जागृत अवस्थाही स्वप्नासारखीच आहे, यात काहीही शंका नाही. जशी स्वप्नात एक काल्पनिक नगरी भासत असते, तशीच सृष्टीच्या प्रारंभी हा जगही अवास्तवच वाटतो. स्वप्नात जी वस्तू दिसते, ती प्रत्यक्षात अस्तित्वात नसते; खरी सत्यता केवळ चैतन्यातच आहे, स्वप्नातील गोष्टी सर्वस्वी अवास्तव आहेत. स्वप्नात कधी आकाशात पर्वत अचानक दिसतो, तर कधी हळूहळू प्रकटतो; त्याचप्रमाणे जागृत अवस्थेतही आकाशाची निर्मिती टप्प्याटप्प्याने घडते. काहीजण जवळ उभे राहून एखाद्याला उडताना किंवा मृत झाल्याचे पाहतात, कारण त्यांच्या मनावर ज्ञानसंक्रमणाचा प्रभाव पडतो. या सर्व निर्मित्या केवळ भ्रांतिजन्य आहेत—मोहातून उमटलेल्या, फसव्या, स्वप्नातील अनुभवांसारख्या रिकाम्या. स्वप्नातील अनुभव, मृत्यू आणि जागृतीमधील अनुभूती, तसेच इतर भटकंती, या सर्व स्पष्टपणे प्रकट होतात, पण त्या सर्व मृगजळाच्या मागोमाग वाहणाऱ्या नदीसारख्या, सूक्ष्म देहाच्या वाहनातच खोट्या प्रकारे उत्पन्न होतात. इतक्यातच चैतन्याने आपल्या संकल्पशक्तीने त्या जीवाला घोड्यासारखे आवरले, जसे मनाच्या गतीवर नियंत्रण आणले जाते. "माते, मला सांगा, या राजवाड्यात मी समाधीत गुंतले असताना आणि राजाचा मृतदेह येथे पडलेला असताना, किती काळ गेला?"—असा प्रश्न विचारला गेला. "इथे एक महिना उलटला आहे; या दोन दासी अंतःपुरात तुझी राखण करत होत्या, जेव्हा तू निद्रिस्त होतीस आणि शरीर येथे आणले गेले. सुंदर राणी, तुझ्या शरीराबद्दल काय घडले ते ऐक: पंधरवड्यातच शरीरातील स्नायू कुजले. प्राणहीन, जमिनीवर पडलेले, कोरड्या पानासारखे, हिमासारखे गार, ते प्रेत लाकडी भिंतीजवळ दिसले. मग मंत्री आले, तिच्या मृत्यूची खात्री केली, शरीरातील कुजण्याच्या खुणा पाहून घाबरले आणि तिला घराबाहेर नेले. जास्त शब्दांची गरज नाही—तिला घेऊन, चंदन आणि तुपासह चितेवर ठेवले आणि ती त्वरेने राख झाली. राणीच्या मृत्यूमुळे मोठा शोककल्लोळ झाला; सर्व सेवकांनी अंत्यसंस्कार केले. आता, तुला इथे देहधारी पाहून, सर्वांना मोठे आश्चर्य वाटेल, कारण तू जणू परलोकातून परत आली आहेस. मात्र, तुझ्या खऱ्या संकल्पाच्या बळावर, तुझा तोच देह इथे प्रकट झाला आहे, कारण तुझे उदात्त मन तुझ्या मुलावर केंद्रित होते. तुझ्या शरीराबद्दल ज्या कल्पना तुझ्या मनात होत्या, त्याच प्रतिमा तुझ्यात पुन्हा प्रकट झाल्या. प्रत्येकजण आपापल्या संस्कारानुसार सर्वकाही पाहतो; या संदर्भात, वेताळाच्या बालकाच्या दृष्टांताप्रमाणे, हे निर्विवाद आहे. तू आता सूक्ष्म देहाने संपन्न झाली आहेस, सुंदर राणी; तुझे पूर्वीचे शरीर विस्मरणात गेले आहे आणि ते आपोआप दूर झाले आहे. ज्याचे मन सूक्ष्म देहावर स्थिर झाले