हे शरीर म्हणजे एक अद्भुत वृक्ष आहे—त्याच्या कोमल फांद्या म्हणजे हातपाय, रक्ताच्या आणि रसाच्या नाड्या म्हणजे त्याच्या शिरा, टाच म्हणजे त्याचे पाय, आणि हे सर्व कर्मरूपी पक्ष्यांचे निवासस्थान आहे. या शरीररूपी वृक्षाच्या सावलीत असंख्य जीव भ्रमण करतात, आणि त्यांना हेच निवारा वाटतो. खरंतर, येथे कोणाचा स्वतःचा आहे, कोण परका आहे—खरंच, या जगात कोण आपला आणि कोण परका? हे शरीर वारंवार केवळ ओझं वाहण्यासाठी घेतलं जातं, मग कोणी त्याला खऱ्या आत्म्याशी कसं जोडू शकेल? जसं कोणी स्वतःला नौका किंवा वेलीसारखं समजत नाही, तसं हे शरीरही फक्त एक साधनच आहे. या शरीराच्या जंगलात, जे अनेक खड्डे, पोकळी आणि केसांच्या झाडांनी भरलेलं आहे, तिथे कोणाला कधीच खरा आधार मिळू शकत नाही. या मजबूत शरीररचनेत, जी त्वचा, स्नायु आणि हाडांनी विणलेली आहे, मी मांजरासारखा सतत गोंगाटात राहू इच्छित नाही. मनरूपी माकड, जे या संसाराच्या जंगलात स्वैर विहार करतं, काळजाच्या जिव्हारी लागलेल्या दुःखाच्या कीडेमुळे जखमी झालेलं आहे. हे शरीर म्हणजे इच्छारूपी सर्पाचं घर, रागरूपी कावळ्याने बांधलेलं निवासस्थान आहे. याचा हास्य म्हणजे फुलं, आणि हा वृक्ष पुण्यापापाच्या महान फळांनी शोभलेला आहे. या शरीराचा खांदा मजबूत आहे, हातांची जाळी सुंदर आहे, आणि सर्व अवयव वाऱ्याने हलणाऱ्या कोमल फांद्यांसारखे आहेत. सर्व इंद्रियपक्ष्यांनी हे शरीर समर्थित आहे, गुडघे सुबक आहेत, त्वचा गुळगुळीत आणि उंचावलेली आहे, आणि इच्छारूपी प्रवाशांनी हे नेहमी व्यापलेलं असतं. डोक्यावर गवतासारख्या केसांचा गुच्छ वाढतो, आणि आतमध्ये अहंकाररूपी वृद्ध गिधाडाचं घरटं आहे. हे शरीर, जे वासनांच्या जाळ्यात रुजलेलं आणि दुर्बल आहे, ते मला कधीही आनंद देत नाही. हे शरीर म्हणजे अहंकार नावाच्या गृहस्थाचं मोठं घर आहे; ते पडो किंवा उभं राहो, त्याची स्थिरता मला काहीच फरक पडत नाही, हे ऋषींनो. हे शरीर, ज्यात इंद्रियं गायींसारखी रांगेत उभी आहेत, आतून अस्वस्थ वासनांनी भरलेलं आहे, आणि सर्व अवयव वासनांच्या डागांनी माखलेले आहेत—माझ्यासाठी ते आकर्षक नाही. हाडं आणि सांध्यांच्या ठोक्यांनी भरलेलं, आतड्यांच्या दोऱ्यांनी बांधलेलं शरीर मला प्रिय नाही. हे शरीर, स्नायू आणि कंडरांनी ताणलेलं, रक्ताच्या लाल द्रवाने मळलेलं, वृद्धत्वाच्या राखेने फिकट झालेलं, मला आकर्षक वाटत नाही. निरर्थक मोहाच्या मोठ्या खांबावर उभं राहिलेलं, असंख्य कृतींनी आणि हालचालींनी भरलेलं हे शरीर मला नकोसं आहे. भूक आणि तहान यांच्या यातनांनी भरलेलं, सुखाच्या शय्यासारखं भासणारं, पण व्यर्थ इच्छांनी पोळलेल्या दासीसह हे शरीर मला नकोसं आहे. इंद्रियांच्या विषयांनी भरलेल्या, अशुद्धतेने ओतप्रोत, अज्ञानरूपी विषात बुडालेलं हे शरीर मला नकोसं आहे. पाय टाचांवर, गुडघे खांबांसारखे, डोकं