दुर्जयः पुण्डरीकाक्षः प्रविमुक्तायुधो ऽपि सन् । नासौ शस्त्रास्त्रविच्छेदैर् वज्रसारो विदीर्यते
पुण्डरीकाक्ष जिंकता येत नाही; त्याच्याकडे शस्त्र नसली तरी, शस्त्रास्त्रांच्या तुटण्याने तो कधीच तुटत नाही, कारण त्याचं अंतरंग वज्रासारखं मजबूत आहे.
अभ्यस्ता बहवस् तेन मिथःप्रेरितपर्वताः । भीमास् समरसंरम्भास् समम् अस्मत्पितामहैः
त्याने अनेक भीषण युद्धांची तयारी केली आहे, जिथे पर्वत एकमेकांवर फेकले गेले, आणि आमच्या पूर्वजांइतकेच सामर्थ्य दाखवले.
तासु तास्व् अतिघोरासु विततास्व् असुराजिषु । यो न भीत इदानीं स भयम् एष्यति का कथा
त्या अत्यंत भयंकर आणि मोठ्या असुरांच्या लढायांमध्ये, जो आत्ता घाबरत नाही, त्यालाही लवकरच भीती वाटेल; त्यात आणखी काय सांगावे?
उपायम् एकम् एवेमं हरेर् आक्रमणे स्फुटम् । मन्ये तद्व्यतिरेकेण विद्यते न प्रतिक्रिया
हरीवर हल्ला करण्यासाठी मला एकच स्पष्ट उपाय योग्य वाटतो; याशिवाय दुसरा काही मार्ग नाही.
सर्वात्मना सर्वधिया सर्वसंरम्भरंहसा । स एव शरणं देवो गतिर् अस्तीह नान्यथा
संपूर्ण मन, शरीर आणि सर्व शक्तीने, तोच देव आपला खरा आश्रय आहे; इथे दुसरा कोणताही मार्ग नाही.
न तस्माद् अधिकः कश्चिद् अस्ति लोकत्रयान्तरे । प्रलयस्थितिसर्गाणां हरिः कारणतां गतः
तीनही जगांत त्याच्यापेक्षा मोठा कोणी नाही; सृष्टी, स्थिती आणि प्रलय यांचा कारण हरि आहे.
तस्मान् निमेषाद् आरभ्य नारायणम् अजं सदा । सम्प्रपन्नो ऽस्मि सर्वत्र नारायणमयो ह्य् अहम्
म्हणून डोळ्याच्या पापणी लवते त्या क्षणापासून मी नेहमी अजन्मा नारायणाकडेच वळलो आहे; सर्वत्र मी नारायणानेच भरलेलो आहे.
नमो नारायणायेति मन्त्रस् सर्वार्थसाधकः । नापैति मम हृत्कोशाद् आकाशाद् इव मारुतः
'नमो नारायणाय' हा मंत्र सर्व काही साधतो; तो माझ्या हृदयाच्या खोल भागातून कधीच जात नाही, जसा आकाशातून वारा जात नाही.
हरिर् आशा हरिर् व्योम हरिर् उर्वी हरिर् जगत् । अयं हरिर् अमेयात्मा जातो हरिमयो ह्य् अहम्
हरि म्हणजे आशा, हरि म्हणजे आकाश, हरि म्हणजे पृथ्वी, हरि म्हणजे हे जग; हा हरि मोजता येणार नाही असा आहे, आणि मीही हरिमय आहे.
अविष्णुः पूजयन् विष्णुं न पूजाफलभाग् भवेत् । विष्णुर् भूत्वा यजेद् विष्णुम् अयं विष्णुर् अहं स्थितः
जो विष्णू नाही, तो विष्णूची पूजा केली तरी त्याला पूजेचे फळ मिळत नाही. स्वतः विष्णू होऊनच विष्णूची पूजा करावी लागते—हा विष्णू म्हणजे मीच येथे स्थिर आहे.
