इमा दृश्यदृशो राम नानाकारविकारदाः । न काश्चन तवात्मीया दूराच् छैलशिला इव
हे राम, हे सर्व दृश्य आणि अदृश्य पदार्थ वेगवेगळ्या रूपांत आणि बदलांत येतात; पण त्यातलं काहीच तुझं नाही, जसं दूरच्या डोंगरावरच्या शिळा तुझ्या नसतात.
धावमानम् इहामुत्र लुठितं लोकवृत्तिषु । संस्थापय निबध्यैतन् मनो हृदयकोटरे
हे मन इथे-तिथे धावतं, कधी कधी जगाच्या व्यवहारात लोळतं; ते मन आपल्या हृदयाच्या खोल कप्प्यात घट्ट बांधून ठेव.
चिदादित्यो भवान् एव सर्वत्र जगति स्थितः । कः परस् ते क आत्मीयः परिस्खलसि किं मुधा
तूच सर्वत्र असलेला चेतनेचा सूर्य आहेस; मग दुसरा कोण, आपला कोण, आणि मग व्यर्थ का भटकतोस?
त्वम् अनन्तो महाबाहुस् त्वम् आद्यः पुरुषोत्तमः । त्वं पदार्थशताकारैः परिस्फूर्जसि चिद्वपुः
तू अनंत आहेस, बलवान आहेस, तू आद्य आणि श्रेष्ठ पुरुष आहेस; शेकडो वस्तूंच्या रूपात तुझं चैतन्य प्रकट होतं.
त्वयि सर्वम् इदं प्रोतं जगत् स्थावरजङ्गमम् । बोधे नित्योदिते शुद्धे सूत्रे मणिगणो यथा
हे सगळं जग, जड आणि सजीव, तुझ्यावर गुंफलेलं आहे; जसं शुद्ध, सदैव उजळणाऱ्या जाणिवेत मण्यांची माळ ओवलेली असते.
न जायसे न म्रियसे त्वम् अजः पुरुषो विराट् । चिच् छुद्धो जन्ममरणभ्रान्तयो मा भवन्तु ते
तू जन्म घेत नाहीस, मरणही तुला येत नाही; तू अजन्मा, विशाल पुरुष आहेस — शुद्ध चैतन्य. तुझ्यात जन्म आणि मृत्यूच्या भ्रांत्या कधीही येऊ नयेत.
समस्तजन्मरोगाणां प्रविचार्य बलाबलम् । तृष्णाम् उत्सृज्य भोगानां भोक्तैव भव केवलम्
सर्व जन्म आणि रोग यांचा बलाबल विचार करून, भोगांची तृष्णा सोडून, फक्त अनुभव घेणारा बन.
त्वयि स्थिते जगन्नाथे चिदादित्ये सदोदिते । इदम् आभासते सर्वं संसारस्वप्नमण्डलम्
जेव्हा तू जगाचा स्वामी, नेहमी प्रकट असलेला चैतन्याचा सूर्य म्हणून स्थिर राहतोस, तेव्हा हे सर्व — हा संसार, स्वप्नाचा गडद गोफ — तुझ्यासमोर प्रकट होतो.
मा विषादं कृथा व्यर्थं सुखदुःखैषणा न ते । शुद्धश् चिद् असि सर्वात्मा सर्ववस्त्ववभासकः
निरर्थक निराशेत पडू नकोस; सुखदुःखाची धावपळ तुझ्यासाठी नाही. तू शुद्ध चैतन्य आहेस, सर्वांचा आत्मा, सर्व वस्तू प्रकट करणारा.
पूर्वम् इष्टम् अनिष्टं त्वम् अनिष्टं चेष्टम् इत्य् अपि । परिकल्प्य तदभ्यासात् ततो ऽपि द्वे परित्यज
पूर्वी तुला जे हवे होते किंवा नको होते, आणि जे आत्ता नको आहे पण तरीही करत आहेस — हे सर्व मनात ठरवून, त्याचा सराव केल्यानंतर, त्या दोन्ही गोष्टींनाही सोडून दे.
