राजाच्या दरबारातील बुद्धिमान मंत्री, शंकांच्या समुद्रात बुडालेले, चिंतेने गढून गेले होते—जणू काही गदाधारी राक्षस राजाला निराश झाल्यावर देवांचा मन:स्ताप होतो तसा. दरबारातील लोक आश्चर्याने वाकलेले आणि सांसारिक भ्रमात गुंतलेले होते; राजा स्थिर नजरेने बसलेला, आणि कमलवनाची उजळण जणू म्लान झाली होती. दोन क्षणांनी, राजा जाणीवेत आला—पावसाळ्यातील पाण्यातून मुक्त झालेला तेजस्वी कमळ जसा. जागा होत, बाहीतील कड्या आणि मुकुटाने शोभिवंत, तो उठताना थरथरला—जणू वनांनी आच्छादित पर्वतशिखर भूकंपात हलते तसा. अर्धजागृत अवस्थेत, तो आपल्या आसनावर बसला, थरथरत—जणू मंदर पर्वत पाताळात गोंधळ झाल्यावर हलतो तसा. राजा पडू लागला तसा त्याचे सेवक त्याला हातांनी आधार देतात—जणू प्रलयाच्या गोंधळात हललेला मेरू पर्वत शेजारच्या पर्वतरांगांनी आधार घेतो तसा. सेवकांच्या आधाराने, मनात मोठा गोंधळ असलेला राजा, त्याच्या चेहऱ्यावर चंद्राच्या लहरींनी अस्वस्थ केलेली कांती घेऊन बसला. "हे कोणते ठिकाण? ही कोणाची सभा?"—राजा हळूहळू विचार करू लागला, जणू कमळाच्या कळीत अडखळणारी मधमाशी कुठे बसावे हे ठरवत नाही तसा. त्यावेळी, सभा आदराने विचारते, "हे प्रभो, हे काय?"—जणू गुंजारव करणारी मधमाशी सूर्याला विचारते, किंवा कमळ सूर्यग्रहणानंतर सूर्याकडे पाहते तसा. मग, राजाचे मुख्य मंत्रीही त्याला विचारतात—जणू प्रलयाच्या गोंधळाने भयभीत झालेल्या मार्कंडेय ऋषींना देव विचारतात तसा. "हे प्रभो, तुम्हाला अशा अवस्थेत पाहून आम्ही अत्यंत व्यथित आहोत; कारणहीन गोंधळाने स्थिर मनही अस्थिर होते." "सुरुवातीला सुखद आणि शेवटी नीरस अशा सुखांच्या, आणि विरोधी आनंदांच्या मध्ये, तुमचे मन कुठे भटकले आहे?" "सतत उत्तम कथा ऐकून शुद्ध झालेले तुमचे मन, आज गोंधळात का पडले आहे?" "मन, सांसारिक गोष्टींमध्ये तुटलेल्या आणि क्षुल्लक आधारावर विसंबून, भ्रमात पडते; ते मोठेपणात विस्तारत नाही." "मनात जो प्रवृत्ती सतत निर्माण होते, शरीर गर्वाने मद्यपान केलेल्या अवस्थेत त्याच प्रवृत्तीनुसार वागते." "तुमचे मनही अद्भुत आहे—निर्दोष, शुद्ध, जागृत, आणि गुणांनी मोहक, कुठल्याही क्षुल्लक गोष्टीवर विसंबून नाही." "अभ्यासित विवेक नसलेले मन, स्थान आणि काळाच्या प्रभावाखाली, मंत्र आणि औषधांच्या अधीन होते, पण उत्तम प्रवृत्ती असलेल्या मनाला तसा परिणाम होत नाही." "सतत विवेक असलेल्या व्यक्तीमध्ये कुठलाही दोष कसा असू शकतो? विस्तारलेले मन अस्थिर होत नाही, जणू पर्वत वाऱ्याने हलत नाही तसा." मंत्र्यांचे हे शब्द ऐकून, राजाच्या चेहऱ्यावर तेज फुलले—जणू महिन्याच्या अखेरीस पूर्ण झालेला चंद्र शोभतो तसा. राजा आश्चर्याने