सृष्टीच्या प्रारंभी, भगवंत म्हणाले, "तू सगळ्या विश्वात सूक्ष्म मायेमुळे हानी करणारी, विशूचिका या नावाने ओळखली जाशील—सुईसारखी, टोचणारी." पुढे त्यांनी स्पष्ट केले की, "जे लोक चुकीचे अन्न खातात, कठीण कर्म करतात, मूर्ख किंवा अस्थिर आहेत, वाईट ठिकाणी राहतात किंवा बेफिकीर वागतात, त्यांना तू त्रास देणार आहेस." विशूचिका हृदयात प्राणवायूंबरोबर प्रवेश करते, तिला प्लीहा आणि इतर अवयव टोचून वायूच्या रोगासारखी सूक्ष्म रेषा बनते. ती कोणावरही—सज्जन असो वा दुर्जन—आक्रमण करू शकते; पण सज्जनांसाठी भगवंतांनी तिच्या उपचारासाठी एक मंत्र सांगितला. हिमालयाच्या उत्तरेस कर्कटी नावाची एक राक्षसी आहे, जिला विशूचिका असेही म्हणतात; ती धर्माच्या मार्गात अडथळा आणते. या मंत्राचा जप करून, तो मंत्र डाव्या पोटात स्थिर करा आणि त्या हाताने रुग्णाच्या पोटावर शांतपणे हात फिरवा. ध्यानात असा भाव आणा की कर्कटी, जोरात किंचाळत हिमालयाकडे पळून जाते, मंत्राच्या सामर्थ्याने ती धुळीसारखी चुरडली जाते. रुग्णाला चंद्रात, अमृताच्या सरोवरात, सर्व रोग व व्याकुलतेपासून मुक्त, अमर आणि चिरतरुण असा कल्पना करा. जो साधक शुद्ध, शांत आणि एकाग्रचित्त होतो, तो या पद्धतीने हळूहळू सर्व प्रकारच्या विशूचिकेचा नाश करतो. अशा रीतीने, त्रैलोक्यनाथ, आकाश मार्गाने गती घेत, सिद्ध लोकांकडून मंत्र ग्रहण करून, इंद्र व इतरांनी सन्मानित होऊन, आपल्या अविनाशी, परम तेजस्वी नगरीत परतले. नंतर, एक महान काळी राक्षसी, मांजरीच्या डोळ्याच्या रत्नासारखी चमकणारी, सुईसारखी बारीक होण्यासाठी सज्ज झाली. ती दीपकाजळसारख्या काळ्या मेघासारखी दिसू लागली. मग तिने झाडाचा आकार घेतला, मग मनुष्याएवढी, नंतर हाताएवढी झाली; मग ती अंगठ्याएवढी, बोटाएवढी, मग मसूरदाणाएवढी, शेवटी सुईसारखी झाली. ती रेशमाच्या सुईसारखी सुंदर, कमळाच्या केशरसारखी दिसू लागली, आणि विचारांच्या पर्वताच्या शिखरासारखी ताठ उभी राहिली. काळी सुई संपूर्ण गुळगुळीत, निर्दोष, सूक्ष्म देहाने वेढलेली, आकाशातून वाऱ्यावर प्रवास करत चमकत होती. ही सुई प्रत्यक्ष दिसत होती, पण लोखंडाचा काही अंश नव्हता; ती केवळ चैतन्याचा खेळ होती, जणू स्वप्नातील सुई. ती रत्नजडित सुईसारखी गुळगुळीत, मनाच्या कल्पनांशी एकरूप, निळ्या रेषेसारखी सुंदर, काठीच्या माळेसारखी देखणी होती. काळ्या कमळाच्या केशराच्या तंतूसारखी, वाऱ्यावर वाहणारी, सूक्ष्म आणि पारदर्शक, जणू आकाशातील एक डोळा. ती स्वतःच्या टोकाने धागा धरून, गुळगुळीत शेपटी व चमकदार टोक घेऊन, महान शांतीसाठी प्रकट झाली, व्रतस्थ शांततेत प्रवेश केला. दूरवरून ती दिव्यासारखी दिसत होती; आणि त्या अवस्थेत तिने आकाशात मोहक वाणीने जणू काही उच्चार केला. अर्धवट मिटलेल्या डोळ्यांनी, ती कोमल दिव्याच्या ज्योतीसारखी दिसली; तिचे केस रेशमासारखे मऊ, कपाळावर अंघोळीचे थेंब, आणि