संतांनी सांगितले आहे की, जेव्हा एखादा युवक इच्छा आणि वासनेच्या तिव्रतेने ग्रासलेला असतो, तेव्हा सज्जन लोक त्याचा सन्मान करत नाहीत, जसे कोरड्या गवताच्या काडीला कोणी किंमत देत नाही. तरुणपण नेहमीच गर्वाने अंध झालेल्या व्यक्तीच्या विनाशाशी जोडलेले असते, दोषांच्या मोत्यांनी सजलेले, गर्वाच्या मोठ्या हत्तीप्रमाणे. हे तरुणपण मनाच्या खोल मुळांमध्ये रुजलेल्या राग आणि दुःखाच्या वृक्षांसाठी एक नवे जंगल आहे, जिथे दोषांचे साप वळवळतात. तरुणपण म्हणजे आनंदाच्या तंतूंनी भरलेला कमळ, चुकीच्या कल्पनांच्या पाकळ्या आणि चिंता-मधमाश्यांनी गजबजलेला. नवीन तरुणपण म्हणजे शोक आणि रोगांच्या पक्ष्यांचे निवास, जे हृदयाच्या सरोवराच्या काठावर, कृती आणि अकृतीच्या पंखांनी भटकतात. पूर्ण तरुणपण म्हणजे सीमांची पर्वा न करणारे महासागर, जिथे निष्क्रिय आणि खेळकर तरंगांची भरती असते. तरुणपणाचा वारा, असमान आणि कुशल, सर्व सद्गुणांच्या पानांवरून वासनेची धूळ उडवून टाकतो. तरुणपणाच्या कठोर वाळू शिखरावर उंचावते, चेहरा फिकट करते, आणि मनात खळबळ उत्पन्न करते. पुरुषांमध्ये तरुणपणाचा उत्साह अनेक दोष जागृत करतो, सद्गुणांच्या माळेला तोडतो, आणि दुष्कृत्यांची शोभा बनतो. तरुणपणाचा चंद्र, शरीराच्या कमळावरची धूळ, मनाच्या अस्थिर मधमाश्याला बांधतो, आणि व्यक्तीला भ्रमित करतो. शरीराच्या टेकाडावर उगवलेली तरुणपणाची वेल, तिच्या शिखरावर पोहोचल्यावर, मनाच्या मधमाश्याला नशा देते. युवतींच्या मोहाचे मृगजळ, शरीराच्या वाऱ्याच्या उष्णतेतून उत्पन्न होऊन, मनाच्या हरणाला धावायला लावते आणि धोक्याच्या दऱ्यात पडते. शरीराच्या रात्रीत चंद्रप्रकाशासारखी तरुणपणाची कांती, मनरूपी सिंहाची अयाळ, जीवनाच्या महासागरातील लाट—ही युवती आता मला आकर्षित करत नाही. केवळ काही दिवस, हे तरुणपण शरीराच्या जंगलात फुलते; पण या तरुणपणाच्या शरद ऋतूत विश्वास ठेवू नये. तरुणपणाचा पक्षी शरीरातून झपाट्याने उडून जातो, जसे दुर्भाग्यवानाच्या हातातून इच्छापूर्ण रत्न क्षणात निसटते. तरुणपण शिखरावर पोहोचले की, इच्छांचा पूर उसळतो, पण तो फक्त विनाशासाठीच येतो. तरुणपणाची रात्र टिकली, तोपर्यंत वासना आणि द्वेषाचे भूत नाचतात; हे सर्व संपत नाही, जोपर्यंत तरुणपण अस्त होत नाही. या दयनीय, क्षणभर टिकणाऱ्या, अनेक कर्तव्यांनी भरलेल्या तरुणपणावर, जणू मृत्यूपंथी बालकावर करावी तशी, करुणा दाखवा. जो भ्रमाने, क्षणिक तरुणपणात आनंद मानतो, पूर्णपणे मोहित होतो, तो मानव-जनावर समजला जातो. जो तरुणपणाची इच्छा करतो, गर्व, भ्रम, आणि अहंकाराने नशा झालेला, तो मूर्ख लवकरच पश्चातापाला सामोरा जातो. हेच ते धर्मात्मा, हेच महात्मा, हेच खरे पुरुष, ज्यांनी सहजपणे तरुणपणाच्या