एकदा, एक आदरणीय स्त्री आपल्या पुत्रासह एका महान ऋषीसमोर आली. ती म्हणाली, “हे प्रभु, हा मुलगा आमचा पुत्र आहे, मी त्याचे पालनपोषण केले आहे; तो सर्व कलांमध्ये पारंगत असल्याचे सांगितले जाते.” पण पुढे ती विनंती करत म्हणाली, “हे स्वामी, त्याला अजून एकच ज्ञान मिळाले नाही—ते शुभ ज्ञान, ज्यामुळे माणूस पुन्हा या संसाराच्या चक्रात त्रस्त होत नाही.” ती दयाळूपणे विनंती करते, “माझ्या पुत्राला कृपया ते ज्ञान द्या; कारण उत्तम घराण्यात जन्मलेला मुलगा अज्ञानात राहावा, असे कोणत्याही आईला वाटत नाही.” ती असे बोलताच, ऋषीने तिला म्हणाले, “हे सौम्य स्त्री, तुझा पुत्र माझा शिष्य म्हणून येथेच माझ्यासोबत राहू दे,” आणि तिला निरोप दिला. ती निघून गेल्यावर, तो मुलगा शिस्तबद्ध आणि बुद्धिमानपणे त्या ऋषीच्या पिताप्रमाणे शिष्य म्हणून राहू लागला—जणू अरुण सूर्यापुढे उभा आहे, तसा. यानंतर, ऋषीने दीर्घ काळ विविध आणि प्रभावी शब्दांत त्या मुलाला अत्यंत दुर्मिळ ज्ञान दिले. शेकडो गोष्टी, कथानक, प्रत्यक्ष व कल्पित उदाहरणे, इतिहासातील कथा, वेद आणि वेदांताचे निष्कर्ष—हे सर्व तो शांतपणे, विस्ताराने सांगू लागला. त्याने ज्ञानाचे सखोल आकलन, बुद्धिमानांच्या मनात दृढपणे रुजावे, अशा पद्धतीने दिले. आपल्या स्वतःच्या अनुभवाच्या सामर्थ्याने, अर्थपूर्ण आणि गहन शब्दांत, ऋषीने आपल्या पुत्राला जणू आकाशातील ढगाने मोराला शिकवावे, तसा प्रबोधन दिले. एकदा, मी—स्वतः अदृश्य, आकाशमार्गाने जात—कैलासातून वाहणाऱ्या नदीवर स्नानासाठी आलो. सप्तर्षींच्या आकाशातील गोलातून बाहेर येत, मी रात्री एका दाशूर वृक्षाच्या शिखरावर पोहोचलो. तिथे, मी ऐकले—वनातील एका झाडाच्या खोबणीतून मधमाशे कमळाच्या कळीत गुंफले असावे तसा मंद आवाज आला. हे महाबुद्धी पुत्रा, ऐक—मी तुला या विषयावर अद्भुत कथा सांगतो, एक आश्चर्यकारक गोष्ट. तीन लोकांमध्ये प्रसिद्ध, पराक्रमी, समृद्ध आणि विश्वविजयी राजा आहे—त्याचे नाव स्वोत्त. सर्व लोकांचे नेते त्याच्या आज्ञा आदराने पाळतात, जणू उत्तम मणि त्यांच्या शिरावर ठेवला आहे. तो साहस आणि अद्भुत कृत्यांत आनंद घेतो; तीन लोकांमध्ये त्याला कुणीही कधीच जिंकले नाही. त्याने उपक्रमांची हजारो लाटे निर्माण केल्या—सुखदुःख देणाऱ्या, जणू समुद्राच्या लाटा मोजता येत नाहीत तशा. त्याची ताकद सर्वात बलवानांपेक्षा अधिक; शस्त्र, अस्त्र, अग्नी त्याला कधीच हरवू शकले नाहीत, जसा आकाशाला मुठीत पकडता येत नाही. इंद्र, उपेंद्र, हराही त्याच्या सृष्टीच्या विस्तारलेल्या, तेजस्वी खेळाची