एका शांत क्षणी, एक जिज्ञासू साधक आपल्या अंतर्यामी विचार करत म्हणतो—हे शरीर म्हणजे केवळ क्षीण रूप आहे, कारण ते उदय होत असलेल्या वासनांच्या जाळ्यात अडकलेले आहे. या देहवृक्षात ना बळ आहे, ना आनंद; म्हणूनच मला यात सुख सापडत नाही. हे शरीर म्हणजे अहंकार नावाच्या गृहस्थासाठी बांधलेले एक मोठे घर आहे; ते पडो, टिको, त्याची स्थिरता मला काहीच महत्त्वाची वाटत नाही, हे महर्षे. हे शरीररूपी घर, ज्यातील इंद्रियं गाईंसारखी रांग लावून उभी आहेत, आतल्या खोल्यांत अस्वस्थ इच्छा भरलेल्या आहेत, आणि सर्व अंग कामवासनेनं डागाळलेली आहेत—मला अजिबात प्रिय नाही. हाडांची आणि लाकडासारख्या सांध्यांची टक्कर होऊन बांधलेले, आतल्या आतड्यांच्या दोऱ्यांनी घट्ट बांधलेले हे शरीररूपी घर मला अजिबात आवडत नाही. स्नायू आणि शिरांनी ताणलेले, रक्ताच्या लाल द्रवाने मळलेले, आणि वार्धक्याच्या राखेने पांढरे झालेले हे शरीर मला नकोसे वाटते. सतत क्रिया, हालचालींनी भरलेले, व्यर्थ मोहाच्या आधारावर उभे असलेले हे शरीररूपी घर मला नकोसे आहे. उपासमारीने आणि तहानेने होणाऱ्या वेदनांनी गूंजणारे, वरवर सुखद वाटणारे, पण व्यर्थ इच्छांनी होरपळणाऱ्या दासीसारखे हे शरीर मला नकोसे आहे. इंद्रियांच्या विषयांनी भरलेल्या, अपवित्रतेने भरलेल्या, आणि अज्ञानाच्या विषाने झिजलेल्या या शरीररूपी घरात मला काहीच आकर्षण वाटत नाही. टाचांवर उभे, गुडघे खांबासारखे, डोके छपरासारखे, लांब आणि काठ्यासारखी मजबूत बाहू असलेले हे शरीर मला प्रिय नाही. हे ब्रह्मन्, डोळे म्हणजे खिडक्या, बुद्धीचे अंगण जिथे विचार खेळतात, काळजी म्हणजे त्याची कन्या—असे हे शरीररूपी घर मला प्रिय नाही. डोक्यावर केसांचे छप्पर, कान म्हणजे चंद्राकार मनोरे, लांब बोटे हे बाहेर आलेले कडी—हे शरीर मला प्रिय नाही. सर्व भिंतींवर दाट केसांचे अंकुर, मागे रिकाम्या जागेचा आसन—असे हे शरीर मला अजिबात प्रिय नाही. नख, हाडे, नाभी यांची पायाभरणी, आतड्यांचे लाकूड, आणि विविध ध्वनी निर्माण करणारा वायू—हे शरीर मला नकोसे आहे. डोळ्यांच्या खिडक्या नेहमी उघड्या, श्वासाचा अस्थिर वारा आत-बाहेर—हे शरीर मला प्रिय नाही. मुख म्हणजे भीषण दरवाजा, त्यात माकडासारखी जीभ वावरते, दात आणि हाडांचे तुकडे दिसतात—हे शरीर मला अजिबात आवडत नाही. गुळगुळीत त्वचेचे लेप, यंत्रवत हालचालींनी सतत अस्थिर, आणि इच्छा या धारदार फावड्याने मन सतत खणले जाते—हे शरीर मला प्रिय नाही. कधीकधी हास्याने उजळणारी दिव्याची ज्योत, क्षणभर सुंदर भासणारे हे शरीर, कधी प्रकाशाच्या लाटांनी भरलेले, तरीही हा मांसाचा घर मला आवडत नाही. माझे शरीर हे सर्व रोगांचे निवासस्थान आहे, सुरकुत्यांचे आणि पांढऱ्या केसांचे शहर आहे, आणि दु:खांनी भरलेल्या जंगलासारखे आहे—म्हणून मला ते प्रिय नाही. हे शरीर म्हणजे रिकामे, पोकळ गुहेसारखे आहे, इंद्रियांनी अस्वस्थ, कठोर, आणि अंत:करणात अंधाराचा गुंता—हे शरीररूपी जंगल मला अजिबात आवडत