शाल, ताल आणि तमाळ वृक्षांच्या घनदाट वनांनी समृद्ध असलेल्या त्या प्रदेशात, निळ्या कमळांनी भरलेल्या तलावांच्या किनारी वळणदार प्रवाहांचे मनोहारी आकार दिसत होते. तिथे डोलणाऱ्या वेलींनी आणि थरथरत्या पानांनी सजलेली घरे, फुललेल्या कळ्यांचा आणि सुगंधित कमळाच्या देठांचा दरवळ, तसेच मधुर जलाने भरलेल्या प्रवाहाजवळ गोम्हाळ्यांचे थवे जमा होत होते. वाऱ्याने विखुरलेल्या कोमल फुलांनी जमिनीची शोभा वाढली होती. पवित्र वृक्षांच्या दाट वनात लपलेल्या नद्या, फुललेल्या वेलींनी तयार झालेले निरंतर छत्र, जास्वंद फुलांच्या मधाचा दरवळ असलेल्या बागा, आणि सुगंधाने मदमस्त झालेल्या मधमाशांच्या झुंडी आकाशात मेघांना झाकून टाकत होत्या. इंद्राच्या निवासासारख्या सुंदर राजवाडे, कमळाच्या पुंजिकांच्या परागाने लालसर झालेलं आकाश, पर्वतीय प्रवाहांचा आनंदी गडगडाट, आणि जास्वंद फुलांसारखी चमकणारी शुभ्र मेघांची झलक, हे सर्व त्या प्रदेशाची शोभा वाढवत होते. फुललेल्या वेलींनी सजलेली मोकळी जागा, खेळणाऱ्या कोकिळांचा वावर, ताज्या फुलांच्या पलंगावर विश्रांती घेतलेल्या तरुण स्त्रिया, त्यांच्या शरीरावर फुलांच्या माळा, हे सर्व त्या प्रदेशात दिसत होते. नव्या कोंबांनी झाकलेली, सुंदर आणि ताज्या पानांनी भरलेली भूमी, वेलींनी तयार केलेल्या वळणदार वाटा, आणि पावसाच्या मेघांनी झाकलेल्या घरांची शोभा, हे सर्व नजरेत भरत होते. मोह दूर करणाऱ्या हिरवाईने पसरलेली भूमी, आकाशात वीजेसारखी चमकणाऱ्या स्त्रिया, निळ्या कमळांच्या फुलांचा दरवळ, आणि थंड वाऱ्याने गोम्हाळ्यांचे थवे सुखावलेले, हे सर्व वातावरणात भरले होते. हरणांचे पिल्ले भयाने आंगण सोडून गेले होते, मोरांच्या झुंडी आनंदाने धबधब्याच्या पाण्यात नाचत होत्या, सुगंधाने मदमस्त झालेला वारा सर्व दरवळ उचलून नेत होता, आणि औषधी वनस्पतींच्या उजेडात दिव्यांची गरज भासत नव्हती. अनेक पक्ष्यांच्या झुंडांचा गोंगाट, प्रवाहांचे मंद कुजबुज, मोत्यांच्या गाठींमधून पडणाऱ्या थंड थेंबांनी प्रत्येक वृक्ष, वेल आणि गवत शोभून उठले होते. पर्वतीय राजवाड्यांची अमर्याद शोभा, कधीही न मावणाऱ्या फुलांनी सजलेली, कोण वर्णन करू शकतो? या सुंदर गावात, त्या दोन देवी आपल्या शांत, थंड शरीरात उतरल्या, जणू आनंद व मोक्षाच्या दोन संपदा आत्मज्ञान संपन्न पुरुषात प्रवेशल्या. त्या साधनेमुळे, लीलाला त्रिकाळ ज्ञानाची निर्मळ क्षमता प्राप्त झाली; ती शुद्ध ज्ञानस्वरूप झाली. मग, तिच्या मनात नैसर्गिक प्रेरणेने, तिने पूर्वजन्म, मृत्यू आणि पुन्हा जन्माचे सर्व अनुभव आठवले. "हे देवी, तुझ्या कृपेने मी या जागेतील पूर्वी घडलेली प्रत्येक घटना, प्रत्येक कृती आणि विविध परिस्थिती आठवू शकते," असे लिला म्हणाली. "इथे मी वृद्ध, सुकलेल्या आणि काळ्या अंगाची ब्राह्मण पत्नी होते, हात आणि पोट दर्भाच्या काठाने खडबडीत झालेले. घरातील प्रमुखाची पत्नी, लोणी घुसळण्यात कुशल, सर्व मुलांची आई आणि पाहुण्यांना आनंद देणारी होते. देव, ब्राह्मण आणि सद्गुणी