नक्कल करण्याचा प्रयत्न करत नाहीत. त्याच्या तीन शरीरांनी—शक्तिशाली हातांनी—दिशा धारण करून, श्रेष्ठ, कनिष्ठ आणि मध्य असे तीन प्रकारचे जग आपल्या बाजूला खेचले आहेत. तो आकाशातच जन्मला, तिथेच तीन शरीरांसह राहिला—जणू ध्वनी, वारा आणि पंख. त्या अनंत आकाशात, त्याने एक महान नगरी निर्माण केली—चौदा भव्य मार्गांनी सजलेली, तीन विभागांनी शोभिवंत. त्या नगरीत वनांचा आणि बागांचा गंध, खेळत्या शिखरांची सुंदरता, मोत्यांच्या माळा, सात तलावांची सजावट आहे. तिथे शीत आणि उष्णतेच्या द्वय दीपांनी उजळलेली, वरखाली जाणारे मार्ग, व्यापाऱ्यांनी गजबजलेली नगरी आहे. त्या विशाल नगरीत, राजाने आकर्षक आणि संरक्षित निवासी समूह निर्माण केले. काहींना वर, काहींना खाली, काहींना मधे ठेवले; काही हळूहळू नष्ट झाले, काही पटकन गायब झाले. काळ्या आवरणांनी झाकलेली, नव दरवाजांनी सजलेली, सतत प्रचंड वाऱ्यांनी झाडली जात, अनेक खिडक्यांनी सजलेली नगरी. पाच दीपांनी उजळलेली, तीन पांढऱ्या लाकडी स्तंभांनी आधारलेली, गुळगुळीत आणि मऊ, व्यापाऱ्यांच्या गजबजलेल्या रस्त्यांनी भरलेली. माया वापरून, त्या राजाने बलाढ्य यक्ष रक्षक निर्माण केले—ते नेहमीच भयावह दिसतात. मग, त्या नगरीत, जणू पक्षी आपल्या घरट्यात खेळतो तसा, राजा विविध खेळ करतो. तीन शरीरांसह, यक्षांसह, तो निवास करतो, खेळात रमतो आणि मग पुन्हा वेगाने निघून जातो. कधी कधी, त्याचे मन अस्थिर असते, तेव्हा तो म्हणतो, “मी अजून निर्माण न झालेल्या नगरीत जाऊ,” आणि ही इच्छा दृढ असते. जणू एखाद्या भूताने पछाडले, शक्तीने प्रेरित, तो उठतो आणि धावतो, जणू गंधर्वांनी सजविलेली नगरी मिळवतो. कधी, त्याचे मन मंद असते, तो म्हणतो, “मी नाशाकडे जाऊ,” आणि त्वरित नष्ट होतो. पुन्हा तो जलातील लाटेसारखा उठतो, जोमाने कृती करतो, मग पुन्हा मंदपणाने सुरुवात करतो. आपल्या कृतीमुळे कधी तो दुःखी होतो—“मी काय करू? मी अज्ञानी, मी दुःखी”—अशी शोकमग्नता येते. कधी आनंद येतो, आणि तो स्वतः वाढतो, जसा नदीला पावसाच्या आनंदाने पूर येतो. तो पितो, खेळतो, फिरतो, ताणतो, थरथरतो, चमकतो आणि कधी न चमकतो—हा तेजस्वी, महान कीर्तीचा राजा, जणू पृथ्वीचा अधिपती, जलाच्या अधिपतीसारखा वाऱ्याने हलतो. मग, जंबूद्वीपातील एका महान रात्री, पुत्राने आपल्या पवित्र हृदय असलेल्या पित्याला विचारले—जो कदंबाच्या शाखेच्या टोकावर बसला होता—“हे वडील, उत्तम रूप असलेल्या राजांमध्ये स्वयंभू म्हणून प्रसिद्ध असलेला हा कोण आहे? आणि हे जे तुम्ही मला सांगितले, त्याचा अर्थ काय? कृपया सत्य सांगावे.