हे ऐक, राम! शरीराचे हे महान नगर, सुख आणि मुक्तीसाठीच अस्तित्वात आहे. जाणकारासाठी ते एक सुंदर बाग आहे; हे केवळ आनंदासाठी आहे, दुःखासाठी नाही. हे नगर कसे आहे, आणि योगी त्यात राहून एकट्याने राज्याचा आनंद कसा घेतो, हे जाणून घे. हे शरीराचे नगर अत्यंत रम्य, सर्व गुणांनी संपन्न आहे. जाणकारासाठी ते अनंत खेळांनी भरलेले आहे, आणि स्व-चेतनेच्या प्रकाशाने उजळलेले आहे. डोळ्यांच्या खिडक्या चमकतात, अंतर्गत प्रदेश तेजस्वी आहेत; हातांच्या रस्ते नगरात पसरले आहेत, आणि पाय नगराच्या सीमांपर्यंत पोहोचतात. केसांच्या वेल्या आणि गुच्छांनी ते सजले आहे; त्वचा म्हणजे नगराची भिंत, आणि टाच, पिंड, मांड्या, गुडघे—हे त्याचे स्तंभ आहेत. पायांच्या तळांना रेषा आणि खडे आहेत, त्वचेच्या सीमांनी, महत्त्वाच्या बिंदूंनी, शिरांनी आणि सांध्यांनी ते आकर्षक झाले आहे. मांड्यांच्या टोकावर प्रवेशद्वार आहे; जननेंद्रिय बाहेर आली आहे, त्वचा आणि केसांच्या घडांनी झाकली आहे, मांसाच्या पाकळ्यांनी लपवली आहे. चेहरा—भुवया, कपाळ, तोंड यांचा तेजाने शोभलेला; रुंद गाल म्हणजे प्रशस्त मैदान, आणि नजरेच्या कमळांनी ते बहरले आहे. छाती म्हणजे तलाव, स्तनांच्या कळ्या म्हणजे कमळकळ्या; खांदे म्हणजे खेळकर दगड, आणि केसांच्या घडांनी लपलेले आहेत. पोट म्हणजे खोल दरी, जिथे इच्छित अन्न फेकले जाते आणि चिरडले जाते; घशाच्या खोल मार्गातून वाऱ्याचा गोंगाट उमटतो. हृदयाच्या बाजारात जे मिळते, त्याने ती सजते; जीवनश्वासांची नगर सतत नव्ह्या द्वारांनी वाहते. तोंड उघडे असते, दात आणि हाडांचे तुकडे दिसतात; जीभ आत भटकते, अन्न चघळते आणि चव घेते. कानांची विहिरे केसांच्या जंगलाने झाकली आहेत; पाठ म्हणजे जंगल, आणि कंबराच्या साखळीने सीमांकित आहे. गुदद्वार घाणाने अडवलेले आहे, आणि त्यात अंतहीन दलदल आहे; मनाच्या बागेत आत्मविचाराची गणिका भटकते. हे नगर रम्य आहे; अस्थिर इंद्रिये म्हणजे वानरे, आणि बुद्धीच्या मच्छीमाराने घट्ट बांधलेली आहेत; तोंडाच्या बागेत हास्याचे फुललेले सौंदर्य आहे. जाणकारासाठी हे शरीराचे नगर अत्यंत सुंदर, भाग्यवान आहे; केवळ सुखासाठी आहे, दुःखासाठी नाही, आणि अत्यंत लाभदायक आहे. अज्ञानीसाठी हे नगर असंख्य दुःखांचे रक्षक आहे; पण जाणकारासाठी ते असंख्य आनंदांचे रक्षक आहे. हे नगर नष्ट झाले, तरी जाणकाराला काहीच गमावत नाही; पण ते टिकले, तर सर्व काही टिकते—म्हणून हे त्याला आनंद देते. जाणकार या नगरावर स्वार होतो, आणि सर्व सुखांचा अनुभव घेण्यासाठी आणि त्यांना पार करण्यासाठी जगात मुक्तपणे फिरतो; म्हणून हे त्याचे रथ आहे. ध्वनी, रूप, चव, स्पर्श, सुवास, नाते, संपत्ती—हे सर्व याच्याद्वारे मिळतात; म्हणून हे नगर जाणकाराला लाभदायक आहे. हे नगर सुख-दुःखाच्या कृतींच्या जाळ्याला वाहून