असि चेत् त्वं तद् अन्येषु यातेषु बहुजन्मसु । ये बन्धवो ये विभवाः किं तान् अपि न शोचसि
तू खरंच स्वतःच आहेस, असं मानलंस, तर गेल्या कित्येक जन्मांत तुझे नातेवाईक आणि संपत्ती गेली, त्यांच्यासाठी तू शोक केला नाहीस का?
बभूवुस् ते सुपुष्पासु स्थलीषु मृगयोनिषु । बहवो बन्धवो धन्यास् तान् कथं नानुशोचसि
फुलांनी बहरलेल्या माळांमध्ये आणि पशूंच्या जन्मांत तुझे कितीतरी भाग्यवान नातेवाईक होते; त्यांच्यासाठी तू कधी शोक केलास का?
बभूवुस् ते सपद्मासु तटीष्व् अम्बुधियोषिताम् । हंसस्य बन्धवो हंसास् तान् कथं नानुशोचसि
कमळांनी सजलेल्या तीरांवर, जलस्त्रियांच्या संगतीत, हंसाच्या जन्मात तुझे हंस नातेवाईक होते; त्यांच्यासाठी तू कधी शोक केलास का?
बभूवुस् ते लसत्पत्त्राश् चित्रासु वनराजिषु । बहवो बन्धवो वृक्षास् तान् कथं नानुशोचसि
अनेक झाडं, ज्यांची पानं चमकदार होती, त्या विविध रंगांच्या जंगलात तुझे सोबती होते—मग त्यांच्यासाठी तू दुःख का करत नाहीस?
बभूवुस् ते महाभ्रेषु शिखरेषु महीभृताम् । बहवो बन्धवस् सिंहास् तान् कथं नानुशोचसि
मोठ्या पर्वतांच्या उंच शिखरांवर अनेक सिंह तुझे सोबती होते—मग त्यांच्यासाठी तू शोक का करत नाहीस?
बभूवुस् ते स्रवन्तीषु सरस्स्व् अम्भोजिनीषु च । बहवो बन्धवो मत्स्याः किं तान् अपि न शोचसि
ओघळणाऱ्या नद्यांमध्ये, सरोवरांमध्ये आणि कमळांनी भरलेल्या तळ्यांमध्ये बरेच मासे तुझे सोबती होते—त्यांच्यासाठीही तुला दुःख का वाटत नाही?
बभूविथ दशार्णेषु कपिलो वनवानरः । राजपुत्रस् तुखारेषु पुण्ड्रेषु वनवायसः
तू दशार्ण देशात एक करड्या रंगाचा वानर होतास, तुखार देशात राजपुत्र होतास आणि पुंड्र देशात वनकावळा होतास.
हेहयेषु च मातङ्गस् त्रिगर्तेषु च गर्दभः । साल्वेषु सरमापुत्रः पतत्री शवरद्रुमे
हेहय देशात तू हत्ती होतास, त्रिगर्त देशात गाढव, साल्व देशात सरमेची संतान, आणि शबरांच्या जंगलात एक पक्षी होतास.
विन्ध्याद्रौ पिप्पलो भूत्वा घुणो भूत्वा महावटे । मन्दरे मर्कटो भूत्वा विप्राज् जातो ऽसि कन्दरे
विंध्य पर्वतावर तू पिंपळाचे झाड झालास, मोठ्या वडाच्या झाडात किडा, मंदरावर माकड, आणि एका गुहेत तू ब्राह्मण म्हणून जन्म घेतलास.
कोसलेषु द्विजो भूत्वा भूत्वा वङ्गेषु तित्तिरिः । अश्वो भूत्वा तुखारेषु जातस् त्वं ब्राह्मणाद् वने
कोसल देशात तू ब्राह्मण म्हणून जन्मलास, वंग देशात तित्तिर पक्षी, तुखार देशात घोडा, आणि एका जंगलात ब्राह्मणाच्या पोटी जन्म घेतलास.
