आपूरितसभालोके शान्ते कुसुमवर्षणे । इमान् सिद्धगणालापाञ् शुश्रुवुस् ते सभासदः
सभागृह लोकांनी भरलेले असताना आणि फुलांचा मंद पाऊस शांतपणे पडत असताना, तिथे असलेल्या सर्वांनी सिद्धांच्या गप्पा ऐकल्या.
आकल्पं सिद्धसेनासु भ्रमद्भिर् अभितो दिवम् । अपूर्वम् अद्य त्व् अस्माभिश् श्रुतं श्रुतिरसायनम्
सिद्धांच्या सैन्यात अनेक वर्षे आकाशात फिरताना, आज आम्ही काहीतरी अनोखे ऐकले—हे खरेच अमृतासारखे बोल होते.
यद् अनेन किलोदारम् उक्तं रघुकुलेन्दुना । वीतरागतया तद् धि वाक्पतेर् अप्य् अगोचरम्
रघुकुळाचा चंद्र ज्याने हे सांगितले, ते इतकं विरक्तपणानं बोललं आहे की, अगदी वाणीच्या अधिपतीलाही ते समजण्याच्या पलीकडचं आहे.
अहो वत महत् पुण्यम् अद्यास्माभिर् इदं श्रुतम् । वचो राममुखोद्भूतम् अमृताह्लादकं धियः
वा! आज आपल्याला किती मोठं पुण्य मिळालं — रामाच्या मुखातून उमटलेली, मनाला अमृतासारखी आनंद देणारी वाणी ऐकायला मिळाली.
उपशमामृतसुन्दरम् आदराद् अधिगतोत्तमतापदम् एष यत् । कथितवान् उचितं रघुनन्दनस् सपदि तेन वयं प्रतिबोधिताः
रघुवंशातील रामानं शांततेच्या अमृतासारख्या सुंदर आणि श्रेष्ठ अवस्थेचं योग्य वर्णन केलं; त्यामुळे आपण लगेचच जागृत झालो.
पावनस्यास्य वचसः प्रोक्तस्य रघुकेतुना । निर्णयं श्रोतुम् उचितं वक्ष्यमाणं महर्षिभिः
रघुकुळाचा ध्वज ज्याने ही पावन वाणी सांगितली, त्या वचनांचा निर्णय महान ऋषींनी सांगणार आहेत, तो ऐकणं आपल्याला योग्य आहे.
नारदव्यासपुलहप्रमुखा मुनिपुङ्गवाः । आगच्छताश्व् अविघ्नेन सर्व एव महर्षयः
नारद, व्यास, पुलह आणि इतर सर्व थोर ऋषी कोणतीही अडचण न येता तेथे आले.
पतामः परितः पुण्याम् एतां दाशरथीं सभाम् । नीरन्ध्रकनकाम्भोजां नलिनीम् इव षट्पदाः
चला, आपण सर्वजण या दशरथपुत्राच्या पवित्र सभेभोवती असे बसू, जसे मधमाशा निरंतर सुवर्ण कमळाभोवती गोळा होतात.
इत्य् उक्त्वा सा समस्तैव व्योमावासनिवासिनी । आपपात सभां तत्र दिव्या मुनिपरम्परा
असे म्हणून आकाशात राहणाऱ्या त्या सर्व दिव्य ऋषींच्या परंपरेने एकत्र येऊन त्या सभेत प्रवेश केला.
अग्रस्थितमरुत्पृष्ठरणद्वीणमुनीश्वरा । पयःपीनघनश्यामव्यासमेचकितान्तरा
समोर वाऱ्याच्या झुळुकीत उभे असलेले थोर ऋषी, वनातले पूज्यजन, आणि मेघासारखे गडद, जलयुक्त, सामर्थ्यवान व्यास यांच्या मध्ये मिसळलेले दिसत होते.