लोकांप्रती भक्त, तूप आणि दुधाने अंग अभिषिक्त, गार्गरी, चरू, कुंभ यांसारख्या भांड्यांची सफाई करणारी, अन्न, मीठ, एकच वस्त्र, पाण्याचा घडा आणि साठवणीच्या खोलीत सतत गुंतलेली, जावई, मुली, भाऊ, वडील आणि आई यांचा सत्कार करणारी होते. घरातील काम आणि दिवस-रात्रीच्या प्रवाहाने शरीर थकलेले, सतत चिंता आणि एकाच गोष्टीचे पुन्हा पुन्हा उच्चारण करणारी; 'मी कोण? हे जग काय?' असे प्रश्न कधीच मनात येत नाहीत, अगदी स्वप्नातही नाहीत. तिचा एकमेव विचार म्हणजे गोमय आणि इंधन जमा करणे; फिक्या शालीने झाकलेली, जड ओझ्याने हातावर खुणा पडलेल्या. कान, केस आणि हातातील कीटक काढणे, घरासाठी वनभाजी आणणे, घरकामात सतत व्यस्त, गोम्हाळ्यांना निळ्या नदीच्या लाटांनी ओले गवत खाऊ घालणे, आणि प्रत्येक क्षणी घराच्या दारावर चंदनाचा लेप लावणे, हे तिचे काम. घरातील नोकर आणि जनावरांसाठी सतत बोलण्यास तयार, नियम आणि सीमांचे पालन करणारी, जणू समुद्राला थांबवणारा किनारा. एक कानात जुनी, पानाच्या रंगाची झुलणारी कुंडली, आणि आयुष्यभराच्या कष्टाने वयाने थकलेली, जणू एक सेविका. असे बोलून ती पर्वतीय गावात फिरली; फिरताना तिच्या समोर सरस्वती देवी प्रकट झाली. "हे फुलांचे बाग, लाल वृक्षांच्या गाठींनी सजलेले, माझे आहेत; हे फुलांचे मंडप, बागेच्या आकाराचे, माझे आहेत. कमळाच्या तलावाचा किनारा, झाडे आणि हिरवळ याने विणलेला, माझा आहे; ही तर्णिका कर्णिका, ज्याची पाने खाल्ली गेली आहेत, ती माझी आहे. ही गरीब, स्थूल आणि पाण्याविना अशक्त झालेली, माझी आहे; आज आठव्या दिवशी ती अश्रूंनी डोळे भरून रडते आहे. या जागी, हे देवी, मी बोलले, राहिले, थांबले; येथे झोपले, वेळ घालवला, दिले आणि घेतले. माझा मोठा मुलगा, शर्मा, घरात रडतो; माझी गाय, कुरणात चरते, जंगलात दूध देते. घरात, जळण्यासाठी ठेवलेले, क्षारयुक्त धुळीने झाकलेले, 'पंचभूत' असे म्हणावे असे माझे शरीर, घन आणि जड आहे. स्वयंपाकघर, तिखट फुलांच्या वेलांनी वेढलेले, जणू तृष्णा, माझे आहे; स्वयंपाकघरातील ही जागा, माझ्या दुसऱ्या शरीरासारखी आहे. माझे नातेवाईक, रडून डोळे लाल झालेले, या जगातील बंध आहेत; रुद्राक्षांच्या कड्या घालणारे इंधन आणतात. दगड आणि शिंपल्यांच्या गाठींनी सतत झोडपलेले, उंच लाटांनी किनाऱ्यावरच्या वेलांच्या पानांना स्पर्श करणारे, त्याच्या काठावर फवार्यांचा शिडकावा, डोलणाऱ्या गवताच्या गाठी, आणि दगड, फळे, शिंपल्यांच्या धडकेतून उठणारा फेस. दुपारच्या सूर्यकिरणांनी, जणू बर्फासारखे, चमकणारे, आणि काठावर फुलांचे पुंज देणारे झाडे, फुललेल्या किंशुक वृक्षांची कोरलसारखी झलक, आनंदाने फुलांचे ढीग, हे सर्व वातावरणात भरले होते. गावातील मुले, फळे गोळा करण्यात व्यस्त, गावाच्या प्रवाहात वाहून जात, त्या मोठ्या घोंगड्यांमध्ये गुंतून जात. पाण्याने धुतलेल्या, वेगाने फिरणाऱ्या काठांनी वेढलेले, विस्तृत पानांच्या झाडांच्या दाट सावलीत सतत थंड असलेले, हे गाव आणि परिसर सर्व बाजूंनी सुंदर आणि जीवनमय होते.