रणभूमीवर भयानक संग्राम उफाळला होता. शत्रूंच्या पोटात भोसकलेल्या कट्यांनी कमळाच्या पाकळ्यांसारखी माणसे खाली कोसळत होती. शूरवीर शिवाचा तांडव नृत्य जणू साकार झाले होते—त्रिशूळ उंचावलेले, तोंडे प्रचंड भीषण. धनुर्धारी, शरांनी भरलेल्या भात्यांसह धावत होते, त्यांच्या हालचाली पक्ष्यांच्या किलबिलाटासारख्या घुमत होत्या. गोफणधारी व ढालीधारी आपली शौर्यकला दाखवत होते, तर इतर रणांगणावर नृत्य करीत होते. विजेसारख्या मुठींनी सज्ज असलेल्या योद्ध्यांनी दाबल्यावर, एक वीर बाजासारखा आकाशात झेपावला, त्याच्या रथाचा कापड वाऱ्यात फडफडत होते. बलशाली हत्ती व घोडे अंकुशाने वश करण्यात आले, शूर राजांचे ध्वज वाऱ्यात फडकत होते, आणि गदा, मुष्टी यांच्या प्रहारांनी रणांगणात प्रचंड गोंधळ उडाला. उंच राजवाडे व मनोऱ्यांच्या पायांनी पृथ्वी खचली, आणि दुहेरी कमानीतून सुटलेल्या बाणांनी जगातील दगडांच्या रांगा तुटल्या. मद्यधुंद हत्ती दोन्ही बाजूंनी करवतीने छाटले गेले, रणभूमी जणू मोठ्या उखळातून ओतलेले तांदूळ दाण्यांनी भरली होती. सैन्यातील पक्ष्यांसारखे योद्धे जणू ढगांसारख्या साखळ्यांनी बांधले गेले. शूरवीरांचा बाणांचा पाऊस धाडसी वीरांच्या पुरासारखा कोसळला; रणांगणातील तुरा व पिसे गोंधळात वेड्या नृत्यासारखी हालली, आणि युद्धाचा गदारोळ जणू युगाच्या शेवटी डोंगर हलल्यासारखा घोंगावत राहिला. राजे, योद्धे, मंत्री आणि उत्सुक प्रेक्षक यांच्या गर्दीत, अशा घडामोडींमध्ये आनंदाने चर्चा सुरु झाली. तलावातील हलणाऱ्या कमळासारखे किंवा आकाशात उडणाऱ्या पक्ष्यांच्या थव्याप्रमाणे, वीरांचा मस्तकांनी सजलेले आकाश ताऱ्यांसारखे झळकत होते. पाहा, रक्ताच्या प्रवाहांनी लालबुंद झालेल्या वाऱ्यांनी ते संध्याकाळच्या आकाशासारखे शोभून दिसतात; हे वीर जणू मध्याह्नीच्या सूर्य-सावल्यांसारखे तेजस्वी झळकत आहेत. "बहिणी, हे आकाश कशाने भरले आहे? हे गवत नाही, हे बाणांनी भरलेले ढग आहेत," असे एक म्हणतो. पृथ्वीवर रक्ताने ओले झालेले धुळीचे जितके कण, तितक्या हजारो वर्षे त्या वीरांना स्वर्गात स्थान मिळते. घाबरू नकोस—हे निळ्या कमळाच्या पाकळ्यांसारखे चमकणारे तलवारी नाहीत; लक्ष्मीच्या क्रीडाप्रेमी कटाक्ष आहेत, जी वीरांचे निरीक्षण करते. स्वर्गसुंदरींच्या कटीबंध सैल करायला उत्सुक असलेला कामदेव, वीरांच्या आलिंगनाची आस करणाऱ्या रमणींसाठी निघून गेला आहे. लांब कमळाच्या देठासारखी उजळती भुजा, लाल कळींसारखे हात, फुलांच्या घोसासारखी मद्यधुंद डोळे, आणि मधुर सुवासिक फुलांचा दरवळ—नंदनवनातील देवकन्या तुमच्या येण्याची वाट पाहत नृत्य करू लागल्या, गोड शब्दांनी आमंत्रण देत. हे सैन्य, जणू एखाद्या खेड्यातल्या दुष्ट स्त्रीसारखे, आपल्या प्रियकराला इजा करून शत्रूचे अंतरंग तोडते. "हाय, माझ्या वडिलांचे तेजस्वी कुंडलांनी झळणारे मस्तक एका बाणाने सूर्याजवळ नेले गेले, जणू काळाने आठव्या ग्रहासारखे