भृग्वङ्गिरःपुलस्त्यादिमुनिनायकमण्डिता । च्यवनोद्दालकोशीरशरलोमादिपालिता
भृगु, अंगिरस, पुलस्त्य यांसारख्या प्रमुख ऋषींनी शोभलेली, आणि च्यवन, उद्दालक, शिर, शरलोम व इतरांनी जपलेली होती.
परस्परपरामर्शाद् दुस्संस्थानमृगाजिना । लोलाक्षमालावलया सुकमण्डलुधारिणी
एकमेकांच्या स्पर्शाने मृगाची कातडी विस्कटलेली, डोळे सतत हलणारे, माळा आणि बांगड्या डोलणाऱ्या, त्यांनी सहजपणे आपले पूजा मंडळ सांभाळले होते.
तारावलिर् इवान्योऽन्यं कृतशोभातिशायिनी । कौसुमी वृष्टिर् अन्येव द्वितीयेवार्कमण्डली
जणू ताऱ्यांची रांग एकमेकांपेक्षा अधिक सुंदर दिसणारी, जणू फुलांची सर, किंवा दुसरे एखादे सूर्याचे मंडळ.
ताराजाल इवाम्भोदो व्यासो ह्य् अत्र व्यराजत । तारौघ इव शीतांशुर् नारदो ऽत्र व्यराजत
जणू आकाशातील ताऱ्यांचे जाळे, तसेच व्यास तिथे उजळून निघाले; आणि ताऱ्यांच्या गर्दीसारखे, नारद तिथे तेजस्वी दिसले.
देवेष्व् इव सुराधीशः पुलस्त्यो ऽत्र व्यराजत । आदित्य इव देवानाम् अङ्गिराश् च व्यराजत
देवतांमध्ये जसा देवांचा राजा तेजाने उजळतो, तसाच पुलस्त्य तिथे प्रकट झाला. आणि देवांमध्ये जसा सूर्य तेजस्वी असतो, तसाच अङ्गिरा तिथे चमकला.
अथास्यां सिद्धसेनायां पतन्त्यां नभसो रसात् । उत्तस्थौ मुनिसम्पूर्णा तदा दाशरथी सभा
तेव्हा सिद्ध ऋषींची ती सभा आकाशातून पृथ्वीवर येत असताना, त्या वेळी दशरथपुत्राची, ऋषींनी भरलेली सभा वर उचलली गेली.
मिश्रीभूता विरेजुस् ते नभश्चरमहीचराः । परस्परवृताङ्गाभा भासयन्तो दिशो दश
आकाशात आणि पृथ्वीवर वावरणारे ते सर्वजण एकत्र मिसळले आणि एकमेकांच्या अंगांनी वेढलेले, दहा दिशांना उजळून टाकू लागले.
वेणुघण्टावृतकरा लीलाकमलधारिणः । दूर्वाङ्कुराक्रान्तशिखास् सचूडामणिमूर्धजाः
त्यांच्या हातात वेणू आणि घंटा सुशोभित होत्या, खेळकर कमळे त्यांनी धरली होती, त्यांच्या केसांमध्ये दुर्वेची कोवळी पाती आणि मुकुटात रत्नजडित कड्या होत्या.
जटाकटप्रकपिला मौलिमालितमस्तकाः । प्रकोष्ठगाक्षवलया माणिक्यवलयान्विताः
त्यांच्या डोक्यावर जटांचा गुंता होता, त्या जटा कपिल ऋषींच्या केसांसारख्या गुंडाळलेल्या होत्या; त्यांच्या हातांवर सुंदर कड्या होत्या, काही कड्यांमध्ये माणिक्य रत्नं जडलेली होती.
चीरवल्कलसंवीतास् स्रक्कौशेयावगुण्ठिताः । विलोलमेखलापाशाश् चलन्मुक्ताकलापिनः
त्यांनी झाडाच्या सालीची वस्त्रं आणि काठकोर लंगोट घातलेली होती, रेशमी हारांनी अंग झाकलं होतं; त्यांच्या कमरेला मोकळ्या दोऱ्यांची मेखला होती आणि चालताना मोत्यांच्या माळा हलत होत्या.