अनन्तम् इदम् आकाशम् आपूर्य विनतासुतः । कनकाङ्गो ममाङ्गानाम् अयम् आसनतां गतः
हे अनंत आकाश भरून, विनतेचा पुत्र, सोन्यासारखा देह घेऊन, माझ्या अंगांमध्ये आसनस्थ झाला आहे.
करशाखैकविश्रान्तसर्वहेतिविहङ्गमाः । नखांशुमञ्जरीकीर्णा महामरकतद्रुमाः
माझ्या हातांच्या फांद्यांवर विसावलेले हे सर्व कारणांचे पक्षी, नखांच्या किरणांच्या गुच्छांनी सुशोभित, मोठ्या पाचूच्या झाडांसारखे दिसतात.
इमे ते मृदुमन्दारदामदृब्धांसमण्डलाः । मन्दराघृष्टकेयूराश् चत्वारो मम बाहवः
हे चार हात माझे मऊ, मंदार फुलांनी, डामा रत्नांच्या वर्तुळांनी आणि मंदार पर्वताला घासलेल्या कड्यांनी सजलेले आहेत.
चलच्छशिकरापूरचारुचामरधारिणी । इयं मे पार्श्वगा लक्ष्मीः क्षीरोदजठरोत्थिता
चंद्रकिरणांच्या हलत्या पुंजांनी तयार केलेला सुंदर चामर हातात असलेली ही लक्ष्मी, क्षीरसागराच्या उदरातून जन्मलेली, माझ्या शेजारी उभी आहे.
हेलाविलब्धभुवना त्रैलोक्यतरुमञ्जरी । इयं मे पार्श्वगा कीर्तिर् धवलामलहासिनी
तीनही लोक जणू सहज मिळवणारी, त्रैलोक्याच्या इच्छावृक्षाची फुलं असलेली, निर्मळ आणि शुभ्र हास्य असलेली ही कीर्ती, माझ्या शेजारी उभी आहे.
अनारतं जगज्जालनवनिर्माणकारिणी । इयं मे पार्श्वगा माया स्वेन्द्रजालविलासिनी
सतत नव्या जगाचा जाळं विणणारी, अद्भुत माया दाखवण्यात आनंद मानणारी ही माया, माझ्या शेजारी उभी आहे.
इयं सा हेलयाक्रान्तत्रैलोक्यतरुषण्डिका । जया स्फुरति मे पार्श्वे लता कल्पतरोर् इव
ती सहजपणे त्रैलोक्याच्या इच्छावृक्षांचा वन जिंकणारी जया, कल्पवृक्षाच्या वेलीसारखी माझ्या शेजारी तेजाने चमकत आहे.
इमौ मे नित्यशीतोष्णौ देवौ शीतांशुभास्करौ । प्रकटीकृतसंसारौ मुखमध्ये विलोचने
माझ्या चेहऱ्याच्या मध्ये, माझ्या डोळ्यांमध्ये, हे दोन नेहमीचे देव आहेत — शीतल चंद्र आणि तेजस्वी सूर्य. हे दोघेही मला नेहमी जाणवतात आणि जगाचा अनुभव दाखवतात.
ममेयम् उत्पलश्यामा पीनाम्भोधरसुन्दरी । श्यामीकृतककुप्चक्रा देहदीप्तिर् विसारिणी
ही निळसर, कमळासारखी सुंदर आणि भरलेल्या काळ्या ढगासारखी मोहक देवी माझीच आहे. तिच्या तेजामुळे दिशा गडद होतात आणि तिचा प्रकाश सर्वत्र पसरतो.
अयं मम करे शङ्खः पाञ्चजन्यस् स्फुरद्ध्वनिः । मूर्तं खम् इव शब्दात्म क्षीरोद इव संस्थितः
माझ्या हातात हा शंख आहे — पाञ्चजन्य. त्याचा नाद स्पष्ट ऐकू येतो, जणू काही ध्वनीचे मूर्त रूपच हातात आहे, आणि तो जणू क्षीरसागरातून निर्माण झाल्यासारखा वाटतो.