उचलले." एक वीर दोन्ही हात उंचावून 'चित्रदंड' नावाचे चाक वेगाने फिरवतो, पायाशी साखळीने बांधून दोन मोठे दगड फिरवतो. यमासारखा उंच योद्धा दक्षिण दिशेने येतो, सर्व बाजूंची सेना एकवटतो आणि म्हणतो, "या, जसे आलो तसे परत जाऊ या, यमासारखे." पाहा, डोकी छाटलेली धडं, गिधाडे व ससाण्यांनी वेढलेली, रणभूमीवर वेड्या नृत्यात हात हलवत आहेत. देवांच्या सभा-समारंभात चर्चा रंगते—"हे वीर दुसऱ्या कोणत्या लोकात जातील? कोण कुठे जाईल?" आलेली सैन्ये महासागरात नद्यांप्रमाणे गिळली जात आहेत; त्यांची मांडणी मासे व मगरांसारखी, आणि वीर बिकट परिस्थितीत सापडले आहेत. भाले घुसलेल्या हत्तींची शरीरं पृथ्वीवर विखुरली, जणू पावसाचे पाणी डोंगरांच्या शिखरांत साठले आहे. "हाय, माझे डोके भाल्याने नेले!"—असे म्हणण्याचा प्रयत्न करतात, पण त्यांच्या छाटलेल्या डोक्यांमधूनच "डोके नेले गेले" असा आवाज आकाशात पक्ष्यांसारखा घुमतो. "ज्यांनी आम्हांवर यंत्रबंद दगडांचा पाऊस पाडला, त्या सैन्यावर साखळ्यांचे जाळे टाका." हे अर्धमृत, भ्रमित, तुमचेच पुरुष—त्यांना तू, दुष्टतम योद्ध्या, पायाखाली चिरडून ठार कर. अप्सरांच्या गर्दीत, त्यांच्या वेण्यांचे केस उत्साहाने उडत, एक दिव्य शरीरधारी योद्धा तुझ्या जवळ येतो—पहा. स्वर्गनदीच्या काठी, फुललेल्या सोन्याच्या कमळांत, थंड सावली व मृदू वाऱ्यात, एक दूरवरून येतो. शस्त्रांच्या धडकेत मोठ्या पर्वतांची शिखरे फोडली गेली, ती आकाशात गडगडत फिरतात, जणू तुटलेली तारे. आकाशातील रिकाम्या नदीत, जी बाणांचे पाणी वाहते व चक्रासारखी फिरते, मोठे पर्वतही लहान रांगांमध्ये बदलतात. ग्रहांच्या मार्गावर वीर राजांची छाटलेली मस्तके फिरतात, शस्त्रांच्या टोकांनी विदीर्ण व अलंकारलेली. ध्वज व कमळाच्या देठांनी सजलेले, बाणांनी भरलेले आकाश कमळांच्या सरोवरासारखे दिसते, वारा त्याचे तरंग. मृत हत्तींच्या ढिगाऱ्यात, भयभीत स्त्रिया पर्वतांमध्ये मुंग्यांप्रमाणे किंवा पुरुषांच्या आलिंगनात स्त्रियांसारख्या अदृश्य होतात. विद्या-धरा स्त्रियांचे वाहणारे केस वाऱ्याने खेळवले जातात, त्या अभूतपूर्व सौंदर्याच्या मिलनाचा आनंद जाहीर करतात. छत्रे फेकली गेली व फाटली, तेव्हा आकाशातील चंद्रप्रकाश त्यांचे पांढरे छत्र बनते, जणू चंद्राचे रूपच त्याला घडवते. मृत्यूच्या क्षीणतेच्या शेवटी, योद्ध्याला क्षणात अमर शरीर प्राप्त होते, जसे स्वप्नात नगरीत प्रवेश करावा. भाले, शूल, बाण, चक्र यांचे सळसळते वर्षाव आकाशाच्या समुद्रात मासे, शार्क, मगरींसारखे उभे राहतात—भीतीशिवाय. छिन्नछेद झालेली छत्रे व पंखे आकाशात चमकतात, जणू एकत्र आलेल्या पौर्णिमेच्या चंद्रांच्या राशी आहेत. आकाश उडणाऱ्या छत्रांनी व सुंदर, गुंजारव करणाऱ्या पंख्यांनी सजले आहे, जणू वाऱ्याने ढवळलेले पांढऱ्या हंसांचे लाटा. अशा प्रकारे, रणभूमीवर घडणाऱ्या या अद्भुत, भीषण आणि दिव्य घडामोडींनी सृष्टी भारावून गेली होती.