तृष्णा ही दिव्याच्या ज्वाळेसारखी आहे—जिच्या टोकावर काळ्या काळजीचा कालिमा आहे, तिचे शरीर तेलाने लांबलेले आहे, ती तेजस्वी आहे, पण तिचा स्पर्श जाळणारा आहे. या तृष्णेच्या सामर्थ्यासमोर मेरू पर्वतासारखा स्थिर, धीरगंभीर ज्ञानी पुरुष असो, अथवा पराक्रमी वीर असो—सर्वांना क्षणात तिने गवतासारखे दुर्बल करून टाकले आहे. तृष्णा म्हणजे विंध्याच्या विशाल, घनदाट, भयावह अरण्यासारखी—जिथे ढगांच्या आणि धुळीच्या गर्दीने अंधार गडद झाला आहे आणि धुक्याचा जडपणा भरलेला आहे. ही तृष्णा सर्वांसमोर असूनही, सर्व जगांत जाणवूनही, तिला ओळखणे कठीण आहे. ती या जगात क्षणाक्षणाला हलणाऱ्या, क्षीरसागराच्या पृष्ठभागावरच्या लाटांच्या हारासारखी आहे—गोड, पण प्रचंड शक्तिशाली. हे शरीर—आंतून ओलसर, गुंतागुंतीच्या रचनेचे, सतत बदलणारे आणि दुःखांनी भरलेले—जगात अस्थिरपणे भटकते आणि फक्त वेदनाच देते. अज्ञान असूनही, ते जाणणाऱ्यासारखे भासते, खोटा अहंकार दाखवते; विचार केला, तर कधी श्रेष्ठ, कधी हीन वाटते, पण ना पूर्ण जड, ना पूर्ण चेतन असते. हे शरीर जड व चेतन यांच्या मध्ये लटकते, त्याच्या आशा अस्थिर व अनिश्चित असतात; ते ना पूर्ण विवेकी, ना पूर्ण मूर्ख, फक्त भ्रमच उत्पन्न करते. थोडा आनंद आणि थोडे दुःख अनुभवते; या शरीरासारखे दयनीय दुसरे काही नाही—ते नीच आणि गुणहीन आहे. हे शरीर सतत येण्या-जाण्यात असते, त्याचे दात व केस हे त्याची सजावट आहेत, आणि प्रत्येक क्षणी उमलणाऱ्या फुलांच्या हास्याने ते अलंकृत होते. त्याच्या हातांना फांद्यांसारखी रूपे आहेत, हाडांच्या स्तंभांनी आधारलेले आहेत; डोके हे गळ्याच्या आसनावर ठेवलेले मोठे फळ आहे, तर डोळे मधमाशांच्या झुंडीप्रमाणे आहेत. हात-पाय हे कोवळ्या कोंबांसारखे आहेत, नसांमध्ये रक्त व रस वहातात, टाच आहेत, आणि हे शरीर कर्मरूपी पक्ष्यांचे विश्रांतीस्थान आहे. या शरीररूपी वृक्षाच्या सावलीत जगातील असंख्य जीवयात्रिक विसावतात; पण हे कुणाचे आहे—स्वतःचे की दुसऱ्याचे? येथे खरे कोण आपले, कोण परके? हे शरीर फक्त ओझी वाहण्यासाठी पुन्हा पुन्हा घेतले जाते, तर मग कोणी त्याला स्वतः मानावे, जसे कोणी बोट किंवा वेल स्वतःशी एकरूप मानत नाही. या शरीररूपी रिकाम्या अरण्यात, जे अनेक खड्डे व पोकळ्यांनी भरलेले आहे, आणि जिथे केसांचे असंख्य वृक्ष आहेत, तिथे कोण विश्वास ठेवू शकेल? या त्वचा, स्नायू आणि हाडांनी विणलेल्या मजबूत वस्त्ररूपी शरीरात, मी मांजरीसारखा आत सतत गोंगाटात राहत नाही. मनरूपी माकड, संसाराच्या जंगलात वाढलेले, काळजीच्या गटाच्या रूपाने वावरते, आणि दीर्घ काळच्या दुःखरूपी कीटकाने जखमी झाले आहे. हे शरीर तृष्णारूपी सर्पाचे घर आहे, कोपर्यात क्रोधरूपी कावळ्याचा निवास आहे; हास्य हे फुल आहे, वृक्ष तेजस्वी आहे, आणि ते पुण्य-पापरूपी मोठी फळे धारण करते. याचा खोड मजबूत आहे, हातांची जाळी सुंदर आहे, हात हे मोहक गुच्छ आहेत, आणि सर्व अवयव कोवळ्या कोंबांसारखे वाऱ्याने हलतात. इंद्रियांच्या सर्व पक्ष्यांनी आधारलेले, सुंदर गुडघे व गुळगुळीत त्वचा असलेले, स्वतःच्या सरोवराच्या सावलीने