हे ऐक, ऋषिवर! एक अद्भुत, मायावी रत्न आहे, ज्याला कुणी फोडू शकत नाही, जळू शकत नाही, आणि जरी ते दिसते तरीही पूर्णपणे जाणता येत नाही. हे जगातील सर्वात मोठ्या कपटींचा मुकुटमणी आहे. एका क्षणात, डोळ्याच्या एका झटक्यात, हे सहज काही गोष्टी उचलते, काही नष्ट करते, आणि कल्पनेच्या राज्यासारखे विस्तारते. त्याचा खेळ कठीण आणि मजबूत आहे, कठोर आनंदात रमणारा; लोकांना ते अशा प्रकारे हलवते, जणू काही स्वयंपाकी चमच्याने शिरा ढवळतो. गवत, धूळ, महान इंद्र, सुमेरू पर्वत, पान किंवा महासागर—हे सर्व काही स्वतःच्या विस्ताराने सहजपणे आपल्या गर्भात घेतं. इथेच क्रूरता पुरेपूर आहे, लोभ स्थिर आहे, सर्व दुर्दैव उपस्थित आहे, आणि सर्व अस्थिरता आढळते. हे सूर्य आणि चंद्र आकाशात खेळत हलवते, जणू काही बालक आपल्या अंगणात खेळत आहे, खेळणी फेकत आहे. युगाच्या अंताला, कल्पनेचा निर्माता म्हणून वेळ प्रकटतो, त्याचा रूप सर्व प्राण्यांच्या हाडांच्या हारात गुंडाळलेला असतो. युगाच्या समाप्तीला, ती उन्मत्त नृत्य करते, आणि त्या नृत्यात सुमेरू पर्वत आकाशात थरथरतो, जणू काही वाऱ्याने हललेली भेंडीची साल. हे कधी रुद्र बनते, कधी महेंद्र, कधी ब्रह्मा; कधी शुक्र, कधी कुबेर, आणि पुन्हा कधी काहीच नाही. याच्या गर्भात असंख्य सृष्टी आहेत—तेजस्वी, नष्ट झालेली, सतत उगवणारी—प्रत्येक वेगळ्या, पण समुद्रातील लाटांसारख्या एकमेकांपासून वेगळ्या नाहीत. महान युगांच्या नावाने असलेल्या वृक्षांमध्ये उभं राहून, हे पिकलेली फळं—देव आणि दैत्य—गुच्छात हलवून खाली पाडते. हे विशाल पावलं टाकत अनेक विश्वांच्या गर्दीतून चालत, जणू काही अस्थिर माशीच्या झुंडी सारखी, त्यांना फेकून देतं. शुद्ध अस्तित्वाचा कमळ, चैतन्याच्या तेजाने फुललेला, त्याच्या स्वतःच्या रूपात आणि प्रिय कर्मात आनंदित होतो. आपली स्वतःची रूप, सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत सीमाहीन, मोठ्या पर्वतासारखी उंच ठेवतो आणि स्थिर राहतो. कधी हे सावल्यासारखे काळं दिसतं, कधी तेजाने चमकतं; पण कधी दोन्हीपासून रिक्त राहून, स्वतःच्या स्वरूपात स्थित असतं. असंख्य विश्वांच्या साराशी एकरूप होऊन, स्वतःच्या सत्याने, हे जणू मोठ्या भाराने बांधलेलं, स्थिर उभं राहतं. हे न दुखावलं जातं, न मरतं; येतं-जातं नाही; न मावळतं, न उगवतं—even शेकडो युगांमध्ये. जगाचा प्रारंभ करण्याच्या खेळासाठी, सहजतेने, ते स्वतःमध्ये काळ घालवतो, अहंकारमुक्त स्थिती प्राप्त करून. रात्रीच्या गढूळ अंधार आणि दिवसाच्या कमळांच्या रांग, कर्मरूपी मधमाशी, हे स्वतःच्या सरोवरावर प्रक्षिप्त करतो. भयानक काळ्या रात्रीला, जी जगाची झाडू आहे, पकडून, तो पृथ्वीवर सर्वत्र सोन्याचा प्रकाश