगातल्या मडक्या, कापडं आणि अशा असंख्य वस्तूंच्या रांगा प्रतिबिंबित झालेल्या दिसतात.
अदृश्यं सर्वभूतानां प्राप्यं गलितचेतसाम् । एतत् तद् दृश्यते सद्भिः परं व्योमेति तन्मयैः
सर्व प्राण्यांना जे दिसत नाही आणि ज्यांचं मन विरघळलं आहे त्यांना जे मिळवता येतं, तेच ज्ञानी लोकांना त्यांच्या स्वतःच्या स्वरूपात सर्वोच्च आकाश म्हणून दिसतं.
एतद् वृद्धं वृद्धिमति क्षयि क्षयिणि जागते । पदार्थे सद् असच् चापि प्रतिबिम्बार्कवत् स्थितम्
हेच वृद्धात वृद्ध, नाशमानात नाशमान, आणि जगातल्या वस्तूंमध्ये खरं आणि खोटं अशा दोन्ही स्वरूपात, सूर्याच्या प्रतिबिंबासारखं स्थिर आहे.
इयम् अभ्युदयं याति नानाता दृश्यमञ्जरी । आचारचञ्चरीकाढ्या एतस्माद् कारणद्रुमाद्
ही नानाविध दृश्यांची फुलमाळ या कारणरुपी झाडावरून, आचाररुपी मधमाशांनी सजलेली उमटते.
अस्माद् इयम् उदेत्य् उच्चैस् संसाररचना चला । विचित्रतरुगुल्माढ्या शैलाद् इव वनावली
याच कारणातून, वेगवेगळ्या वृक्षांच्या झुडुपांनी भरलेली, डळमळणारी संसाराची रचना, जशी एखाद्या डोंगरावरून वनराई पसरते तशी, निर्माण होते.
सर्वेषाम् अविभिन्नो ऽसौ त्रैलोक्योदरवर्तिनाम् । ब्रह्मादीनां तृणान्तानां चिदात्मा सम्प्रकाशकः
ती चेतना, ब्रह्मादि पासून तृणापर्यंत, त्रैलोक्यातील सर्व जीवांत अभेद राहून, सर्वांना प्रकाशित करणारी आहे.
एषो ऽसाव् अहम् आद्यन्तरहितस् सर्वगाकृतिः । चराचराणाम् भूतानाम् अन्तस् स्वानुभवस् स्थितः
हेच ते 'मी', ज्याला आरंभ किंवा अंत नाही, सर्व रूपांचे मूळ, आणि चराचर सर्व प्राण्यांच्या अंतर्यातील स्वानुभव स्वरूपाने वास करणारे आहे.
अस्य तस्य ममेमानि स्थावराणि चराणि च । परिसङ्ख्याविहीनानि शरीराणि बहूनि च
या त्या किंवा माझ्या या असंख्य देहांना — स्थावर असोत किंवा चल — मोजता येणार नाही इतकी संख्या आहे.
एषो ऽसाव् अहम् एकात्मा स्वानुभूतिवशात् स्वयम् । सर्वदृग्द्रष्टृदृश्यत्वात् सहस्रकरलोचनः
हा तोच 'मी' एक आत्मा आहे, जो आपल्या अनुभवाच्या सामर्थ्याने पाहणारा, पाहणे आणि दिसणारा — सर्वत्र हात आणि डोळे असलेला — असा आहे.
एषो ऽसाव् अहम् आकाशे सूर्यदेहेन चारुणा । विहरामीतरेणापि वायुदेहेन वाहिना
हा तोच 'मी' आहे, जो आकाशात सूर्याच्या तेजस्वी देहाने विहार करतो किंवा वाऱ्याच्या देहाने फिरतो.
