हे राम, मी तुला ब्रह्माचा देह धारण करण्याची प्रक्रिया सांगतो, ज्यामुळे तुला या संसाराचा स्वरूप समजेल. आत्म्याचा मूळ स्वरूप, जो काळ, देश, वगैरे यांच्याने मर्यादित नाही, तो स्वतःच्या सामर्थ्याने, सहजपणे, काळ आणि देशाच्या गुणांनी युक्त असा देह धारण करतो. हेच, जे "जीव" म्हणून ओळखले जाते, संस्कारात मग्न होऊन, चंचल मन बनते, कल्पना आणि अकल्पना यांकडे झुकते. सुरुवातीला, मनाच्या सामर्थ्याने, कल्पनेतून, त्वरित स्वरूपात, आकाशाची निर्मिती होते, ज्याचा बीज स्वरूप ध्वनी आहे. नंतर, हे आकाश घन होत जातं आणि मन क्रमशः स्थैर्याचा स्पंदन, नंतर वायूचा स्पंदन, ज्याचा बीज स्वरूप स्पर्श आहे, यांची कल्पना करते. मनाच्या दृष्टीनुसार, आकाश आणि वायू — हे ध्वनी आणि स्पर्श — एकत्र आले की, त्यांच्या घर्षणातून अग्नी उत्पन्न होते. मन घनता प्राप्त झाल्यावर, त्वरित तेजस्वी, निर्मळ प्रकाश उत्पन्न करते, जो पुढे पुढे उजळतो. मन, अशा गुणांनी युक्त होऊन, स्वादाच्या अनुभवाने, त्वरित पाण्याच्या थंडपणाला पकडते आणि पाण्याची जाणीव निर्माण होते. मग, मन, अशाच गुणांनी युक्त होऊन, त्वरित गंधयुक्त स्थूल रूपाची कल्पना करते, ज्यामुळे पृथ्वी प्रकट होते. यानंतर, सूक्ष्म तत्त्वांनी वेढलेले हे, आपली सूक्ष्मता सोडते; आकाशात अग्नीच्या ज्वालासारखा एक चमकणारा रूप दिसतो. अहंकार, बुद्धी, आणि जीव यांच्यासह हे "आठगुणी सूक्ष्म देह" म्हणून ओळखले जाते, जो तत्त्वांच्या कमळ-हृदयातील मधमाशी आहे. त्यात, मनाच्या तीव्र शक्तीने, तेजस्वी देह उत्पन्न होतो; परिपक्व झाल्यावर, तो स्थूल होतो, जसे निघालेला फल आपल्या वेळेवर पिकतो. निर्मळ आकाशात, जणू सोन्याचा द्रव कुंभातून वाहतोय, तसा तो तेजस्वी रूप स्वतःच्या स्वरूपात प्रकट होतो. मग, त्या स्वतःच्या निवासात, मन — तेजाचा पुंज — नैसर्गिकपणे दृढ आणि विस्तृत कल्पना धारण करते. वरती, डोक्याचा आसन; खाली, पायाचा आधार; दोन्ही बाजूंना हातांची रचना; आणि मध्यभागी पोटाचा स्वरूप तयार होते. तेथे, निर्मळ ज्वालांच्या पुंजासारखा, अंगप्रत्यंग स्पष्ट असणारा एक बालक प्रकट होतो, जो मनाच्या इच्छेनुसार देह धारण करतो. अशा प्रकारे, स्वतःच्या संस्कारांच्या शक्तीने, ऋषीचे मन, अंगांची कल्पना करून, आपल्या देहाची वाढ घडवते, जसे ऋतू आपल्या नैसर्गिक परिणाम घडवतो. काळानुसार, तो वेगळा होऊन, निर्मळ, बुद्धिमान, शुद्ध, बलवान, उत्साही, विवेकशील, आणि समर्थ असा स्वरूप प्राप्त करतो. तोच भगवंत ब्रह्मा, सर्व लोकांचा अधिपती, सोन्याच्या द्रवाप्रमाणे उजळणारा, परम आकाशातून उत्पन्न झालेला. मग, परम आकाशात स्थित होऊन, सर्वोच्च स्वरूप धारण करून, ब्रह्मा आपल्या मनाच्या खेळाने स्वतःची निवासस्थाने निर्माण करतो, स्वतःमध्ये