शिखरासारखं, लांब, लाकडासारखे मजबूत हात—हे शरीर मला प्रिय नाही. डोळे खिडक्या, बुद्धीचे अंगण जिथे विचार खेळतात, चिंता जणू त्याची कन्या—हे शरीर मला प्रिय नाही. केस छपरासारखे, कान सुंदर चंद्रकोरीसारखे मनोऱ्यासारखे, लांब बोटं कड्यांसारखी—हे शरीर मला प्रिय नाही. दाट केसांच्या कोंबांनी सर्व भिंती झाकलेल्या, रिकाम्या आसनासारखं पाठीवर असलेलं हे शरीर मला प्रिय नाही. नखं, हाडं, आणि नाभी यावर उभं राहिलेलं, आतड्यांनी भरलेलं, आणि विविध ध्वनी निर्माण करणारा वायू यामध्ये असलेलं हे शरीर मला प्रिय नाही. डोळ्यांच्या खिडक्या सदैव उघड्या, श्वासाचा अस्थिर वारा सतत ये-जा करणारा—हे शरीर मला प्रिय नाही. मुख म्हणजे भीषण दार, जिथे माकडासारखी जीभ वावरते, दात आणि हाडांचे तुकडे दिसतात—हे शरीर मला प्रिय नाही. त्वचा गुळगुळीत चुन्याप्रमाणे, यांत्रिक हालचालींनी सदैव अस्वस्थ, मन इच्छेच्या कुदळीनं सतत खणलं जातं—हे शरीर मला प्रिय नाही. क्षणभर हसऱ्या दिव्याच्या प्रकाशाने हे शरीर सुंदर भासतं, क्षणभर आनंदात न्हालेलं असतं, तरीही हे मांसाचं घर मला आकर्षक वाटत नाही. माझं शरीर म्हणजे सर्व रोगांचं निवासस्थान, सुरकुत्या आणि पांढऱ्या केसांचं शहर, सर्व व्याधींनी भरलेलं जंगल—माझ्यासाठी ते प्रिय नाही. हे शरीर एक रिकामं, पोकळ घर आहे, इंद्रियांनी अस्वस्थ, कठोर, आणि अंतःकरणात अंधाराचं जाळं—हे शरीररूपी जंगल मला प्रिय नाही. हे ऋषींनो, मी हे शरीररूपी घर सांभाळू शकत नाही, जसं दुर्बल मनुष्य चिखलात अडकलेल्या हत्तीला उचलू शकत नाही. मग धन, शरीर, इच्छा किंवा प्रयत्न याचा काय उपयोग? काही दिवसांतच काळ सर्व काही नष्ट करतो. हे शरीर, जे आतून बाहेरून मांस आणि रक्ताचं बनलेलं आहे, नाशासाठीच जन्मलेलं आहे—मग, यात काय आनंद आहे? मृत्यूच्या क्षणी हे शरीर आत्म्याबरोबर जात नाही, मग असा कृतघ्न शरीरावर शहाण्यांनी विश्वास का ठेवावा? हे शरीर मद्यपान केलेल्या हत्तीच्या कानाच्या टोकासारखं डळमळतं, पाण्याच्या थेंबासारखं नाजूक आहे, तरी हे मला सोडत नाही; म्हणून मीच त्याला सोडतो. हे शरीर कोमल पानासारखं वाऱ्याने हलतं, नाजूक, जीर्ण, आणि कृश आहे; ते कठोर आणि स्वादहीन असल्याने मला प्रिय नाही. दीर्घ काळ खाऊन-पिऊनही हे कोमल शरीर शेवटी कृश होतं आणि नाशाकडे धाव घेतं. हे शरीर अस्तित्व आणि अनस्तित्व यांचं मिश्रण आहे, सतत तेच सुखदुःख अनुभवतं, आणि तरीही, स्वभावाने लज्जा जाणत नाही. दीर्घ काळ सत्ता उपभोगून आणि संपत्तीची झळाळी मिळवूनही, शरीराला ना स्थैर्य ना महानता मिळते—मग त्याचं रक्षण कशाला? वृद्धत्वात हे शरीर वृद्ध होतं, मृत्यूसमयी मरतं—हे शरीर कोणताही भेद न ओळखता, सुखी असो वा दुःखी, सर्वांसाठी सारखंच आहे. या संसारसागराच्या पोटात, वासनांच्या गुहेत, हे मूक कासवासारखं शरीर झोपलेलं आहे, जरी मुक्ती अगदी जवळ असली तरी.