अयं मे कर्णिकाकोशनिलीनब्रह्मषट्पदः । पद्मः करतले श्रीमान् स्वनाभिकुहरोद्भवः
माझ्या तळहातात हा श्रीमंत कमळ आहे, ज्याच्या मध्यभागी ब्रह्मरूपी भुंगा विसावलेला आहे. हे कमळ स्वतःच्या नाभीच्या खोल भागातून उमललेले आहे.
इयं मे रत्नचित्राङ्गी सुमेरुशिखरोपमा । हेमाङ्गदा गदा गुर्वी दैत्यदानवमर्दिनी
ही माझी गदा रत्नांनी सुशोभित आहे, सुमेरू पर्वताच्या शिखरासारखी भासते, सोन्याची आहे, जड आहे आणि दैत्य-दानवांचा नाश करणारी आहे.
अयं मे भासुराकारस् सुखदृश्यस् सुदर्शनः । ज्वालाजटिलपर्यन्तपरिपाटलदिक्तटः
हा माझा शस्त्र तेजस्वी आहे, पाहायला सुखद आणि सुंदर आहे; याच्या टोकांना ज्वाळांची गुंतागुंत आहे आणि बाजूंना लालसर छटा आहे.
अयं मे केतुमद्वह्निसुन्दरो ज्वलितो ऽसितः । कुठारो दैत्यवृक्षाणां नन्दयन् नन्दकस् स्थितः
हा माझा कुठार ध्वजासह आहे, अग्नीप्रमाणे प्रज्वलित आणि काळा असून देखणा आहे; हा दैत्यरूपी वृक्ष तोडण्यात आनंद मानतो आणि नंदक नावाने प्रसिद्ध आहे.
इदं मच्छरधाराणां पुष्करावर्तको घनः । शार्ङ्गं धनुर् अहीन्द्राभम् इन्द्रकार्मुकसुन्दरम्
माझ्या बाणांच्या धारांनी तयार झालेला हा घनदाट वावटळ कमळासारखा आहे; शार्ङ्ग नावाचे धनुष्य नागराजासारखे भासते आणि इंद्राच्या धनुष्याप्रमाणे सुंदर आहे.
इमान्य् अहम् अनन्तानि जगन्ति जठरे चिरम् । बिभर्मि जातनष्टानि वर्तमानान्य् अनेकशः
मी या पोटात अनंत जगं जन्माला येतात, नष्ट होतात, आणि अनेक प्रकारांनी अस्तित्वात राहतात—ही मी फार काळापासून सांभाळली आहेत.
इमौ मही मे चरणाव् इदं मे गगनं शिरः । इदं वपुर् मे त्रिजगद् इमा मे कुक्षयो दिशः
माझे हे पाय म्हणजे पृथ्वी आहे, माझे डोकं म्हणजे आकाश आहे, माझं शरीर म्हणजे तिन्ही जगं आहेत, आणि माझ्या कुशीतून सर्व दिशा आहेत.
साक्षाद् अयम् अहं विष्णुर् नीलमेघोदरद्युतिः । सुपर्णपर्वतारूढश् शङ्खचक्रगदाधरः
मी प्रत्यक्ष विष्णू आहे, काळ्या मेघाच्या पोटासारखा तेजस्वी, गरुडासह पर्वतावर आरूढ, आणि शंख, चक्र, गदा हातात धरलेला आहे.
एते मत्तः पलायन्ते समग्रा दुष्टचेतसः । तार्णास् तरलसञ्चाराः पवनाद् इव राशयः
दुष्ट मनाचे सर्व लोक माझ्यापासून पळून जातात; वाऱ्याने उडणाऱ्या धुळीच्या राशीसारखे ते वेगाने दूर जातात.
अयम् इन्दीवरश्यामः पीतवासा गदाधरः । लक्ष्मीवान् गरुडारूढस् स्वयम् एवाहम् अच्युतः
हा काळ्या कमळासारखा श्यामवर्णी, पिवळ्या वस्त्रात, गदा हातात असलेला, लक्ष्मीने युक्त, गरुडावर बसलेला, मीच अच्युत आहे.