यः कीटस् तालकन्दान्तर् दंशको य उदुम्बरे । यः प्राजिको विन्ध्यवने स त्वं पुत्र ममानुजः
जो किडा ताडाच्या मुळात होता, जो डास उंबराच्या झाडात चावणारा होता, आणि जो मोर विंध्याच्या जंगलात होता—तोच तू, मुला, माझा धाकटा भाऊ आहेस.
हिमवत्कन्दराभूर्जतरुत्वग्रन्ध्रकोटरे । पिपीलको यष् षण् मासान् सो ऽयं त्वम् अनुजो मम
हिमालयाच्या गुहेत, भूर्जाच्या झाडाच्या सालीच्या फटीत सहा महिने राहिलेली ती मुंगी, ती तूच होतास, माझा लहान भाऊ.
सुह्मसीमान्तकुग्रामगोमये यश् च वृश्चिकः । सार्धं संवत्सरं साधो सो ऽयं त्वम् अनुजो मम
सुह्म देशाच्या सीमेवरील एका दूरच्या गावात शेणाच्या ढिगाऱ्यात दीड वर्ष राहिलेला तो विंचू, तोही तूच होतास, माझा लहान भाऊ.
पुलिन्दीस्तनपीठेषु निलीनं येन कानने । षट्पदेनेव पद्मेषु सो ऽयं त्वम् अनुजो मम
जंगलात एका पुलिंद स्त्रीच्या उरोजांमध्ये जसा भुंगा कमळात लपतो तसा लपलेला तो भुंगा, तोही तूच होतास, माझा लहान भाऊ.
एतास्व् अन्यासु चान्यासु बह्वीषु जनयोनिषु । जातो ऽसि जम्बुद्वीपे ऽस्मिन् पुरा शतसहस्रशः
अशा आणि आणखी कितीतरी जन्मांच्या गर्भांत, या जंबूद्वीपावर तू हजारो-लाखो वेळा जन्म घेतलास.
इत्थं तवात्मनश् चैव प्राक्तनं वासनाक्रमम् । पश्यामि सूक्ष्मया बुद्ध्या सम्यग्दर्शनशुद्धया
अशा प्रकारे, खरी समजून घेणाऱ्या आणि सूक्ष्म बुद्धीने शुद्ध झालेल्या दृष्टीने, तुझ्या आणि माझ्या पूर्वीच्या सवयींचा क्रम मला स्पष्टपणे दिसतो.
ममापि बह्व्यो बहुधा योनयो मोहमन्थराः । समतीतास् स्मराम्य् अद्य ता ज्ञानोदितया दृशा
माझ्याही अनेक आणि वेगवेगळ्या जन्मांच्या आठवणी, ज्यात मी मोहाने भारावलेलो होतो, आज ज्ञानाच्या प्रकाशाने मला आठवतात.
त्रिगर्तेषु शुको भूत्वा हंसो भूत्वा सरित्तटे । पक्कणे वायसो भूत्वा जातो ऽहम् इह कानने
त्रिगर्त प्रदेशात मी पोपट होतो, नदीच्या काठी राजहंस होतो, पक्कण या ठिकाणी कावळा होतो, आणि या जंगलात मी जन्म घेतला.
भुक्त्वा पुलिन्दतां विन्ध्ये कृत्वा वङ्गेषु वृक्षताम् । उष्ट्रत्वम् अतिवाह्याद्रौ जातो ऽहम् इह कानने
विंध्य पर्वतात मी पुलिंद म्हणजेच आदिवासी होतो, वंग देशात झाड होतो, उंच डोंगरावर उंट होतो, आणि या जंगलात मी जन्म घेतला.
यश् चातको हिमगिरौ यो राजा पुण्ड्रमण्डले । व्याघ्रो यस् सह्यकुञ्जेषु स एवेह तवाग्रजः
जो चातक पक्षी म्हणून हिमालयात होता, जो पुंड्र देशात राजा होता, आणि जो सह्याद्रीच्या डोंगरात वाघ म्हणून जन्मला, तोच आता इथे तुझा मोठा भाऊ आहे.