वसिष्ठविश्वामित्रौ तान् पूजयाम् आसतुः क्षणात् । अर्घ्यैः पाद्यैर् वचोभिश् च नभश्चरमहागणान्
वसिष्ठ आणि विश्वामित्र यांनी त्या आकाशात संचार करणाऱ्या महान व्यक्तींना क्षणातच पाणी, पाय धुण्याचं पाणी आणि स्वागताचे शब्द देऊन सन्मान केला.
सर्वाचारेण सिद्धौघं पूजयाम् आस भूपतिः । सिद्धौघो भूपतिं चैव कुशलप्रश्नवार्त्तया
राजाने सर्व विधीने सिद्धांच्या समूहाची पूजा केली; आणि सिद्धांनीही राजाची कुशल विचारून, प्रेमळ शब्दांनी त्याचं स्वागत केलं.
तैस् तैः प्रणयसंरम्भैर् अन्योऽन्यं प्राप्तसत्क्रियाः । उपाविशन् विष्टरेषु नभश्चरमहीचराः
आपुलकीने आणि प्रेमाने, एकमेकांनी एकमेकांचे आदरातिथ्य केले. आकाशातील आणि पृथ्वीवरील ऋषी, सर्वजण मऊ आसनांवर बसले.
वचोभिः पुष्पवर्षेण साधुवादेन चाभितः । रामं तं पूजयाम् आसुः पुरः प्रणतम् आस्थितम्
सर्व बाजूंनी मधुर शब्दांनी, फुलांच्या वर्षावाने आणि स्तुतीने, त्यांनी समोर नम्रपणे बसलेल्या रामाचे सन्मानपूर्वक पूजन केले.
आसां चक्रे च तत्रासौ राजलक्ष्म्या विराजितः । विश्वामित्रो वसिष्ठश् च वामदेवश् च मन्त्रिणः
तेथे राजवैभवाने उजळलेले विश्वामित्र, वसिष्ठ, वामदेव आणि मंत्री सर्वजण एकत्र बसले होते.
नारदो देवपुत्रश् च व्यासश् च मुनिपुङ्गवः । मरीचिर् अथ दुर्वासा मुनिर् आङ्गिरसस् तथा
नारद, देवपुत्र, महर्षी व्यास, मरीचि, दुर्वासा आणि आङ्गिरस हे ऋषीही तिथे उपस्थित होते.
क्रतुः पुलस्त्यः पुलहश् शरलोमा मुनीश्वरः । वात्स्यायनो भरद्वाजो वाल्मीकिर् मुनिपुङ्गवः
क्रतू, पुलस्त्य, पुलह, शरलोम, वत्स्यायन, भरद्वाज आणि वाल्मीकि हे ऋषी तिथे उपस्थित होते.
उद्दालक ऋचीकश् च शर्यातिश् च्यवनस् तथा । ऊष्मपाश् च घृतार्चिश् च शालुडिर् वालुडिस् तथा
उद्दालक, ऋचीक, शर्याती, च्यवन, उष्मप, घृतार्चि, शाळुडी आणि वालुडी हेही तिथे होते.
एते चान्ये च बहवो वेदवेदाङ्गपारगाः । ज्ञातज्ञेया महात्मानस् संस्थितास् तत्र नायकाः
हे आणि असेच अनेक वेद व वेदांग जाणणारे, सर्व जाणून घेतलेले, महान आत्मे तिथे प्रमुख म्हणून उपस्थित होते.
वसिष्ठविश्वामित्राभ्यां सह ते नारदादयः । इदम् ऊचुर् अनूचाना रामम् आनमिताननम्
वसिष्ठ आणि विश्वामित्र यांच्यासह नारदादी ऋषींनी, जे विद्या शिकले होते, त्यांनी तेजस्वी चेहरा असलेल्या रामाला हे शब्द सांगितले.