ती खेळकर तरुणीसारखी भासत होती. तिचा धागा, कमळाच्या तंतूसारखा वर उचलला गेला, जिज्ञासेने बाहेरील जगाकडे झुकलेला, मुख्य नाडीप्रमाणे, चंद्रकिरणासारखा सुंदर. तिने इंद्रियांना संयमित ठेवले होते; तिचा प्राण बाहेर वळला, पण कुणालाही कळले नाही, जसे बौद्ध साधकाच्या जाणीवेचा प्रवाह. तिचे समजणे फार सूक्ष्म, शून्यतेच्या तत्त्वासारखे, जणू फटीतून येणारा मंद वारा, किंवा प्रकाश हरवलेली सुई—ती धारदार, पण जाणवणारी नव्हती. ती पकडली जावी म्हणून दाखवली गेली; पण त्याचा उपयोग केला गेला नाही, आणि तिनेही त्याचा विचार केला नाही—अज्ञानाचे हेच वैशिष्ट्य! सुईच्या टोकावर, तिने तिच्या रिकामेपणाचा विचार केला नाही, फक्त स्वतःच्या इच्छेकडे पाहत निवांत बसली. कोणतीही विचारणा न करता, तिच्या मंद बुद्धीने सुईच्या हेतूचीच इच्छा केली; ज्याचे मन अनेक विषयात विखुरलेले असते, त्याला पूर्वी-पुढील विचार सुचत नाही. एखादी वस्तू समर्थ असूनही, कल्पनेमुळे तिचा स्वभाव बदलतो; जसे आरशात हवे तसे प्रतिबिंब दिसते, तसाच श्वास फुंकला की आरसा बदलतो. ही राक्षसी, सुईच्या रूपात येऊन, मोठे शरीर सोडून, मृत्यूसुद्धा तिला सुखद वाटला. एका गोष्टीशी आसक्त असलेल्या जीवांचे भाग्य किती कठीण! तिने स्वतःच्या इच्छेने शरीर अगदी गवतासारखे टाकून दिले. इतरांचे मन एका गोष्टीच्या गर्वामुळे नष्ट होते; पण या राक्षसीला आपल्या भक्षणशक्तीचा गर्व होता, म्हणून शरीर नष्ट झाले तरी तिला कळले नाही. अति आसक्त मूर्खांना नाशही सुखकारक वाटतो; ही राक्षसी, देहहीन व सुईरूपात, पूर्ण समाधानी राहिली. नंतर दुसरी एक सत्ता त्या सुईशी आसक्त झाली, आणि त्यामुळे 'जिवंत सुई' निर्माण झाली—ती आकाशस्वरूप, निराकार, आकाशाच्या गतीसारखी होती. तिचे अस्तित्व तेजस्वी तंतूंच्या प्रवाहासारखे, प्राणतंतूंच्या रूपात, तीव्र वेदनेच्या रूपात, सूर्यकिरणासारखी सुंदर होती. ती तलवारीच्या काठासारखी, अणूंच्या रांगेसारखी, किंवा फुलांच्या सुगंधाच्या रेषेसारखी, सूक्ष्म कलाकृतीत प्रकट झाली. तिचे स्वरूप पापमय, मनाचेच एक आंदोलन, इतरांच्या जीवनावस्थेत टोचण्याच्या अंतिम सत्याकडे ती झुकली. अशा प्रकारे तिचे शरीर दोन सुईंच्या रूपात प्रकट झाले; जंगली तांदळाच्या सालीसारखे बारीक, कापसाच्या तंतूसारखे हलके. या दुहेरी सुईच्या रूपात, ती माणसांच्या हृदयात शिरली, त्यांना टोचू लागली, आणि मग ती सर्व दिशांना भटकू लागली. स्वतःच्या इच्छेने ती हलकी किंवा जड होते; भयंकर कर्कटकासारखे रूप सोडून, सुईच्या अवस्थेत आली. दुर्बल लोकांना लहानसुद्धा वस्तू फार प्रिय वाटते; ही सुईसारखी भुतावस्था राक्षसीने तपश्चर्येने मिळवली. अशा प्रकारे, विशूचिका आणि तिच्या सूक्ष्म, विलक्षण रूपांची ही कथा आहे—ती सृष्टीत रोगरूपाने वावरणारी, आणि मंत्राच्या सामर्थ्याने तिला शांत करण्याचा उपायही याच वेदांनी सांगितला आहे.