त्वचा क्षणविनाशिन्या प्राप्यम् अप्राप्यम् अन्यथा । चित्प्रसादोपलब्धात्म स्पर्शनं नास्म्य् अचेतनम्
मी तो स्पर्श नाही, जो क्षणात नष्ट होणाऱ्या त्वचेने कधी मिळतो, कधी मिळत नाही; मी चैतन्याच्या प्रसादाने ओळखला जाणारा आत्मा आहे, जड नाही.
लब्धात्मा जिह्वया तुच्छो लोलया लोलसत्तया । स्वल्पस्पन्दो द्रव्यनिष्ठो रसो नाहम् अचेतनः
मी तो स्वाद नाही, जो थोडासा, बदलणाऱ्या आणि चंचल जिभेने मिळणारा आणि पदार्थावर अवलंबून असणारा आहे; मी जड नाही.
दृश्यदर्शनयोर् लीनं क्षयि क्षणविनाशिनोः । केवले द्रष्टरि क्षीणं रूपं नाहम् अचेतनम्
मी ते रूप नाही, जे क्षणभंगुर पाहणारा आणि दिसणारा यात विरघळते आणि क्षणात नाहीसे होते; शुद्ध साक्षीमध्ये रूप संपते—मी जड नाही.
नासयात्यन्तजडया क्षयिण्या परिकल्पितः । पेलवो ऽनियताधारो गन्धो नाहम् अचेतनः
मी वास नाही, जो पूर्णपणे जड आणि नष्ट होणाऱ्या नाकाने कल्पिला जातो, जो दुर्बल आहे आणि ज्याला ठराविक आधार नाही — मी जड किंवा जाणीवशून्य नाही.
निर्ममो ऽमननश् शान्तो गतपञ्चेन्द्रियभ्रमः । शुद्धश् चेतन एवाहं कलाकलनवर्जितः
माझ्यात काहीही आपलेपण नाही, विचार नाहीत, मी शांत आहे, पाचही इंद्रियांच्या गोंधळातून मुक्त आहे; मी फक्त शुद्ध चैतन्य आहे, सर्व भेदभावांपासून मुक्त.
चेत्यवर्जितचिन्मात्रम् अहम् एषो ऽवभासकः । सबाह्याभ्यन्तरव्यापी निष्कलामलसन्मयः
मी केवळ शुद्ध चैतन्य आहे, प्रकाश देणारा, जाणिवेच्या कोणत्याही विषयांशिवाय, बाहेर आणि आत सर्वत्र व्यापणारा, अखंड, निर्मळ आणि शुद्ध स्वरूपाचा.
आ इदानीं स्मृतं सत्यम् एतत् तद् अखिलं मया । निर्विकल्पचिदाभास एष आत्मास्मि सर्वगः
आत्तापर्यंत मी हे सर्व खरेपणाने आठवले आहे: मीच हा आत्मा आहे, निर्भेद चैतन्याचा प्रकाश, सर्वत्र व्यापलेला.
अनेन चेतनेनेमे सर्वे घटपटादयः । सूर्यान्ता अवभासन्ते दीपेनोत्तमतेजसा
या चेतनेमुळे हे सर्व मडकं, कापड आणि सूर्यापर्यंतची सर्व वस्तू चमकतात, जसं तेजस्वी दिव्याच्या प्रकाशात सगळं दिसतं.
अनेनैतास् स्फुरन्तीह विचित्रेन्द्रियवृत्तयः । तेजसान्तः प्रकाशेन यथाग्निकणपङ्क्तयः
याच्यामुळे इथे इंद्रियांच्या विविध गूढ हालचाली उगवतात, जसं अग्नीच्या आतून ठिणग्यांच्या रांगा उमटतात.
अनेनैतास् स्फुरन्त्य् अन्तर् मनोमननशक्तयः । सर्वगेन निदाघेन यथा मरुमरीचयः
याच्यामुळे आतमध्ये मन आणि विचार करण्याची शक्ती जागृत होते, जशी उन्हाळ्यात वाळवंटात मृगजळं दिसतात.