इष्टानिष्टदृशोस् त्यागे समतोदेति शाश्वती । तया हृदयवर्तिन्या पुनर् जन्तुर् न जायते
जेव्हा सुखदुःखाची दृष्टी सोडली जाते, तेव्हा कायमची समता मनात येते; आणि ती समता हृदयात ठसली, की मग पुन्हा जन्म होत नाही.
येषु येषु प्रदेशेषु मनो मज्जति बालवत् । तेभ्यस् तेभ्यस् समुद्धृत्य तद् धि तत्त्वे निवेशयेत्
जिथे जिथे मन लहान मुलासारखं गुंततं, तिथून तिथून ते मागे खेचून, सत्यात स्थिर करावं.
एवम् अभ्यागताभ्यासं मनोमत्तमतङ्गजम् । निबध्य सर्वभावेन परं श्रेयो ऽधिगम्यते
अशा रीतीने वारंवार सराव करून, मनरूपी मदमस्त हत्तीला पूर्णपणे बांधून ठेवावं, म्हणजेच श्रेष्ठ कल्याण मिळतं.
मा शठैर् अयथार्थज्ञैर् मिथ्यादृष्टिहताशयैः । धूर्तसङ्कल्पविक्रीतैर् विमूढैस् समतां गमः
फसवणूक करणाऱ्यांशी, खोट्या समजुतींनी भरलेल्या, चुकीच्या दृष्टिकोनामुळे आशा संपलेल्या, कपटी मनोवृत्तीने वागणाऱ्या आणि पूर्णपणे गोंधळलेल्या लोकांशी समता साधू नकोस.
अकिञ्चनात् स्वनिर्णीतौ लम्बमानात् परोक्तिषु । न मौर्ख्याद् अधिको लोके कश्चिद् अस्तीह दुःखदः
स्वतःकडे काहीच नसताना, स्वतःच्या निर्णयावर न विसंबता इतरांच्या मतांवर अवलंबून राहणारा माणूस या जगात सर्वांत मोठा मूर्ख आहे आणि तोच सर्वांत जास्त दुःख देणारा आहे.
त्वम् एतद् अविवेकाभ्रम् उदितं हृदयाम्बरे । विवेकपवनेनाशु दूरं नय महामते
हे बुद्धिमान, विवेकाचा वारा वापरून तुझ्या हृदयाच्या आकाशात उठलेला गैरसमजाचा ढग लवकर दूर कर.
आत्मनैव प्रयत्नेन यावद् आत्मावलोकने । न कृतो ऽनुग्रहस् तावन् न विचारोदयो भवेत्
जोपर्यंत स्वतःच्या प्रयत्नाने आत्मपरीक्षण केले जात नाही, तोपर्यंत कृपा मिळत नाही आणि तोपर्यंत विचार सुरू होत नाही.
वेदवेदान्तशास्त्रार्थतर्कदृष्टिभिर् अप्य् अयम् । नात्मा प्रकटताम् एति यावन् न स्वम् अवेक्षणम्
वेद, वेदान्त आणि तर्क यांच्या मदतीने देखील, स्वतःची खरी ओळख स्पष्ट होत नाही, जोपर्यंत माणूस स्वतःकडे नीट लक्ष देत नाही.
त्वम् आत्मन्य् आत्मना राम प्रसादे समवस्थितः । प्राप्तो ऽसि विततं बोधं मद्वचांस्य् अवबुध्यसे
राम, तू स्वतःच्या कृपेने स्वतःमध्ये स्थिर झाला आहेस, त्यामुळे तुला विशाल ज्ञान मिळाले आहे आणि माझे शब्द तुला समजले आहेत.
विकल्पांशविहीनस्य त्वयैषा चिद्विवस्वतः । गृहीता वितता व्याप्तिर् मदुक्ता परमात्मनः
कल्पनांचे तुकडे नसलेल्या तुझ्या मनाने, मी सांगितलेली ही सर्वत्र पसरलेली चेतनेची व्यापकता, म्हणजेच परमात्मा, तू समजून घेतली आहेस.