यो गृध्रो दशवर्षाणि यो मृगो मासपञ्चकम् । यस् समानां शतं सिंहस् स एवेह तवाग्रजः
जो दहा वर्षे गिधाड म्हणून जगला, जो पाच महिने हरिण होता, आणि जो शंभर वर्षे सिंह होता, तोच आता इथे तुझा मोठा भाऊ आहे.
अन्ध्रग्रामचकोरेण तुखारनृपवाजिना । श्रीशैलाचार्यपुत्रेण मयेदं तव कथ्यते
आंध्र गावात चकोर पक्षी म्हणून, तुखार देशाच्या राजाचा घोडा म्हणून, आणि श्रीशैल पर्वती एका गुरूंचा मुलगा म्हणून, मीच तुला हे सांगत आहे.
सर्वे विविधसंरम्भा विविधाचारचेष्टिताः । विलासा जन्मनां भ्रातस् स्मर्यन्ते प्राक्तना मया
भाऊ, जन्मोन्मळी केलेले सर्व प्रकारचे प्रयत्न, वेगवेगळ्या वागणुका आणि सुखदुःख, हे सगळे मला आता जुन्या आठवणीसारखे आठवतात.
एवं स्थिते जगज्जाताव् आवयोश् शतशो गताः । पितरो मातरश् चैव भ्रातरस् सुहृदस् तथा
या जगात आपल्याला शेकडो वडील, आई, भाऊ आणि मित्र गेलेले आहेत.
कांस् तान् समनुशोचावो न शोचावश् च कान् अपि । बन्धून् किं वापि शोचाव ईदृश्य् एव जगत्स्थितिः
आपण त्यातल्या कोणासाठी शोक करायचा, आणि कोणासाठी नाही? किंवा अशा नातलगांसाठी शोक करावा तरी का, कारण जगाची स्थिती अशीच आहे.
अनन्ताः पितरो यान्ति यान्त्य् अनन्ताश् च मातरः । इह संसारिणां पुंसां वनपादपपर्णवत्
या संसारात माणसांना वडील आणि आई सतत येतात आणि जातात, जणू काही जंगलातल्या झाडांच्या पानांसारखे.
किं प्रमाणम् अतः पुत्र दुःखस्यात्र सुखस्य वा । तस्मात् सर्वं परित्यज्य तिष्ठावस् स्वस्थतां गतौ
मुला, इथे दुःख किंवा सुख याची काही खात्री आहे का? म्हणून सर्व काही सोडून आपण मनःशांतीत स्थिर राहूया.
प्रपञ्चभावनां त्यक्त्वा मनस्य् अहम् इति स्थिताम् । तां गतिं गच्छ भद्रं ते यां यान्ति गतिकोविदाः
ही सृष्टीची कल्पना सोडून, मनात 'मी आहे' या भावात स्थिर राहा. ज्यांना मार्गाची खरी ओळख आहे, ते ज्या अवस्थेला पोहोचतात, त्या दिशेने तूही निघा, तुझं कल्याण होवो.
इहाजवञ्जवीभावं पतनोत्पतनात्मकम् । नानुशोचन्ति सुधियश् चिकित्सन्ते च केवलम्
इथल्या या चंचल आणि क्षणभंगुर जगाच्या उत्थान-पतनाकडे शहाणे लोक दुःख करत नाहीत; ते त्याला जसं आहे तसं स्वीकारतात आणि फक्त त्यावर उपाय करतात.
भावाभावविनिर्मुक्तं जरामरणवर्जितम् । संस्मरात्मानम् अव्यग्रो मा विमूढमना भव
स्वतःला आठवत रहा, जो अस्तित्व आणि अनस्तित्व या दोन्हीपासून मुक्त आहे, ज्याला वार्धक्य आणि मृत्यू लागत नाहीत. मन शांत ठेव, गोंधळून जाऊ नकोस.