उजळला, डोळे विस्फारले—जणू वसंत देव बर्फ वितळल्यावर फुलांचा समूह फुलतो तसा. मग, आश्चर्याने थकलेला आणि हलक्याशा हास्याने अस्वस्थ झालेला राजा, आकाशातील चंद्र राहूच्या जवळ येणाऱ्या मृत्यूला पाहतो तसा दिसला. मायावी खेळ पाहून, राजा स्मित करत म्हणाला—जणू साप विध्वंसक तपकिरी सापाला पाहून संबोधतो तसा. "अरे दुर्दैवी, हे तू तुझे गुंतलेले केस वापरून कोणते जाळे विणले आहेस? समुद्र, माशांच्या गोंधळाने अस्वस्थ होतो आणि क्षणात पुन्हा शांत होतो." "प्रभूच्या वस्तूंच्या शक्ती किती अद्भुत आणि विविध आहेत! माझे मन, शक्तीशाली असूनही, त्यांच्यामुळे भ्रमात पडले आहे." "आपण, सांसारिक उलथापालथीचे दुःख करणारे, आणि हे नैसर्गिक आपत्ती, मनाला गोंधळ घालणाऱ्या—या दोन्ही ठिकाणी, आमचे मन कुठे आहे?" "सर्वोच्च ज्ञानाने प्रशिक्षित मन, शरीरात असताना, कधी कधी क्षणभर भ्रमात पडते—even wise men among the wise." "आता, हे सभेतील लोकांनो, ऐका—शांबराच्या मायावी शक्तीने मला क्षणभर दाखवलेली ही अद्भुत कथा." "त्या क्षणात, मी अनेक बदलत्या अवस्था पाहिल्या—जणू ब्रह्मा, इंद्राची शक्ती नष्ट झाल्यावर, जग निर्माण आणि नष्ट करतो तसा." राजा सभेतील सर्वांचे लक्ष आपल्याकडे असल्याचे पाहून, स्मित करत, अद्भुत कथा सांगायला लागला. "या पृथ्वीवर, विविध वस्तूंनी भरलेल्या—तळे, नद्या, पर्वत, आणि शहरांनी परिपूर्ण, शिखरे आणि समुद्र जवळजवळ—समृद्धीने सजलेला प्रदेश आहे." "सुरुवातीला, ही भूमी आहे, विविध वनांनी आणि नद्यांनी सजलेली, जणू पृथ्वीच्या गोलाचा लहान भाऊ." "आणि येथे मी राजा आहे, नागरिकांच्या इच्छेनुसार वागतो—जणू इंद्र स्वर्गातील सभेत अध्यक्ष आहे." "मग, दूरवरून शांबरिका नावाचा कोणी आला—तो जणू पाताळातून उगवला, मायावी माया जसा." "त्याने येथे मोरपंखी काठी फिरवली, तिची रेषा तेजस्वी केली—जणू युगाच्या शेवटी वाऱ्याने चमकणारी इंद्राची वीज." "हे अस्थिर वस्तू माझ्या घोड्याजवळ ठेवलेली पाहून, मी अस्वस्थ मनाने, एकटा, त्याच्या पाठीवर चढलो." "मग, जणू प्रलयाचा वावटळ पर्वत हलवतो तसा, मी अस्वस्थ घोड्यावर चढलो, तो अस्थिरपणे हलत होता." "मी वेगाने, एकटा, शिकार करायला निघालो—जणू प्रलयाच्या समुद्राची लाट भूमीवर आदळायला धावते तसा." "त्या वाऱ्याने हललेल्या घोड्याने मला फार दूर नेले—अज्ञान आणि गोंधळलेला, सवयीच्या सुखांनी बोथट झालेला, जणू मन स्वतःला भरकटते तसा." "माझे मन रिकामे आणि निराश, दुर्दैवी स्त्रीच्या हृदयासारखे, आणि प्रलयाने ग्रस्त जगाच्या निवासासारखे भयावह." "मी, थकून, एका विशाल, अंतहीन वाळवंटात पोहोचलो—जिथे पक्षी नाहीत, खारट धुके, झाडे नाहीत, आणि पाणीही नाही.