त्या पर्वतीय नगरात, सर्व घरांमध्ये मधमाशा कमी झाल्या होत्या, जणू काही त्यांना दूर केले गेले; तरीसुद्धा त्या राजवाड्यांच्या हवेल्या, उजळून निघाल्या, आणि अशोक वृक्षांच्या फुलांनी सजल्या होत्या, जणू त्यांच्या लाल रंगाने त्या हवेल्यांचे सौंदर्य अधिक खुलले होते. वृक्ष नेहमीच ओले आणि ताजे दिसत होते, त्यांच्या पानांवर दवाचा शिडकाव वारंवार होत होता; कदंबाच्या कळ्या आणि सप्तच्छदाच्या सात पानांचे घड एकत्र दाटलेले होते. केतकाचे फुलांनी गुंफलेल्या वेलांचा गडद समूह, आणि त्या विस्तीर्ण पानांच्या छायेत पक्ष्यांचे आवाज सतत घुमत होते. खिडक्यांमधून आणि अंतःकक्षातून शीतल वारे वाहत होते, तर राजमार्ग कमळांच्या तळ्यांच्या रांगांनी शुद्ध झाले होते. घनदाट, अखंड पर्णांच्या छायेत, ताज्या गवताने शुद्ध आणि थंड, प्रत्येक फुलाच्या ओघळत्या थेंबांमध्ये तारे प्रतिबिंबित होत होते. ते निवासस्थान नेहमी फुलांच्या आणि हिमाच्या शिडकावाने थंड राहते, अद्भुत फुलांच्या, पानांच्या आणि कमळांच्या घडांनी सजलेले आहे. अंतःकक्ष आणि मार्ग, घरातील जागांसारखे, त्याच्या जुना कोपरे ढगांनी लपवलेले, वरच्या ढगांच्या विजेने उजळलेले, ज्याला दुसऱ्या दिव्याची गरजच नाही. त्या मंडपात गुंफलेल्या गुहांमध्ये वाऱ्याचा गडद, प्रतिध्वनीत आवाज घुमतो; राजवाडा चकोर, पोपट आणि हरणांच्या हालचालींनी सजलेला आहे. वारं, कोवळ्या कोंबांचा आणि ओल्या मातीतला सुवास घेऊन, खेळणाऱ्या, थरथरणाऱ्या पानांना हलके हलवतो. लार्क पक्ष्यांचे आणि मधमाशांच्या झुंडींचे खेळ, आणि कोकिळा, कूकू यांच्या मिश्रित, उत्साही आवाजांनी ते परिसर जिवंत झाले आहे. शाल, ताल, तमाल वृक्षांच्या दाट वनांनी समृद्ध, निळ्या कमळांच्या तळ्यांनी सीमारेषा, आणि वळणाऱ्या प्रवाहांच्या रेखांनी किनारे सुशोभित झाले आहेत. वेलांच्या घरांची आणि थरथरणाऱ्या पानांची सुवास फुललेल्या कोंबांमुळे आणि सुगंधी कमळाच्या देठामुळे दरवळते; गोड पाण्याच्या तळ्यात गायींचे झुंड गोळा होतात, आणि वाऱ्याने विखुरलेल्या कोवळ्या फुलांनी भूमी शोभून जाते. नद्या, पवित्र वृक्षांच्या दाट वनात लपलेल्या, वेलांच्या फुलांनी बनलेली छाया, जास्वंदीच्या फुलांच्या मधाचा सुवास असलेल्या बागा, आणि त्यावर मधमाशांच्या झुंडी, जणू ढगांना झाकून टाकतात. राजवाड्यांचे सौंदर्य, इंद्राच्या निवासाला टक्कर देणारे, कमळांच्या घडांचा पराग आकाशाला लालसर करतो, पर्वतीय प्रवाहांचा गडगडाट आनंदाने घुमतो, आणि श्वेत ढगांची उजळण, जास्वंदीच्या फुलांसारखी चमकते. टेरेसवर फुललेल्या वेलांची सजावट, खेळत्या कोकिळा, ताज्या फुलांच्या पलंगावर विश्रांती घेणाऱ्या तरुण स्त्रिया, त्यांच्या शरीरावर फुलांचे हार, पायापासून डोक्यापर्यंत. सर्वत्र कोवळ्या कोंबांची ताजगी, वेलांच्या दाट झाडीतून वळणाऱ्या पायवाटा, कोवळ्या पानांचे घड, आणि घरांची वृष्टीच्या ढगांनी वेढलेली छाया. भूमीवर हिरवळ पसरलेली, जणू धुके दूर करते; टेरेसवर मेघांत वीजेसारख्या सजलेल्या स्त्रिया, वातावरणात निळ्या कमळांच्या फुलांचा सुवास, आणि गायींचे झुंड, त्यांच्या चेहऱ्यावर शीतल वाऱ्याचा स्पर्श. प्रांगणात भित्र्या हरिणांनी घर सोडले आहे; नाचणाऱ्या मोरांच्या झुंडी, धबधब्यांच्या शिडकावात आनंदाने वेडे झाले आहेत; सुवासाने मद्यपान केलेला वारा सर्व सुगंध