कमलाच्या पूर्णपुष्ट फुलाच्या घडीवर उंचावलेल्या आसनावर विराजमान, मी ब्रह्मा आहे—सृष्टीकर्ता, निर्माणकर्ता, उपभोगकर्ता, आणि जगाचा महान अधिपती. यज्ञक्रियांच्या अनुक्रमाने, सर्व अंग आणि उपयज्ञांसह, हे श्रेष्ठ वेद, सरस्वती आणि गायत्रीच्या संगतीने, महान शक्ती धारण करतात. ही सृष्टी, जगांचे रक्षक आणि सिद्धांनी पार केलेली, ऐश्वर्याने नटलेली आणि स्वर्गातील देवांनी शोभिवलेली आहे. ही पृथ्वी, निळ्या रंगाची आणि तीन जगांसाठी कानातल्या कड्याप्रमाणे गोलाकार, पर्वत, द्वीप आणि महासागरांनी सुंदरपणे सजलेली आहे. पाताळातील गुंफा हे दानव, दानव आणि नागांचे निवासस्थान आहे; हे गूढ, खोल आणि अमृतपान करणाऱ्यांच्या समूहांनी भरलेले आहे. इंद्र, शक्तिशाली आणि वज्रधारी, तीन जगांची नगरी एकहाती रक्षण करतो, शुद्ध करणाऱ्या यज्ञांच्या हविर्दानाचा आनंद घेतो. तेजस्वी सूर्य, त्यांच्या प्रखर किरणांनी दिशांना आलिंगन देतात; एकामागोमाग एक, ते विपुल तेजाने झळकतात. जगांचे रक्षक, आपल्या अचल आचाराने, क्षेत्राची सीमा काटेकोरपणे राखतात, जणू गवळ्यांनी आपल्या गायींची रक्षा करावी. या सृष्टीतील जीव, सर्व दिशांमध्ये उठतात, बुडतात, चमकतात आणि पडतात, जणू पाण्याच्या लाटा. मी ही सृष्टी निर्माण करतो, योग्य वेळी तिचा संहार करतो; स्वतःमध्ये स्थिर राहतो आणि शांत होतो—पृथ्वीचा स्वामी. हे वर्ष संपले, युग पूर्ण झाले; ही निर्मिती, हा काल, आणि आता संहाराचा काळ आहे. आज हा कल्पाचा अंत आहे, आणि ही ब्रह्माची रात्र आहे; मी पूर्ण आत्म्यात, सर्वोच्च परमेश्वरात स्थिर आहे. अशा प्रकारे, मनातील विचारांनी, इंदूचे दहा पुत्र बाह्य क्रियांपासून निवृत्त होऊन, जणू शिल्पाप्रमाणे निश्चल उभे राहिले. कमलाच्या आसनाचा अनुक्रम प्राप्त करून, त्यांच्या क्षुल्लक क्रिया संपल्या; आसनामुळे जणू गजांकुशाने झिजलेले, ते दीर्घकाळ कमलाच्या कल्पनेत तेजस्वी राहिले. त्या सृष्टीकर्त्याच्या अनुक्रमात, ते दृढ एकाग्रतेने, मनाने त्या क्रियांमध्ये गुंतून, निष्ठावान उभे राहिले. त्यांच्या शरीराचा काल संपेपर्यंत, उष्णता आणि वाऱ्याने, ते जणू उन्हाळ्यात तोडलेले कमलाच्या पाकळ्यांसारखे कोमेजले. तिथे, वनातील मांसाहारी प्राणी, त्या शरीरांना खाऊन, येथे-तेथे जणू माकडांनी पिकलेले फळ विखरावे तसे विखरले. मग, बाह्य वस्तूंना शांत करून आणि मन ब्रह्मात स्थिर करून, त्यांनी चार युगांचे अंत आणि कल्पाच्या समाप्तीपर्यंत तशीच स्थिती ठेवली. मग, कल्पाचा क्षय होत असताना, सूर्य तीव्रतेने प्रज्वलित होतो, आणि मेघ कठोर गर्जना करत मुसळधार पाऊस बरसवतात; ब्रह्मांडातील वारे वाहतात, महासागर स्थिर राहतो, जरी जीवांचे समूह कमी होत असले तरी, ते तशीच स्थिती टिकवतात. आज, कोणी जागृत होऊन सृष्टीचा