स्थिर राहतो. कधी ते फक्त निर्मळ आकाश असतं, सर्वोच्च, भेदरहित; कधी ते निर्मळ पाणी असतं, ज्याला प्रारंभ, मध्य, आणि अंत नाही. कधी ते युगाच्या अंताच्या ज्वालांनी शोभित असतं; कधी सुंदर वन असतं; किंवा नाभीवरील कमळाच्या बंद कळीसारखं असतं. हा ब्रह्मा, आपल्या इच्छेने, सहजपणे, प्रत्येक जन्मासाठी विविध स्वरूपांची असंख्य आसने निर्माण करतो. यापैकी, जेव्हा ब्रह्मानाच्या अवस्थेतून प्रथम उतरतो, तेव्हा ज्ञानामुळे, स्वतःचा देह उत्तम स्वरूपात मानला जातो. गर्भातील निद्रा दूर गेल्यावर, तो तेजस्वी देह पाहतो, प्राण आणि अपानाच्या प्रवाहाने युक्त, पदार्थांनी बनलेला. तो केसांच्या टोकांनी आच्छादित, बत्तीस दातांनी युक्त, तीन आधारांनी समर्थित, पंधरा देवतांनी युक्त, आणि पायाच्या तळांने चिन्हित असतो. तो पाच भागात विभागलेला, नऊ द्वारांनी युक्त, अंग गुळगुळीत आणि उंगुंटांनी लिप्त, वीस बोटांनी आणि वीस नखांनी चिन्हित असतो. त्याला दोन हात, दोन स्तन, दोन डोळे असतात — किंवा कधी अनेक खांदे आणि हात; तो मनाच्या पक्ष्याचा घर, इच्छेच्या नागाचा गुहा आहे. तो तृष्णेच्या राक्षसीचा निवास, आत्मा नावाच्या सिंहाचा गुहा, अभिमानाच्या हत्तीचे अस्तबल, आणि कमळमुखाने शोभित आहे. स्वतःच्या तेजस्वी आणि सर्वोच्च स्वरूपाचे दर्शन घेतल्यावर, ब्रह्मा — ज्याचे दृष्टी तीन काळांत निर्मळ आहे — विचार करू लागतो. या आकाशाच्या गुहेत, या मधुर किनाऱ्यावर, अंतहीन आणि दृश्य सीमाशिवाय, प्रथम काय होतं — असा विचार तो करतो. असा विचार करताना, नव्याने उत्पन्न झालेला आणि निर्मळ आत्मदृष्टी असणारा ब्रह्मा, असंख्य पूर्वीच्या निर्माणांचा साक्षात्कार करतो, जे आधीच नष्ट झाले होते. मग, त्याला सर्व वेदांची आठवण येते — कर्तव्य आणि गुणांच्या अनुक्रमांसह — जसे वसंतात फुलांची आठवण येते, भाषेसह अर्थ एकत्रित. सहजपणे, तो विचारातून जन्मलेल्या विविध प्राण्यांची निर्मिती करतो, त्यांच्या विविध प्रथा आणि कार्यांसह, जसे गंधर्व एखादे नगर रचतो. त्यांच्या कल्याणासाठी — म्हणजे स्वर्ग, मोक्ष, धर्म, काम, आणि अर्थ प्राप्त व्हावा — तो असंख्य आणि अद्भुत शास्त्रांची रचना करतो. अशा प्रकारे, हे राम, ब्रह्माच्या मनातून या सृष्टीचा जन्म झाला, जसे फुलांचा सौंदर्य वसंतावर टिकतो. ब्रह्माच्या मनाच्या विविध रचना आणि खेळातून, कमळातून जन्मलेल्या ब्रह्माच्या रूपात, या जगात सृष्टीची अद्वितीय महिमा प्रस्थापित झाली. हे सर्व संपल्यावर, काहीही स्थिर राहत नाही; फक्त विशाल आकाशाचा रिकामा विस्तार आणि मनाची सर्वोच्च क्रीडा शिल्लक राहते. या ब्रह्मांडाच्या अंड्यात, कुठेच स्थान किंवा काळ अस्तित्वात नाही — अगदी क्षणभरही नाही — जरी ते भव्य आणि आकाशासारखे दिसत असले तरी.