नाही. हे पूज्य ऋषींनो, जसा दुर्बल मनुष्य चिखलात अडकलेल्या हत्तीला उचलू शकत नाही, तशीच माझीही शक्ती या शरीररूपी घराला टिकवायला अपुरी आहे. शरीर, संपत्ती, इच्छा किंवा प्रयत्न—यांचा काय उपयोग? काही दिवसांतच काळ सर्वकाही छाटून टाकतो. हे ऋषे, हा मांस आणि रक्ताने बनलेला देह, आत-बाहेर नाशाला पात्र आहे; मग यात काय आनंद असू शकतो, सांगा? मृत्यूच्या क्षणी, शरीर आत्म्याबरोबर जात नाही; म्हणून, पित्या, अशा कृतघ्न गोष्टीवर ज्ञानी माणूस विश्वास कसा ठेवेल? मद्यपान केलेल्या हत्तीच्या कानाच्या टोकासारखे डोलणारे, पाण्याच्या थेंबासारखे नाजूक हे शरीर मला सोडून जात नाही; म्हणून मीच त्याला सोडून देतो. हे शरीर कोवळ्या पानासारखे, वार्याने हलणारे, नाजूक, थकलेले आणि क्षीण—हे कठोर आणि नीरस असल्याने मला नकोसे आहे. कितीही खाल्ले, प्यायले, हे कोवळ्या पानासारखे शरीर अखेरीस क्षीण होऊन नाशाच्या दिशेने धावते. अस्तित्व आणि अनस्तित्व यांच्याने बनलेले हे शरीर, वारंवार तेच सुख-दु:ख अनुभवते, पण त्याच्या स्वभावामुळे लज्जा बाळगत नाही. दीर्घ काळ सत्ता उपभोगून, संपत्तीची शोभा अनुभवूनही, शरीराला कधीही स्थैर्य किंवा महानता मिळत नाही—मग त्याचे रक्षण कशाला? वार्धक्याच्या वेळी हे शरीर वृद्ध होते; मृत्यूच्या वेळी मरते—हे शरीर कोणताही भेद न जाणता, उपभोग करणाऱ्यालाही आणि दरिद्रीलाही सारखेच असते. संसाराच्या समुद्राच्या पोटात, वासनांच्या गुहेत, हे मुकबधीर कासवासारखे शरीर झोपलेले असते, जरी मुक्ती जवळ असली तरी. हे शरीर म्हणजे जळणाऱ्या लाकडाच्या ओंडक्यांसारखे, वारंवार संसाराच्या समुद्रात टाकले जाते; त्यात क्वचितच कोणी खरा पुरुष ओळखतो. दिर्घकाळ चाललेल्या, हलणार्या दुर्दैवामुळे, विवेकी माणसासाठी या मांसाच्या ढिगाऱ्यात काहीच साध्य नाही. जसा माणूस चिखलाच्या खड्ड्यात पडला की पटकन वृद्ध होतो, तसा हे शरीररूपी बेडूक कुठे आणि कसा निघून जातो, कोणालाही कळत नाही. शरीराशी संबंधित सर्व व्यवहार निरर्थक आहेत; शरीरातील अस्थिर वारे धुळीच्या मार्गावरून जातात, पण त्यांना कोणीही पाहू शकत नाही. पूज्यजनांनो, वाऱ्याची, दिव्याची किंवा मनाची गती जाणवू शकते, पण शरीराच्या बाणाची गती कोणालाही दिसत नाही. ज्यांच्या आशा शरीरावर किंवा जगावर टिकलेल्या आहेत, अशा मोहाच्या मद्याने मतिमंद झालेल्यांचा पुन्हा पुन्हा धिक्कार असो. पण ज्यांचे मन स्थिर आहे, जे विचार करतात—"मी शरीर नाही, शरीर माझे नाही, मी हे नाही"—हे ऋषे, तेच खरे श्रेष्ठ पुरुष आहेत. मान-सन्मान, आणि विविध इच्छांच्या सुखांत असणारे दोष, केवळ शरीराशी बांधलेल्या माणसाला सतावतात. आम्ही आत्माभिमानाच्या क्लुप्त्यांनी फसवले गेलो, या मोहिनी राक्षसीने, जिला शरीराच्या आकर्षणात सुंदर अवयवांनी झोपलेले आहे. सर्व विवेक, जरी तो थोडा असला तरी, या शरीराभिमानात अडकलेल्या, ज whose चे खोटे ज्ञान माकडाच्या डोळ्यासारखे अस्थिर आहे—त्यामुळे तो एकटा आणि दु:खी झाला आहे!