चक्र पाहू इच्छितो, त्याच्या अनुक्रमाने, ते तशीच स्थिती टिकवतात. हे, पूज्य ब्राह्मण, ब्रह्माचे दहा ब्राह्मण आहेत; मनाच्या आकाशात दहा जगांचे प्रवास स्थापित झाले आहेत. त्यातील मी एक आहे—आकाशमंदिर; हे प्रभू, पृथ्वीवरील सूर्य काळाच्या कार्यात आणि त्याच्या विभागांत गुंतलेला आहे. कमलजन्मा, मी तुला दहा ब्राह्मणांची सृष्टी सांगितली; त्यांच्या आकाशातील उत्पत्ती—तू इच्छिल्याप्रमाणे कर. हे सर्व उच्चतम जग, विविध कल्पनांनी आणि आकाशाच्या आच्छादनाने, किरणांच्या जाळ्याने उत्पन्न आणि मोहित झालेले, तुझेच मनाचे खेळ आहे. "हे ब्राह्मण, सूर्य ब्रह्माचा आहे," आणि "हे ब्रह्मा, तो माझा आहे," असे सांगून, ब्रह्मज्ञानाचा श्रेष्ठ ज्ञाता मग शांत झाला. मग, मी मनात दीर्घ विचार करून त्याला विचारले: "हे सूर्य, हे तेजस्वी, लवकर सांग—आणखी काय निर्माण करावे?" नक्कीच, दहा जग अस्तित्वात आहेत असे सांगितले जाते—माझ्या सृष्टीत आणखी काय उद्देश आहे? सांग, हे सूर्य. तुझ्यासाठी, हे प्रभू, जो इच्छा आणि हेतूशिवाय आहे, सृष्टीचा काय उपयोग? ही सृष्टी फक्त तुझ्या मनोरंजनासाठी आहे, हे विश्वाचा अधिपती. खरेच, हे प्रभू, तुझी सृष्टी इच्छारहितपणातूनच उत्पन्न होते—जसे पाण्यात सूर्याचा प्रतिबिंब, किंवा मनात प्रतिमेचे प्रतिबिंब. जेव्हा शरीराच्या रूपाशी आसक्ती सोडली जाते, आणि इच्छा, मत, कामना त्यागल्या जातात, हे भाग्यवान, इच्छारहित मन न काही मागते, न काही नाकारते. मग, हे जीवांचा अधिपती, तू ही सृष्टी फक्त मनोरंजनासाठी निर्माण करतोस—वारंवार प्रकट करतोस आणि संहार करतोस, जसे सूर्य दिवस आणतो आणि मागे घेतो. तुझ्यासाठी, हे नेहमीच अनासक्त खेळासाठीच करायचे असते—ही सृष्टी तीव्र इच्छेने नव्हे, तर फक्त करणे आवश्यक म्हणून निर्माण होते. तू ही सृष्टी वैयक्तिक दैनंदिन कर्म म्हणून निर्माण करत नाहीस; अनिवार्य कर्माचा त्याग करून, तुला कोणते नवे फल मिळू शकते? जे करायचे ते नेहमी अनासक्तपणे करावे, जसे निराग्रही आरशात प्रतिमा उमटतात. जसे ज्ञानी व्यक्ती कृती करताना इच्छा ठेवत नाही, तसेच कृती न करताना देखील ज्ञानी व्यक्ती इच्छा ठेवत नाही. म्हणून, स्वप्नहीन झोपेप्रमाणे, इच्छारहित वृत्तीने, परिस्थितीप्रमाणे जागृत किंवा निद्रास्थितीत कार्य करावे. हे प्रभू, मनजन्मा चंद्रपुत्रांच्या सृष्टीमुळे जग समाधानी होते; त्यांच्या सृष्टी त्यांना समाधान देतील, पण तुला, देवांच्या अधिपती, नाही. तू या सृष्टीला मनाच्या डोळ्याने पाहतोस, शारीरिक डोळ्याने नव्हे; जो डोळ्याने पाहत नाही, तो सृष्टीच्या उत्पत्तीला कसा जाणू शकेल? ज्या मनाने सृष्टीची निर्मिती केली, हे परमेश्वर, त्याच मनाने ती शारीरिक डोळ्यांद्वारे जाणली जाते—इतर कोणत्याही प्रकारे नाही.