हे ब्रह्मन्, मनाच्या गुप्त खजिन्याभोवती एक जाळे विणणारी आसक्ती, जणू एखाद्या जुनाट वीणेप्रमाणे, आळशीपणा आणि जडत्व यांची गुंतागुंत निर्माण करते आणि कधीही खरी आनंदाची झळक दाखवत नाही. ही इच्छा नेहमीच अत्यंत अशुद्ध, कटुतेच्या वेडाने भरलेली, लांब, बारीक आणि आसक्तीने गच्च भरलेली असते—जणू काळोख्या दरीत वाढणारी वेल. इच्छा ही मुळातच रिकामी; ती कितीही उंचावली तरी काहीच फलप्राप्ती होत नाही. ती अशुभ, क्रूर आणि कोमेजलेल्या फुलासारखी मरगळलेली असते. मन तिच्याकडे आकर्षित नसतानाही, ही इच्छा प्रत्येक गोष्टीचा पाठलाग करते, पण काहीच मिळवू शकत नाही—जणू वयोवृद्ध वेश्या. या जगाच्या नाट्यमंचावर, विविध चवींनी भरलेल्या भोगाच्या रंगभूमीवर, इच्छा जणू एक जुनी, दमलेली नर्तकी आहे. वृद्धत्वाच्या झाडावर चढून, अधःपतन आणि संकटांची फळे घेऊन, संसाराच्या घनदाट रानात ही इच्छा विषारी वेलीसारखी पसरते. जिथे यश मिळू शकत नाही, तिथेही ही इच्छा वेड्यासारखी धावते; आनंद न घेता, ती वृद्ध नर्तकीसारखी नाचत राहते. धुक्यात ती अस्वस्थपणे फडफडते, पण प्रकाश येताच शांत होते; दुःखाच्या पुरात, ही इच्छा जणू अस्वस्थ मोरिणीसारखी स्थिरावते. ही इच्छा बोथट, अस्थिर आणि जड असून, आतून कायम रिकामीच राहते; क्षणभरच तिला आनंद मिळतो—जणू पावसाळ्यातील लाटेसारखी. गमावलेले मागे टाकून, ही इच्छा एक झाड सोडून दुसऱ्यावर, एक व्यक्ती सोडून दुसऱ्याकडे उडणाऱ्या पक्ष्यासारखी फिरते. तृप्त झाल्यावरही, जिथे मार्गच नाही तिथेही पुढे सरसावते; फळाची अपेक्षा सोडत नाही. खूप काळ ती एका जागी राहत नाही—जणू एक अस्वस्थ माकड. एकदा हे केले, की लगेच दुसऱ्या गोष्टीकडे वळते; सगळे अस्ताव्यस्त. इच्छा थांबतच नाही, जणू एखाद्या अदृश्य शक्तीने सतत हलवली जाते. क्षणात खोल गर्तेत जाते, क्षणात आकाशात उंचावते, क्षणात सर्व दिशांच्या जाळ्यात भटकते—जणू कमळाच्या मधासारखी ही इच्छा हृदयाचा मागोवा घेते. संसारातील सर्व दोषांमध्ये, ही इच्छा दीर्घ काळ दुःख देणारी आहे; राजवाड्यात राहणारेही तिच्या घट्ट बंधनात अडकतात. ही इच्छा संपूर्ण अज्ञान आणि भ्रमाचा जडपणा देणारी—खरी दृष्टी येण्यास सर्वात मोठा अडथळा आहे; जणू ढगांची माळ, भ्रमाच्या धुक्याने भरलेली. सर्व प्राण्यांच्या मनावर, ही इच्छा जणू डागांची माळ विणणारा दोर—बंधनाचे खरे कारण. ही इच्छा अनेक रंगांची, गुणहीन, लांब आणि अशुद्धतेत स्थिरावलेली आहे; रिकामी आणि रिकामेपणातच रुजलेली, जणू इंद्रधनुष्यासारखी. ती सद्गुणांची पिकलेली पीक कापण्यासाठी वज्र आहे; समृद्धीच्या कमळावर गारठा, अंधकारासाठी दीर्घ रात्र. हीच संसारनाट्यातील अभिनेत्री, शरीररूपी पिंजरातील पक्षी, मनरूपी जंगलातील हरिण, आणि प्रेमरूपी वीणेची तान आहे. ती कर्मसागरावरची लाट, मोहाच्या हत्तीची साखळी, वाटेवरील रम्य वडवृक्ष आणि दुःखरूपी कमळासाठी