विलीनसर्वसङ्कल्पश् शान्तसन्देहविभ्रमः । क्षीणकौतुकनीहारो जातो ऽसि विगतज्वरः
तुझ्या सर्व इच्छा विरघळल्या आहेत, शंका व गोंधळ शांत झाले आहेत, कुतूहलाचा धुरळा नाहीसा झाला आहे आणि तू सर्व दुःखातून मुक्त झाला आहेस.
यद् उपगच्छसि पासि निहंसि वा पिबसि वल्गसि चिन्मय वर्धसे । तद् असि तेन तवास्तु महामुने विगतबोधकलङ्कविशङ्किता
महामुनी, तू ज्या गोष्टींना जवळ करतोस, ज्या गोष्टींची राखण करतोस, नाश करतोस, पितोस, किंवा ज्यात आनंद घेतोस, त्या सर्वांत तूच आहेस. तुझ्या जागृत समजुतीत कोणतीही शंका किंवा कलंक न राहो, तू असाच राहो.
अथेमम् अपरं राम विज्ञानाधिगमे क्रमम् । शृणु दैत्येश्वरस् सिद्धः प्रह्लादस् स्वात्मना यथा
राम, आता ज्ञानप्राप्तीच्या दुसऱ्या क्रमाची गोष्ट ऐक. दैत्यांचा राजा प्रह्लाद याने स्वतःच्या आत्म्याने कसा सिद्धत्व मिळवले, ते मी सांगतो.
आसीत् पातालजठरे विद्रावितसुरो ऽसुरः । हिरण्यकशिपुर् नाम नारायणपराक्रमः
पाताळाच्या पोटात एक असुर राहत होता. त्याचे नाव हिरण्यकशिपू होते. तो नारायणाच्या पराक्रमाने वरच्या जगातून हाकलून दिला गेला होता.
आक्रान्तभुवनाभोगस् स जहार हरेर् जगत् । षट्पदस्य बृहत्पत्त्रं राजहंस इवाम्बुजम्
त्याने सर्व जगातील सुख उपभोगले आणि हरिचे जग जणू राजहंसाने कमळ फुलावरून मधमाश्या दूर केल्यासारखे काढून घेतले.
चकार जगतां राज्यं समाक्रान्तसुरासुरः । दन्ती निरस्तहंसौघो नलिन्याम् अलिनाम् इव
त्याने देव आणि दैत्य दोघांनाही जिंकून सर्व जगावर राज्य केलं, जणू एखादा हत्ती कमळाच्या तलावातले राजहंस हाकलून लावतो तसं.
अथासाव् असुराधीशः कुर्वंस् त्रिभुवनेशताम् । कालेन सुषुवे पुत्रान् अङ्कुरान् इव माधवः
मग त्या असुरराजाने त्रैलोक्याचा स्वामी होऊन, योग्य वेळ येताच, जसा वसंतात माधव नवीन कोंब उगवतो तसा, आपली मुलं जन्माला घातली.
ते ऽवर्धन्ताचिरेणैव तेजस्तर्जिततारकाः । दशार्कांशुशतानीव व्योमाक्रान्तिविलासिनः
ती मुलं लगेचच मोठी झाली, त्यांच्या तेजाने तारेही फिके पडले, आणि ते जणू आकाशात शेकडो सूर्य फिरत आहेत असं वाटू लागलं.
प्रह्लादो नाम भगवान् प्रधानात्मा बभूव ह । तेषां मध्ये महार्हाणां मणीनाम् इव कौस्तुभः
त्यांच्या सगळ्यांत प्रह्लाद नावाचा परम तेजस्वी आणि श्रेष्ठ असा एक झाला—जसा मौल्यवान रत्नांमध्ये कौस्तुभ मणी उठून दिसतो तसा.
तेनाराजत पुत्रेण हिरण्यकशिपुर् भृशम् । सर्वसौन्दर्ययुक्तेन वसन्तेनेव वत्सरः
राजा नसलेल्या त्या पुत्रामुळे हिरण्यकशिपू फार आनंदला, जसा वसंत ऋतूने वर्षभर आनंद मिळतो तसा. तो मुलगा सर्व सौंदर्यांनी नटलेला होता.