पसरवतो. कर्माच्या बोटाने, सूर्याचा दिवा कोपऱ्यात हलवतो; करुणेने, तो जगाच्या घरात काय आहे आणि कुठे आहे ते पाहतो. सूर्याच्या डोळ्याने दिवस क्षणात पिकताना पाहतो, आणि त्या जगपालकांचे फळ, जणू प्राचीन जंगलातील उत्पन्न, तो खातो. मृत्यू, भयानक छातीसारखा, हळूहळू विश्वाचे रत्न—जगाच्या झोपड्या—त्याच्या भयावह पोकळीत ठेवतो. विश्वरत्नांची माळ, गुणांनी भरलेली, तो स्वतःवर सजवतो, आणि पुन्हा ती तोडतो. रात्रीच्या कमळांची माळ, दिवसाच्या हंसाच्या मागे, अस्थिर तो आकाशात ताऱ्यांच्या किरणांनी नेहमीच वेढतो. जीवनाचा मद विकणारा, पर्वत, नदी, मेघ, आणि जग हलवणारा, रोज ताऱ्यांच्या लाल थेंबांनाही शिंपडून, पितो. या लहान आणि मोठ्या गोष्टींचा चोर, कुठलीही गोष्ट—यौवन, कमळ, चंद्र, किंवा जीवनाचा सिंहमाने—पकडू न शकणं अशक्य आहे. जगाच्या चक्राचा खेळ करत, जीवांना चिरडून, खाली फेकून, तो स्वतःच्या उठण्या-बसण्याच्या हास्याने आनंदित होतो. तो कर्ता, भोक्ता, संहारकर्ता, स्मरणकर्ता—सर्व अवस्थांमध्ये पोहोचलेला; हे सर्व करतो, पण काहीच करत नाही. लोकांमध्ये चमकणारा काळ, एकाच वेळी संपूर्ण रूप उघडतो आणि लपवतो—शुभ, अशुभ, आणि काळाच्या सर्व विभागांनी चिन्हांकित. या महान खेळाचे सर्व पायऱ्या, जगातील राजपुत्रापासून दूर आहेत, ज्याची शक्ती काळाने मोजली नाही. या खेळात, जेव्हा तो कृती करतो, गोंधळलेल्या, दुःखी प्राण्यांच्या झुंडीबरोबर, जग थकून, अस्तित्वाच्या जंगलात शिकारभूमी बनते. कुठेतरी, पाण्याखालील अग्निकमळ फुलतो; आनंददायी खेळाचा सरोवर, आणि प्रलयाच्या युगाचा महासागर. जगातील काळाचा प्रवास, त्याच प्राण्यांनी भरलेला आहे, जे अस्तित्वाच्या आंबट, कडू, आणि खारट समुद्रात वृद्ध झाले आहेत. भीषण, सर्व दिशांना फिरणारा, मातांच्याही झुंडीबरोबर, अस्तित्वाच्या जंगलात तो स्त्री-लांडगा आहे, मानवरूपी हरिणांना आकर्षित करतो. पृथ्वी तिच्या तळहातावर आहे, पृथ्वी म्हणजे स्वादांनी भरलेला प्याला, कमळ, जलकुमुद, आणि फुलांच्या माळांनी सजलेला. गर्जना करत, जोरात हल्ला करत, मनुष्यसिंह हातांच्या पिंजऱ्यात, रुंद आणि बलवान माने, तो प्रिय खेळकर पक्षी आहे. वेलवाडीच्या वाद्याच्या संगीतासारखा गोड, शुद्ध शरद आकाशाच्या तेजाने, तो देव—महाकाळ—खेळकर कोकिळ आहे. सतत गर्जना करत, दुःखाच्या बाणांना दूर फेकत, 'अकल्पना' नावाच्या धनुष्याने, सर्वत्र कंपन करतो. सर्वोच्च कंपनाच्या खेळाने वृद्ध, थकलेला, अस्थिर माकड—इथे, काळ—त्याच्या शरीराला सतत स्पंदित करतो. असा हा काळ, या विश्वाचा मायावी, कठोर, आणि आनंददायी खेळाडू—सर्व गोष्टींचा आधार, सर्व गोष्टींचा संहार, आणि सर्व गोष्टींचा स्मरणकर्ता—स्वतःच्या स्वरूपात स्थिर, पण सतत बदलत राहतो.