इति कथितवताथ भार्गवेण स्फुटजलराशिपथे महाजवेन । प्लुतम् अलिशबले नभोऽन्तराले तरलतरङ्गवद् आकुले ग्रहौघैः
अशा प्रकारे भार्गवाने सांगितले आणि मोठ्या वेगाने स्वच्छ जलमार्गाने जात, मधमाशांच्या झुंडीमध्ये, आकाशाच्या मध्यभागी, ग्रहांच्या गर्दीने उसळणाऱ्या लाटांसारखा, उडी घेतली.
सुरासुरसभापूज्ये तस्मिन् भृगुसुते गते । मनसा चिन्तयाम् आस बडिर् बलवतां वरः
देव आणि दैत्य यांच्या सभेत मान मिळवणारा भृगुपुत्र तिथून निघून गेला, तेव्हा बलवानांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या बडीनं आपल्या मनात विचार केला.
युक्तम् उक्तं भगवता चिद् एवेदं जगत्त्रयम् । चिद् अहं चिद् इमे लोकाश् चिद् आशा चिद् इयं क्रिया
भगवंतांनी जे सांगितलं ते अगदी योग्य आहे — हे सगळं त्रैलोक्य म्हणजेच चैतन्य आहे; मी चैतन्य आहे, हे सगळे लोक चैतन्य आहेत, आकाश चैतन्य आहे आणि ही क्रिया देखील चैतन्यच आहे.
सबाह्याभ्यन्तरं सर्वं चिद् एव परमार्थतः । अस्ति चिद्व्यतिरेकेण नेह किञ्चन कुत्रचित्
बाहेर आणि आतलं सर्व काही खरं तर फक्त चैतन्यच आहे; चैतन्याशिवाय इथे कुठेही काहीच नाही.
अयम् आदित्य इत्य् अर्को न चिता चेत्यते यदि । तद् अर्कतमसोर् भेदः क इवेहोपलभ्यते
'हा सूर्य आहे' असं म्हणताना जर आपण सूर्याला चैतन्य म्हणून ओळखत नाही, तर मग इथे सूर्य आणि अंधार यांच्यातला फरक कसा कळणार?
इयं भूर् इति भूर् एषा चिता यदि न चेत्यते । भूमेः किं नाम भूमित्वं तद् भवेद् भव्यतां गतम्
आपण 'ही पृथ्वी आहे' असं म्हणतो, पण जर ती पृथ्वी म्हणजेच चैतन्य आहे हे ओळखलं नाही, तर मग पृथ्वीचं 'पृथ्वीत्व' काय उरतं? मग तिचं खरं अस्तित्वच नाहीसं होतं.
इमा दिशो दिश इति चेत्यन्ते न चिता यदि । तत् किं नाम दिशां दिक्त्वं शैलानां वापि काद्रिता
आपण 'या दिशा आहेत' असं म्हणतो, पण त्या दिशा म्हणजे चैतन्य आहे हे जर लक्षात आलं नाही, तर मग दिशांचं 'दिशेपण' काय, किंवा डोंगरांचं 'डोंगरपण' काय उरतं?
इदं जगद् इति जगच् चिता यदि न चेत्यते । तत् किं जगत्त्वं जगतो नभस्त्वं नभसो ऽथ किम्
आपण 'हे जग आहे' असं म्हणतो, पण हे जग म्हणजे चैतन्य आहे हे जर ओळखलं नाही, तर मग या जगाचं 'जगत्पण' काय, किंवा आकाशाचं 'आकाशपण' काय उरतं?
कायो ऽयं पर्वताकारश् चिता यदि न चेत्यते । तत् किं नाम शरीरत्वं शरीरस्य शरीरिणाम्
हा देह पर्वतासारखा आहे, पण जर तो देह म्हणजे चैतन्य आहे हे ओळखलं नाही, तर मग देहाचं 'देहपण' काय, किंवा ज्या जिवांचं शरीर आहे त्यांचं 'शरीरपण' काय उरतं?
चिद् इन्द्रियाणि चित् कायश् चिन् मनश् चित् तदेषणा । चिद् अन्तश् चिद् बहिश् चित् खं चिद् भावश् चिद् भवस्थितिः
चैतन्य हेच इंद्रियं आहे, चैतन्य हेच शरीर आहे, चैतन्य हेच मन आहे, आणि चैतन्य हेच इच्छाही आहे; चैतन्य आत आहे, चैतन्य बाहेर आहे, चैतन्य आकाश आहे, चैतन्य अस्तित्व आहे, आणि चैतन्य हेच जीवनाची स्थिती आहे.