अनेनैतत् पदार्थानां वस्तुत्वं प्रतिपाद्यते । शुक्लादिगुणवत्त्वं स्वं प्रदीपेनेव वाससाम्
याच्यामुळे वस्तूंचं खरं अस्तित्व ठरतं—त्यांचे पांढरटपणा वगैरे गुण स्वतःच्या प्रकाशानं उघड होतात, जसं दिव्याच्या उजेडात कापडाचे रंग दिसतात.
असाव् एव हि भूतानां सर्वेषाम् एव जाग्रताम् । सर्वानुभविता भूमाव् आत्मा मकुरवत् स्थितः
हा आत्माच सर्व जागृत जीवांचा अनुभव घेणारा आहे. तो जगात आरशासारखा उभा राहून सर्वकाही प्रतिबिंबित करतो.
अस्य तस्याविकल्पस्य चिद्दीपस्य प्रसादतः । उष्णो ऽर्कश् शिशिरश् चन्द्रो घनो ऽद्रिर् विद्रुतं पयः
या अखंड आणि निर्मळ चैतन्याच्या प्रकाशामुळे सूर्य तापतो, चंद्र थंड असतो, मेघ दाट होतो, पर्वत कठीण असतो आणि पाणी वहाते.
सातत्येनानुभूतानां पदार्थानाम् अनेन तत् । पदार्थत्वम् उदेत्य् उच्चैः प्रतापेनेव तप्तता
या आत्म्याच्या सातत्याने अनुभव घेतल्यामुळेच वस्तूंना वस्तुत्व मिळते, जसे अग्नीच्या ज्वाळेमुळे ताप निर्माण होतो.
ब्रह्मविष्ण्विन्द्ररुद्राणां कारणानां जगत्स्थितौ । एतत् कारणम् आद्यं तत् कारणं नास्य विद्यते
ब्रह्मा, विष्णु, इंद्र, रुद्र हे जगाच्या निर्मितीचे कारण असले तरी, त्यांच्याही आधी हा आत्माच मुख्य कारण आहे; आणि या आत्म्याला कोणतेही कारण नाही.
अकारणाद् अकरणात् सर्वकारणकारणात् । एतस्माज् जगद् उत्पन्नम् इदं शैत्यं हिमाद् इव
ज्याला कुठलाही कारण नाही, ज्याच्याकडून काही कृती होत नाही, आणि जो सर्व कारणांचा मूळ आहे, त्याच्यापासून हे जग निर्माण झालं आहे, जसं हिमातून गारवा येतो.
चिच्चेत्यद्रष्टृदृश्यादिनामभिर् वर्जितात्मने । सते सकृद्विभाताय मह्यम् अस्मै नमो नमः
जो 'चैतन्य', 'वस्तू', 'द्रष्टा', 'दृश्य' अशा कुठल्याही नावांनी ओळखला जात नाही, आणि जो एकदाच अस्तित्व म्हणून मला प्रकटतो, त्या सत्याला मी पुन्हा पुन्हा नमस्कार करतो.
एतस्मिन् सर्वभूतानि निर्विकल्पचिदात्मनि । गुणभूतानि भूतेशे तिष्ठन्ति च विशन्ति च
या बदल न होणाऱ्या चैतन्यस्वरूप आत्म्यात सर्व जीव आणि त्यांचे गुण, हे सर्व, हे भूतांच्या स्वामी, त्यातच राहतात आणि त्यातच विलीन होतात.
यत् किलानेन कलितं चेतनेनान्तर् आत्मना । तत् तद् भवति सर्वत्र नेतरत् सद् अपि स्थितम्
या अंतर्गत चैतन्याने जे काही मनात आणलं, तेच सर्वत्र प्रकट होतं; बाकीचं जरी असलं तरी दिसत नाही.
यच् चिता कलितं किञ्चित् तद् आप्नोति निजं पदम् । यच् चिता कलितं नेह तत् सद् अप्य् अस्तम् आगतम्
ज्या गोष्टींना चित्ताचा स्पर्श होतो, त्या त्यांच्या स्वतःच्या अवस्थेला पोचतात. ज्या गोष्टींना चित्ताचा स्पर्श होत नाही, त्या इथे असल्या तरी, अस्तित्वात असूनही नाहीशा होतात.