ममैतद् वपुर् आनीलं शङ्खचक्रगदाधरम् । सर्वसौभाग्यसीमान्तो ह्य् अस्मिञ् जगति वल्गति
माझे हे वाऱ्यासारखे रूप शंख, चक्र आणि गदा धारण करणारे आहे; या जगात सर्व सौभाग्याची परिसीमा याच्यात उजळते.
अहम् अस्मिन् समुद्भूतः पद्मासनगतस् सदा । निर्विकल्पसमाधिस्थः परां निर्वृतिम् आगतः
मी इथे जन्मलो आहे, नेहमी कमळाच्या आसनावर बसलेलो, विचारांच्या पलीकडील ध्यानात स्थिर झालो आहे आणि सर्वोच्च समाधान प्राप्त केले आहे.
अहं त्रिनेत्रयाकृत्या गौरीवक्त्राब्जषट्पदः । सर्गान्ते संहरामीदं कूर्मो ऽङ्गपटलं यथा
मी त्रिनेत्र असलेल्या रूपात, गौरीच्या कमळासारख्या मुखावर भुंगा झालो आहे; सृष्टीच्या शेवटी, कासव जसा आपली अंगं आत घेतो तसा मी हे जग मागे घेतो.
अहम् ऐन्द्रेण रूपेण त्रिलोकीमठिकाम् इमाम् । पालयामि क्रमप्राप्तां मठिकाम् इव तापसः
मी इंद्राच्या रूपाने, ही तीन लोकांची सृष्टी जशी योग्य वेळी आली आहे तशी, जसा एखादा तपस्वी आपल्या आश्रमाची काळजी घेतो तशी मी तिची रक्षा करतो.
अहं तृणलतागुल्मजालं रसतया स्थितः । उत्थापयामि चिद्भूमेः कूपाद् उरुलताम् इव
मी गवत, वेल, झुडुपांच्या गर्दीत सार म्हणून वास करतो आणि जशी वेल विहिरीतून वर काढतात तशी मी त्यांना चैतन्याच्या क्षेत्रातून वर आणतो.
स्वलीलार्थम् इदं चारु जगदाडम्बरं ततम् । मयाभिजातबालेन पङ्कक्रीडनकं यथा
माझ्या स्वतःच्या खेळासाठी हे सुंदर जग मी पसरवले आहे, जसे एखादे मूल चिखलात खेळते.
मयीदम् अर्प्यते सर्वं सत्तां मां प्राप्य गच्छति । मत्परित्यक्तम् एतच् च सद् अप्य् एव न किञ्चन
हे सर्व माझ्यात समर्पित होते; जेव्हा सर्व जीव मला प्राप्त होतात, तेव्हा ते माझ्यात विलीन होतात. आणि जर हे माझ्यापासून वेगळे राहिले, तरी ते खरेच काहीच नाही.
मयि स्फारे चिदादर्शे प्रतिबिम्बं यद् आगतम् । तद् अस्ति नेतरत् तस्मान् मत्तो ऽन्यन् नेह विद्यते
माझ्या या विशाल चैतन्याच्या आरशात जे प्रतिबिंब दिसते, तेच खरे आहे; माझ्याशिवाय इथे दुसरे काहीच नाही.
कुसुमेष्व् अहम् आमोदः पद्मपत्त्रेष्व् अहं छविः । छविष्व् अहं रूपकला रूपेष्व् अनुभवो ऽप्य् अहम्
फुलांत मी सुगंध आहे; कमळाच्या पानांत मी तेज आहे; त्या तेजात मी रूपाची कला आहे आणि रूपांत मीच अनुभव आहे.
यद् यत् किञ्चिद् इदं दृश्यं जगत् स्थावरजङ्गमम् । सर्वसङ्कल्परहितं तच् चित्तत्त्वम् अहं परम्
हे जग जे काही आपण पाहतो, जड असो वा सजीव, ते सर्व कल्पनांपासून मुक्त आहे; तीच श्रेष्ठ चैतन्याची मूळतत्त्व मीच आहे.