चिद् एवैकम् अहं सर्वं स्पर्शनैषणपूर्वकम् । करोमि मात्रासंस्पर्शं शरीरेण न किञ्चन
मीच एकटं चैतन्य आहे, सर्व काही मीच आहे, हे सर्व स्पर्श आणि इच्छेने जोडलेलं आहे; पण शरीरानं मी काहीच करीत नाही, कारण कोणत्याही प्रकारच्या स्पर्शाला मी कधीच लागून राहत नाही.
किम् अनेन शरीरेण काष्ठलोष्टसमेन मे । अशेषजगदेकात्मा चिद् अहं चेतनात्मकः
या शरीराचा मला काय उपयोग, जे लाकडासारखं किंवा मातीच्या गोळ्यासारखं आहे? मी चैतन्य आहे, अखंड जगाचा एकमेव आत्मा, आणि माझ्यातच चेतना आहे.
अहं चिद् अम्बरे भानाव् अहं चिद् भूतपञ्जरे । सुरासुरेषु चिद् अहं स्थावरेषु चरेषु च
मी आकाशात चैतन्य आहे, मी सूर्यांत चैतन्य आहे, मी पंचमहाभूतांच्या पिंजऱ्यात चैतन्य आहे; देवांमध्ये आणि दानवांमध्ये, स्थिर आणि चल सर्वांमध्ये मीच चैतन्य आहे.
चिद् अस्तीह द्वितीया हि कल्पनैव न विद्यते । द्वित्वस्यासम्भवाल् लोके कश् शत्रुः कश् च वा सुहृत्
इथे फक्त चैतन्यच आहे; दुसरं काही असं फक्त कल्पनेतच आहे, प्रत्यक्षात नाही. या जगात द्वैत शक्यच नाही, मग शत्रू कोण आणि मित्र कोण?
बडिनाम्नश् शरीरस्य च्छिन्ने शिरसि भासुरे । चितस् तत् किं भवेच् छिन्नं सर्वलोकावपूरणात्
बडी नावाच्या देहाचं डोकं कापलं आणि ते उजळून निघालं, तरी चैतन्याचं काय? जे सगळ्या जगात व्यापून आहे, त्याला कापता येईल का?
चिता सञ्चेतितो द्वेषो द्वेषो भवति नान्यथा । तस्माद् द्वेषादयस् सर्वे भावाभावाश् चिदात्मकाः
चैतन्यानेच द्वेष निर्माण होतो; नाहीतर द्वेष असतच नाही. म्हणून द्वेष असो वा नसो, हे सगळे भाव चैतन्याच्याच स्वरूपाचे आहेत.
न चितो व्यतिरेकेण प्रविचार्यापि किञ्चन । अन्यद् आसाद्यते स्फाराद् अस्मात् त्रिभुवनोदरात्
चैतन्यापलीकडे काहीही, अगदी खोल शोधलं तरी, सापडत नाही. या तिन्ही लोकांच्या विशाल पोटातून दुसरं काहीच उगवत नाही.
न द्वेषो ऽस्ति न रागो ऽस्ति न मनो नास्य वृत्तयः । चिन्मात्रस्यातिशुद्धस्य विकल्पकलना कुतः
ना द्वेष आहे, ना आसक्ती आहे, ना मन आहे, ना त्याच्या हालचाली आहेत; कारण अगदी शुद्ध चैतन्यासाठी कोणतेही कल्पनांचे किंवा विचारांचे बांधकाम असूच शकत नाही.
चिद् अहं सर्वगो व्यापी नित्यानन्दमयात्मकः । विकल्पकलनातीतो विकल्पांशविवर्जितः
मी चैतन्य आहे, सर्वत्र व्यापलेला, अनंत, ज्याचे स्वरूप कायमचा आनंद आहे; मी सर्व कल्पनांच्या पलीकडे आहे, आणि कोणत्याही कल्पनेच्या कणांपासून मुक्त आहे.
चितश् चिद् इति यन् नाम निर्नामाया न नाम तत् । शब्दात्मिकैषा चिच्छक्तिः परिस्फुरति सर्वगा
'चेतना' किंवा 'ज्ञाता' ही नावे त्या नाव नसलेल्या सत्याला लागू पडत नाहीत; ही शब्दरूप असलेली चैतन्यशक्ती सर्वत्र उजळून निघते.