इमा घटपटाकारपदार्थशतपङ्क्तयः । जागत्यो विपुलादर्शे ह्य् अस्मिन् व्योमनि बिम्बिताः
हा जो मोठा आकाशासारखा आरसा आहे, त्यात या जगातल्या मडक्या, कापडं आणि अशा असंख्य वस्तूंच्या रांगा प्रतिबिंबित झालेल्या दिसतात.
अदृश्यं सर्वभूतानां प्राप्यं गलितचेतसाम् । एतत् तद् दृश्यते सद्भिः परं व्योमेति तन्मयैः
सर्व प्राण्यांना जे दिसत नाही आणि ज्यांचं मन विरघळलं आहे त्यांना जे मिळवता येतं, तेच ज्ञानी लोकांना त्यांच्या स्वतःच्या स्वरूपात सर्वोच्च आकाश म्हणून दिसतं.
एतद् वृद्धं वृद्धिमति क्षयि क्षयिणि जागते । पदार्थे सद् असच् चापि प्रतिबिम्बार्कवत् स्थितम्
हेच वृद्धात वृद्ध, नाशमानात नाशमान, आणि जगातल्या वस्तूंमध्ये खरं आणि खोटं अशा दोन्ही स्वरूपात, सूर्याच्या प्रतिबिंबासारखं स्थिर आहे.
इयम् अभ्युदयं याति नानाता दृश्यमञ्जरी । आचारचञ्चरीकाढ्या एतस्माद् कारणद्रुमाद्
ही नानाविध दृश्यांची फुलमाळ या कारणरुपी झाडावरून, आचाररुपी मधमाशांनी सजलेली उमटते.
अस्माद् इयम् उदेत्य् उच्चैस् संसाररचना चला । विचित्रतरुगुल्माढ्या शैलाद् इव वनावली
याच कारणातून, वेगवेगळ्या वृक्षांच्या झुडुपांनी भरलेली, डळमळणारी संसाराची रचना, जशी एखाद्या डोंगरावरून वनराई पसरते तशी, निर्माण होते.
सर्वेषाम् अविभिन्नो ऽसौ त्रैलोक्योदरवर्तिनाम् । ब्रह्मादीनां तृणान्तानां चिदात्मा सम्प्रकाशकः
ती चेतना, ब्रह्मादि पासून तृणापर्यंत, त्रैलोक्यातील सर्व जीवांत अभेद राहून, सर्वांना प्रकाशित करणारी आहे.
एषो ऽसाव् अहम् आद्यन्तरहितस् सर्वगाकृतिः । चराचराणाम् भूतानाम् अन्तस् स्वानुभवस् स्थितः
हेच ते 'मी', ज्याला आरंभ किंवा अंत नाही, सर्व रूपांचे मूळ, आणि चराचर सर्व प्राण्यांच्या अंतर्यातील स्वानुभव स्वरूपाने वास करणारे आहे.
अस्य तस्य ममेमानि स्थावराणि चराणि च । परिसङ्ख्याविहीनानि शरीराणि बहूनि च
या त्या किंवा माझ्या या असंख्य देहांना — स्थावर असोत किंवा चल — मोजता येणार नाही इतकी संख्या आहे.
एषो ऽसाव् अहम् एकात्मा स्वानुभूतिवशात् स्वयम् । सर्वदृग्द्रष्टृदृश्यत्वात् सहस्रकरलोचनः
हा तोच 'मी' एक आत्मा आहे, जो आपल्या अनुभवाच्या सामर्थ्याने पाहणारा, पाहणे आणि दिसणारा — सर्वत्र हात आणि डोळे असलेला — असा आहे.
एषो ऽसाव् अहम् आकाशे सूर्यदेहेन चारुणा । विहरामीतरेणापि वायुदेहेन वाहिना
हा तोच 'मी' आहे, जो आकाशात सूर्याच्या तेजस्वी देहाने विहार करतो किंवा वाऱ्याच्या देहाने फिरतो.