उडवून नेतो, आणि औषधी वनस्पतींच्या उजेडात दिवे विसरले गेले आहेत. वातावरण पक्षांच्या झुंडींच्या गोंगाटाने भरले आहे, प्रवाहांच्या मधुर गप्पा ऐकू येतात, आणि मोत्यांच्या घडांचे शीतल थेंब प्रत्येक वृक्ष, वेल, आणि गवत शोभून टाकतात. या पर्वतीय राजवाड्यांचे वैभव, सतत फुलणाऱ्या फुलांनी सजलेले, कोण वर्णन करू शकतो? त्या गावात, त्या दिवशी, दोन देवता त्या शांत आणि थंड शरीरात उतरल्या, जणू उपभोग आणि मोक्ष या दोन संपत्ती आत्मज्ञान असलेल्या पुरुषात प्रवेश करतात. काळानुसार, त्या साधनेमुळे, लीला शुद्ध ज्ञानस्वरूप झाली आणि तिला त्रिकाळाचे कलंकविरहित दर्शन प्राप्त झाले. मग तिने स्वतःच्या प्रेरणेने, आपल्या पूर्वजन्मांची, मृत्यूची आणि इतर सर्व प्रवासांची आठवण केली. "हे देवी, या स्थळामुळे, तुझ्या कृपेने मला इथे घडलेली सर्व पूर्व घटना आठवतात—प्रत्येक कृती आणि विविध परिस्थिती." "इथे, मी वृद्ध स्त्री होते, माझ्या अंगावर शिरांचे गाठी, काळी आणि कृश, ब्राह्मण पत्नी, ज्याचे हात आणि पोट कोरड्या दर्भाचा तुकडा फाडताना खडबडीत झाले होते. मी घराच्या प्रमुखाची पत्नी होते, लोणी घुसळण्यात कुशल, सर्व मुलांची आई, आणि अतिथींना आनंद देणारी. देव, ब्राह्मण आणि सत्पुरुषांना समर्पित, माझ्या अंगावर तूप आणि दूध लावलेले; गारगरी, चारू, कुंभ यांसारख्या भांड्यांची स्वच्छता मी करत असे. सतत अन्न, मीठ, एक वस्त्र, पाण्याचा घडा आणि संग्रह कक्ष यांच्यात व्यस्त, जावई, मुली, भाऊ, वडील, आणि आई यांचा सन्मान करत असे. तिचे शरीर घरकाम आणि दिवस-रात्रीच्या घडामोडींनी थकलेले, ती चिंतेने सारखीच वाक्ये पुन्हा पुन्हा उच्चारते, थांबत नाही. 'मी कोण? हे जग काय?' अशा प्रश्नांचा विचारही त्या अज्ञानात आणि भ्रमात असलेल्या गृहिणीला कधीच होत नाही, स्वप्नातही नाही. तिचा एकमेव ध्यास म्हणजे गोधन आणि इंधनासाठी शेण व लाकूड गोळा करणे; फिकट झोळीने झाकलेली, तिच्या अंगावर भार वाहण्याच्या खुणा आहेत. सतत कान, केस, आणि हातातील कीटक काढण्यात, घरासाठी वनभाजी आणण्यात, आणि घरगुती कामात व्यस्त. ती गायींना निळ्या नदीच्या लाटांनी ओले गवत खाऊ घालते, आणि प्रत्येक क्षणी घराच्या दारावर चंदन लावते. ती घरातील नोकर आणि प्राण्यांसाठी बोलण्यास सदैव तयार, नियम आणि सीमेत अढळ, जणू समुद्राला बांधणारा किनारा आहे. तिच्या एका कानात जुना, पानाच्या रंगाचा झुमका लटकतो, आणि सेवकासारखी, कष्ट व वृद्धत्वाने झिजलेली, ती भय आणि श्रमांनी चिन्हांकित आहे. असे सांगून, ती पर्वतीय गावाच्या खोलीत फिरत होती; त्या वेळी, तिच्या समोर सरस्वती स्वतः प्रकट झाली. "हे फुलांचे बाग, लाल झाडांच्या घडांनी सजलेले, माझे आहे; हे फुलांचे मंडप, बागेच्या आकाराचे, माझे आहे. कमळाच्या तळ्याचा किनारा, झाडांनी आणि ताज्या गवताने गुंफलेला, माझा आहे; ही तर्णिका 'कर्णिका', ज्याची पाने खाल्ली गेली आहेत, ती माझी आहे. ही गरीब, जाडपणा आणि पाण्याविना दुर्बल, माझी आहे; आज आठव्या दिवशी ती अश्रूंनी डोळे भरून रडते आहे. इथे, हे देवी, मी बोलले, राहिले, थांबले; इथे मी झोपले, वेळ घालवला, दिले आणि घेतले." अशा प्रकारे त्या पर्वतीय नगरातील सौंदर्य, लीला आणि सरस्वतीच्या अनुभूती, आणि त्या घरातील साध्या, परंतु भक्तिपूर्ण जीवनाचा अनुभव, एकत्र या कथा प्रवाहित होते.