दृश्यदर्शननिर्मुक्तः केवलामलमूर्तिमान् । नित्योदितो निराभासो द्रष्टास्मि परमेश्वरः
दृश्य आणि पाहण्याच्या क्रियेपासून मुक्त, एकटा आणि निर्मळ स्वरूप असलेला, नेहमीच तेजस्वी आणि कोणत्याही रूपरंगाशिवाय, मीच तो पाहणारा, परमेश्वर आहे.
न कर्तास्मि न भोक्तास्मि द्रष्टैवास्मि निरामयः । कल्पनाविकलाकारकालकान्तकलामयः
मी कर्ता नाही, भोक्ता नाही; मी फक्त साक्षी आहे, सर्व दुःखांपासून मुक्त आहे. कल्पना, अकल्पना, काळ आणि काळाच्या अंशांनी मी बनलो आहे.
आभासमात्रम् उदितो नित्य आभास्यवर्जितः । भारूपैकस्वरूपो ऽस्मि स्वरूपेण जयाम्य् अहम्
मी फक्त नेहमीच प्रकट होणारा भास आहे, ज्यात काहीही प्रकट करायचे उरलेले नाही. मी अस्तित्वाच्या एकाच स्वरूपाचा आहे आणि माझ्या स्वतःच्या स्वरूपाने मी विजयी आहे.
चेत्यरञ्जनरिक्ताय विमुक्ताय महात्मने । प्रत्यक्चेतनरूपाय स्वरूपाय नमो ऽस्तु मे
ज्याच्या मनात कोणतीही वस्तूची रंगत नाही, जो मुक्त आहे, जो महान आत्मा आहे, आणि ज्याचे स्वरूप अंतर्मुख चेतना आहे, त्या माझ्या खऱ्या स्वरूपाला मी नमस्कार करतो.
चितये चेत्यमुक्ताय युक्त्या युक्ताय योग्यया । सर्वावभासरूपाय मह्यम् एव नमो नमः
माझ्या त्या स्वरूपाला पुन्हा पुन्हा नमस्कार—जे केवळ चेतना आहे, ज्याला कोणत्याही वस्तूचे बंधन नाही, योग्य विचाराने एकरूप झाले आहे, आणि सर्व प्रपंचाचा आधार आहे.
चेत्यनिर्मुक्तचिद्रूपं विष्वग्विश्वावपूरकम् । संशान्तसर्वसंवेद्यं संविन्मात्रम् अहं ततम्
मी सर्व विचारांपासून मुक्त असलेली शुद्ध चेतना आहे, जी सर्व दिशांना आणि या साऱ्या विश्वात व्यापलेली आहे. सर्व अनुभवांची गती शांत झाली आहे—फक्त निर्मळ जागरूकता, जी सर्वत्र पसरली आहे, तीच मी आहे.
आकाशवद् अनन्तो ऽहम् अप्य् अणोर् अणुर् आततः । नासादयन्ति माम् एतास् सुखदुःखदशादृशः
मी आकाशासारखा अनंत आहे, आणि अगदी लहानातल्या लहानापेक्षाही सूक्ष्म आहे, सर्वत्र पसरलेला आहे. सुख-दुःख यांसारख्या स्थिती मला स्पर्शही करू शकत नाहीत.
संवेदनम् असंवेद्यम् अचेत्यं चेतनं ततम् । न शक्ता मां परिच्छेत्तुम् भावाभावा जगद्गताः
जाणीव आणि अज्ञान, विचारात येणारे आणि न येणारे, हे सगळे माझ्याने व्यापलेले आहेत. या जगात असणे किंवा नसणे, या गोष्टी मला कधीच मर्यादित करू शकत नाहीत.
अथ वैते जगद्भावाः परिच्छिन्दन्तु माम् इमम् । यथाभिमतम् एते हि मत्तो न व्यतिरेकिणः
किंवा या जगातील सगळ्या गोष्टी मला जशा वाटेल तसे ठरवू देत; कारण त्या कधीच माझ्यापासून वेगळ्या नाहीत.
यदि स्वभावभूतेन वस्तुना वस्तु मीयते । ह्रियते दीयते वापि तत् किं कस्य किल क्षतम्
जर एखाद्या वस्तूचं मोजमाप किंवा देणं-घेणं तिच्या स्वभावानुसारच होत असेल, तर यात कोणाचं काय नुकसान होईल?