अलंकृत, आणि इच्छारूपी यात्रिकांनी सतत गजबजलेले हे शरीर आहे. डोक्यावर गवतासारखा लांब केसांचा तुरा वाढतो, आणि पोकळीमध्ये अहंकाररूपी वृद्ध गिधाडाचे घरटे आहे. हे शरीर स्वरूपाने दुर्बल आहे, उदय पावणाऱ्या संस्कारांच्या जाळ्यात रुजलेले आहे, त्यामुळे हे शरीररूपी वृक्ष माझ्यासाठी आनंददायक नाही. हे शरीर अहंकार नावाच्या गृहस्थाचे मोठे घर आहे; ते पडो, की उभे राहो, त्याची स्थिती मला काय महत्त्वाची, हे ऋषिवर? हे शरीर, ज्यात इंद्रिये गायींसारखी रांगेत आहेत, कोठड्यांत अस्वस्थ तृष्णा भरल्या आहेत, आणि सर्व अवयव वासनेने रंगले आहेत—मला हे शरीर आवडत नाही. हाडे आणि लाकडासारख्या सांध्यांच्या धडकेत भरलेले, आतड्यांच्या दोऱ्यांनी बांधलेले हे शरीर मला प्रिय नाही. स्नायू आणि कंडरांनी ताणलेले, रक्ताच्या लाल द्रवाने मळलेले, आणि वार्धक्याच्या राखेने फिकट झालेले हे शरीर मला प्रिय नाही. निरर्थक भ्रमात स्थिर, असंख्य क्रिया व स्थितींनी भरलेले, आणि मिथ्या आसक्तीच्या मोठ्या स्तंभाने आधारलेले हे शरीर मला प्रिय नाही. भूक आणि तृष्णेच्या दुःखाने होणाऱ्या आक्रोशांनी गूंजणारे, सुखाच्या शय्येसारखे भासणारे, पण व्यर्थ इच्छांनी जळणाऱ्या दासीने व्याकुळ असलेले हे शरीर मला प्रिय नाही. इंद्रियभोगांच्या अपवित्र भांड्यांनी भरलेले, अज्ञानरूपी क्षारविषात भिजलेले हे शरीर मला प्रिय नाही. टाचांवर उभे असलेले, गुडघ्यांचे स्तंभ, डोक्याचा शिखर, आणि लांब, लाकडासारखे, मजबूत हात असलेले हे शरीर मला आवडत नाही. हे ब्रह्मन्, डोळे खिडक्यांसारखे उघडे, बुद्धीचे अंगण जिथे विचार खेळतात, काळजी कन्या म्हणून असलेले हे शरीर मला प्रिय नाही. कपाळावर केसांची छप्पर, कान सुंदर चंद्रकोरीसारखे गडद, आणि लांब बोटे छपराच्या कडांसारखी असलेले हे शरीर मला प्रिय नाही. सर्व भिंतींवर दाट केसांचे कोंब उगवलेले, पाठीवर रिकामी जागा असलेले हे शरीर मला प्रिय नाही. नख, हाडे आणि नाभी हे पाया, आतडे हे आतील लाकूड, आणि विविध ध्वनी निर्माण करणारा वायू असलेले हे शरीर मला प्रिय नाही. डोळ्यांच्या खिडक्या नेहमी उघड्या, श्वासरूपी अस्थिर वारा सतत ये-जा करणारे हे शरीर मला प्रिय नाही. मुख हे भयंकर दरवाजे, जिथे माकडासारखी जीभ वावरते, आणि दात-हाडांचे तुकडे दिसतात—असे हे शरीर मला प्रिय नाही. त्वचेचे गुळगुळीत शिरस्त्राण, यंत्रवत हालचालींनी नेहमी अस्वस्थ, आणि इच्छा या तीक्ष्ण फावडीने मन सतत खणले जाते—असे हे शरीर मला प्रिय नाही. क्षणभर माझे शरीर दीपाच्या हास्याने उजळते, आनंदात सुंदर दिसते; क्षणभर प्रकाशाच्या लाटांनी भरते, तरीही हे मांसाचे घर मला रुचत नाही. माझे शरीर सर्व रोगांचे निवासस्थान आहे, सुरकुत्या व पांढरे केसांचे नगर आहे, सर्व व्याधींनी गच्च भरलेले अरण्य आहे—म्हणून ते मला प्रिय नाही. हे शरीर एक पोकळ, रिकामी गुहा आहे, इंद्रियांनी अस्वस्थ, कठोर, आणि अंतःकरणात अंधाराचा जाळ आहे—हे शरीररूपी अरण्य मला आवडत नाही. हे पूज्य ऋषींनो, जसे दुर्बल मनुष्य चिखलात रुतलेल्या हत्तीला उचलू शकत नाही, तसे मी हे शरीररूपी घर टिकवू शकत नाही.