नेते, आणि सर्व गोष्टी सहन करण्यास सक्षम आहे. या शरीराच्या नगरात, मोहातून मुक्त झालेला जाणकार, आपल्या राज्यावर शांतपणे राज्य करतो, जणू इंद्र आपल्या नगरात राज्य करतो. तो मनाच्या नशेच्या घोड्याला अंधाराच्या खड्ड्यात फेकत नाही, आणि विवेकरूपी मुलीला लोभ व द्वैताच्या रूपाला देत नाही. अज्ञानाच्या प्रदेशात तो कोणतीही कमजोरी पाहत नाही; आतून, संसाररूपी भयंकर शत्रूच्या मुळांना तो छेदतो. तो इच्छा-वासनेच्या भोवळीत, तणावाच्या किल्ल्यात, किंवा सुख-दुःखाच्या बदलत्या जंगलात बुडत नाही. तो बाह्य आणि अंतर्गत स्नान सतत, क्षणभरात, पवित्र नद्यांच्या संगमावर करतो, मनाच्या इच्छांच्या प्रवाहानुसार टप्प्याटप्प्याने. सर्व इंद्रियांना न दिसता, नगराच्या दृश्यापासून दूर, तो नेहमीच ध्यानरूपी अंतर्गत कक्षात आनंदाने वास करतो. हे नगर त्या व्यक्तीस आनंद देते, ज्याचे हृदय सदैव आनंदी आहे; हे दिव्य आहे, सुख व मोक्ष देते, जणू इंद्राची अमरावती. या नगरात जे काही स्थापित आहे, ते टिकून राहते; जे अस्थिर आहे, तेच नष्ट होते—म्हणून राजा याला आनंद का देणार नाही? शरीराचे नगर नष्ट झाले तरी जाणकाराला काहीच गमावत नाही; जसे मडकी फुटली, तरी आकाश कमी होत नाही. जसे वारा अस्तित्वात असलेल्या मडक्याला स्पर्श करतो, पण नसलेल्या मडक्याला नाही, तसेच आत्मा या शरीराच्या नगराशी संबंध ठेवतो. हा धन्य आत्मा, सर्वव्यापी असूनही, अनासक्त राहतो; स्वतःच्या कल्पनेने निर्माण केलेली व्यक्तिकता अनुभवतो, आणि स्वतःच्या स्वरूपाचे दर्शन प्राप्त करतो. तो कृती करतो, पण प्रत्यक्षात कृती करत नाही; सर्व कृतींना झुकतो, आणि कधीकधी फळासाठी सर्व नैसर्गिक कृती टिकवतो. कधी कधी, खेळकरपणे, तो अस्थिर वायुरथावर—स्वच्छ मनावर—स्वार होतो, आणि आनंदाने भटकतो. तेथे, स्थिर राहून, तो सुंदर विश्वरूपी स्त्रीसोबत सतत आनंद घेतो, तिचे अंग थंड असते, रामासोबत, हृदयात मैत्री टिकवून. त्याच्यासाठी दोन प्रिय व्यक्ती, सत्याच्या एकतेत, चंद्राच्या बाजूला दोन विशाखा ताऱ्यांसारख्या, त्याच्या मनाला आनंद देतात. जाणकार, आसनावर बसून, सर्व जग पाहतो—दुःखाच्या कात्रीने फाटलेले—जणू मुंग्याच्या ढिगावर बसून पाहतो, किंवा सूर्य आकाशातून पाहतो. त्याच्या सर्व इच्छा पूर्ण झाल्या आहेत, सर्व संपत्तीने तो सजला आहे; तो पूर्ण चंद्रासारखा चमकतो, ज्याचा आकार पुन्हा कधी कमी होत नाही. सुखांची गर्दी उपभोगली तरी त्याला थकवा येत नाही; उलट, कालकूट विष गळ्यात घातल्यासारखे, ते चमकते. सुख, समजून अनुभवले, समाधान देते; जसे चोर ओळखल्यावर आणि आश्वस्त केल्यावर मित्र बनतो, शत्रू राहत नाही. अशी ही शरीराची नगररूपी कथा, राम, जाणकाराच्या आनंदासाठी आणि मुक्तीसाठी आहे—संपूर्ण जगात त्याचे सौंदर्य, लाभ आणि दिव्यता नित्य अनुभवली जाते.