चंद्रप्रकाश आहे. वृद्धत्व, मृत्यू आणि वेदनांचा खजिना हीच आहे; सतत नशेत, ती रोग आणि क्लेशांच्या खेळात रमणारी आहे. क्षणभर ती शुद्ध आणि स्वच्छ भासते, क्षणभर काळोखाचा डाग; तृष्णा जणू आकाशातील वाट, क्षणभर धुक्यासारखी दाट. शांततेसाठी आणि अस्थिरतेच्या नाशासाठी तृष्णा दूर जाऊ दे; ती घन अंधारासारखी काळी, जणू दानवांना हाकलण्यासारखी. जोपर्यंत ही तृष्णारूपी विषारी महामारी मागे लागलेली आहे, तोपर्यंत हे जग गोंधळलेले, मूक आणि विखुरलेल्या हेतूंनी भरलेले राहते. चिंता आणि तृष्णा सोडली, की हे जग दुःख सोडून देते; चिंता-रोगावरचा खरा मंत्र म्हणजेच चिंता त्यागणे. गवत, दगड, लाकूड इत्यादी सर्व गोष्टींमध्ये काही लाभ मिळेल या शंकेने, तृष्णा मनात सतत हालचाल करते—जणू तळ्यातील मासा. शरीरात उद्भवलेली तृष्णेची व्याधी, अगदी ज्ञानी व्यक्तीलाही उघडी पडू देते—जसे सूर्यकिरणांनी कमळ उमलते. तृष्णा बांबूच्या वेलीप्रमाणे आहे—आतून रिकामी, गाठींनी भरलेली, लांब, कोंब आणि काट्यांनी सजलेली, बाहेरून मोत्यांनी शोभलेली. किती अद्भुत आणि आश्चर्यकारक! कारण मोठ्या बुद्धीचे लोकही, विवेकाच्या शुद्ध तलवारीने ही तृष्णा छाटू शकतात, जरी ती छाटणे अत्यंत कठीण आहे. हे ब्रह्मन्, तलवारीची धार, वज्र, किंवा तापलेल्या लोखंडाच्या ठिणग्यांपेक्षा ही हृदयातील तृष्णा अधिक तीक्ष्ण आहे. ती दिव्याच्या ज्योतीसारखी—टोक काळसर, शरीर तेलाने लांब, उजळ आणि स्पर्शाने जाळणारी. म्हणून, मेरू पर्वतासारखा स्थिर ज्ञानी, पराक्रमी वीर किंवा दृढनिश्चयी पुरुष असला, तरीही तृष्णा त्याला क्षणात गवतासारखा क्षीण करू शकते. तृष्णा विंध्याच्या अरण्याप्रमाणे आहे—विशाल, घनदाट, भयावह, ढग आणि धुळीचे पुंजके, घनदाट अंधार आणि धुक्याने भरलेले. तृष्णा सर्वांच्या समोर असूनही, सर्वत्र जाणवली तरीही, तिला समजणे अत्यंत कठीण; ती जणू क्षीरसागराच्या पृष्ठभागावरील अस्थिर, गोड पण प्रबळ लाटमाळ आहे. हे शरीरसुद्धा आतून ओलसर, गुंतागुंतीच्या रचनेचे, सतत बदलणारे आणि दुःखांनी भरलेले—जगात अस्वस्थपणे वावरणारे, केवळ वेदनेचे कारण आहे. अज्ञान असूनही, ते जाणत्या सारखे भासते; खोटी अहंता दाखवते. तर्क केला तर कधी श्रेष्ठ, कधी कनिष्ठ वाटते; ना पूर्ण जड, ना पूर्ण चेतन—फक्त भ्रम निर्माण करणारे. हे शरीर थोडा आनंद आणि थोडे दुःख अनुभवते; त्याहून दीन काहीच नाही—निरुपयोगी आणि गुणशून्य. सतत येण्या-जाण्याच्या स्थितीत, दात आणि केसांनी सजलेले, प्रत्येक क्षणी उमलणाऱ्या फुलांच्या हास्याने अलंकृत. त्याच्या हातांना फांद्या म्हणावे, हाडांच्या स्तंभांनी आधारलेले; डोके म्हणजे गळ्याच्या आसनावर ठेवलेले मोठे फळ, आणि डोळे म्हणजे मधमाशांच्या झुंडी. असा हा इच्छा आणि तृष्णेच्या जाळ्यात अडकलेला देह—त्याच्या अस्थिरतेत आणि असत्यतेत—संसाराच्या या अनंत नाटकात सतत गुंतलेला राहतो.