आहे, त्याच्या शारीरिक वेदना शांत होतात, जरी जागृत अवस्थेत त्या आकाशातील मेघासारख्या दिसत असल्या तरी. सूक्ष्म देहाची स्थिती स्थिर झाल्यावर, स्थूल शरीर हे प्रेतासारखे होते—पाण्याविना मेघ किंवा सुगंधाविना फुलासारखे. आजपासून, सूक्ष्म देहाची जाणीव परिपक्व झाली आहे, त्यामुळे स्थूल शरीर विसरले जाते, जसे बाल्यावस्थेत गर्भातील स्थिती विसरली जाते. आज, एकतीसाव्या दिवशी, आपण या आकाशात आलो आहोत; सकाळी या दोन दासी निद्रेमुळे भ्रमित झाल्या होत्या. "चला, लिला, आपण तिच्यासमोर खेळाच्या हेतूने प्रकट होऊ, विचारांच्या लीलाखेळाने, जेणेकरून पुढील कृती घडू शकेल." हे ठरवताच, "चल, आपण लिलेसमोर प्रकट होऊ," हा विचार जसा मनात आला, तसतसे त्या दोन देवता तिथेच प्रकट झाल्या, त्यांच्या तेजाने त्या दृश्यात उजळून निघाल्या, चैतन्याच्या सामर्थ्याने. तेव्हा लिला, विदुरथाची पत्नी, विस्मयाने डोळे भरून त्या घराकडे पाहू लागली, जे तेजाच्या झळाळीने उजळले होते. ते घर जणू चंद्राच्या कलेपासून साकारलेले, सुवर्णधारेने धुतलेले, शीतल ज्वाळेसारखे किंवा मजबूत आधार असलेल्या वेलीसारखे भासत होते. समोर घर पाहून आणि खेळकर निमंत्रण ऐकून ती उठली आणि घाईने त्या देवींच्या पायावर पडली. राणी मज्जया तिथे आली आणि म्हणाली, "जिवंत करणाऱ्या देवींनो, तुम्हांस विजय असो! मी तुमच्या पुढे मार्ग मोकळा करणारी येथे आले आहे." हे ऐकताच, त्या ऐश्वर्यशाली, तारुण्याने मदमस्त झालेल्या स्त्रिया, मेरू पर्वताच्या शिखरावर वेलीसारख्या, आसनांवर विराजमान झाल्या. त्यांनी विचारले, "मुली, सांग, तू इथे प्रथम कशी आलीस? तुझ्यावर काय घडले, वाटेत काय पाहिले आणि कुठे?" "देवी, त्या ठिकाणी मी बेशुद्ध पडले, जणू कृष्णपक्षातील चंद्रासारखी, युगाच्या अंताच्या ज्वाळांनी वेढलेली. मला काहीच जाणवले नाही—ना सुख, ना दुःख; मग डोळे मिटले, पापण्या थरथरत होत्या..." "मग त्या मृत्यूसमान मूर्छेच्या शेवटी, हे परमेश्वरी, मी पाहिले—अचानक मी उठले आणि आकाशात झेपावले. पंचमहाभूतांच्या आकाशात मी वाऱ्याच्या रथावर आरूढ झाले; जशी सुवासिक वासाची लहर वाहते, तशी मी या निवासस्थानी पोहोचले." "इथे मी घर पाहते, मालकाच्या सौंदर्याने सजलेले, दीपांनी उजळलेले, एकांत आणि सुंदर शय्येने सुसज्ज. मी माझ्या पती विदुरथाला पाहते, फुलांनी सजवलेल्या शरीरासह, जणू फुलबागेत मध भरले आहे. आता तो युद्धाच्या थकव्याने गाढ झोपलेला आहे; म्हणून, देवी, मी त्याच्या झोपेत विघ्न आणले नाही." "मग, देवी इथे आल्यावर मी सर्व घडलेले तुझ्या कृपेसाठी सांगितले. हंसासारखी चालणाऱ्या, खेळकर आणि आकर्षक डोळ्याच्या देवींनो, चला, आपण राजाला या प्रेतशय्येवरून उठवू.