संकटावर मात केली आहे, हे श्रेष्ठा. समुद्र, त्याच्या महान मासळींच्या झुंडींसह, सहज ओलांडता येतो; पण तरुणपणाच्या नष्ट झालेल्या महासागराला, दोषांच्या लाटांनी व्याकुळ झालेला, ओलांडता येत नाही. नम्रतेने सजलेले, श्रेष्ठ लोकांसाठी आश्रय, करुणेने उजळलेले, सद्गुणांनी संपन्न—अशा उत्कृष्ट तरुणपणाची या जगात दुर्मिळता आहे, जणू आकाशातील जंगलासारखी. महिलांच्या सौंदर्यात काय आहे? तिचे शरीर मांसाचा पुतळा आहे, तिचे अंग यंत्रासारखे हालते, आणि तिच्या चौकटीत स्नायू आणि हाडांचे गाठी भरलेल्या आहेत. जर डोळ्यापासून त्वचा, मांस, रक्त, वाफ आणि अश्रू वेगळे केले, आणि मग पाहिले, तर काय आकर्षण उरते? व्यर्थ भ्रमात का पडावे? इथे केस आहेत, तिथे रक्त आहे—महिलांचे शरीर असेच असते. व्यापक मनाच्या व्यक्तीने या तुच्छ वस्तूचे काय करावे? जी अंग वारंवार वस्त्र आणि सुगंधांनी सजवली जातात, ती शेवटी सर्व शरीरांत मांसभक्षक प्राण्यांनी खाल्ली जाते. जिच्या उरावर मोत्यांचा हार चमकतो, जणू गंगेच्या लाटांनी मेरूच्या शिखरावर झळकते, तीच प्रिय उर, श्मशानात आणि दिशांच्या काठावर, वेळेनुसार कुत्र्यांनी खाल्ली जाते, जसे अंधांच्या तोंडात छोटा गोळा पडतो. जसे जंगलातील वासराच्या अंगावर रक्त आणि मांस लागलेले असते, तसेच महिलांचे अंग आहे; त्यातून काय मिळवता येईल? महिलांचा दिसणारा आकर्षण फक्त कल्पना आहे; मी असे मानतो की हेही येथे अस्तित्वात नाही, हे ऋषे, कारण फक्त भ्रमच आहे. महिला, जी मद्याप्रमाणे आनंद देते, पण अस्थिर असते—त्यात आणि मद्यात काय फरक? ज्यांचे मन महिलांच्या मोहात गुंतलेले असते, हे ऋषे, ते दीर्घ प्रयत्न करूनही जागृती मिळवू शकत नाहीत. महिला, केस आणि काजळाने सजलेली, नेहमीच स्वभावाने तीक्ष्ण असते; दुष्कृत्यांच्या अग्निशिखांसारखी, ती पुरुषांना गवतासारखे जाळते. हेच ते पूजनीय, हेच महात्मा, हेच खरे पुरुष, ज्यांनी सहजपणे तरुणपणाच्या संकटावर मात केली आहे, हे श्रेष्ठा. दूरूनही, जरी मोहक वाटत असली, महिला नरकाच्या अग्नीसाठी इंधन आहे—सुंदर, पण कठोर आणि भयंकर. तिचे डोळे केसांच्या अंधारातून झळकणाऱ्या तारांसारखे, चेहरा पूर्ण चंद्रासारखा, आणि हसणे फुललेल्या कमळांच्या झुंडीप्रमाणे. खेळकर पण कठोर, ती प्रयत्नांचा विनाश घडवते; ती दीर्घ रात्रींची महिला, मनाला अत्यंत मोहक. फुलांसारखी गोड, मनोहारी, तिचे कोमल हात नवी पानांसारखे; तिचे भुवया मधमाश्यांसारखे वळणदार, आणि उरावर फुलांच्या झुंडी. तिचे अंग फुलांच्या तंतूंप्रमाणे फिकट, पुरुषांच्या विनाशासाठी उद्दिष्ट; ही प्रिय, एक प्राणघातक वेल, अत्यंत असहायता आणते. असा हा तरुणपणाचा आणि स्त्री-मोहाचा अनुभव, संतांनी विवेकाने आणि करुणेने वर्णन केला आहे.