कमलपुष्पांनी भरलेल्या तलावांचे निर्मळ पाणी अनेक नाले व प्रवाहांनी वाहून नेले जाते, जिथे वाकड्या चोचीच्या पक्ष्यांचे गान घुमते आणि गुहेतील खोबणींमध्ये त्यांच्या आवाजाचा प्रतिध्वनी उमटतो. त्या वनराईत गायींच्या कळपांचा गडगडाटी हंबरडा घुमतो, मधमाश्यांचा गुंजारव आणि दाट झाडाझुडपांमध्ये गार वाऱ्याची झुळूक सर्वत्र पसरलेली असते. सूर्यकिरणांना दाट धुके आणि धूळ यांमुळे आत प्रवेश करता येत नाही; फुलांच्या गच्च घोसांमधील जागा गडद सावलींनी व्यापलेल्या आहेत. राखाडी आणि शुभ्र धबधबे मोठ्या खडकांवरून कोसळतात, जणू काही क्षीरसागर मंथनानंतर पर्वतांनी फेकून दिलेले पाणीच. अंगणात फळांनी लगडलेली मोठी झाडे गर्दीत उभी आहेत, त्यांचे फुलांचे गंध आणि वैभव सर्वत्र पसरले आहे. वेगवान, थरथरणाऱ्या वाऱ्यामुळे झाडे हलतात आणि त्यातून घंटानादासारखा आवाज येतो; त्या झाडांतून रस ओसंडून वाहतो आणि फुलांचा पाऊस खाली पडतो. काही पक्षी लपलेले, काही सावधपणे वावरतात; डोंगरशिखरांवरून पाण्याच्या थेंबांचा अचानक पडणारा आवाज ऐकून ते थोडे दचकतात, पण त्यांना भीती नाही. नदीच्या प्रवाहात पक्ष्यांची गर्दी आहे, ते लाटांच्या कडेकडेवर उडणाऱ्या पाण्याच्या थेंबांचा आस्वाद घेण्यासाठी उत्सुक आहेत. गावातील वृद्धांनी चघळून टाकलेल्या ऊसाच्या तुकड्यांनी खेळणारी मुले, उंच पामाच्या झाडांवर बसलेल्या कावळ्यांना पाहून चकित होतात. गावातील मुले फुलांच्या माळांनी सजलेली, त्यांच्या वस्त्रांत फुलांचीच झाडे, आणि कदंब, नीम, बोर यांच्या दाट सावलीत गारवा अनुभवतात. गावातील सुंदर स्त्रिया मधमाश्यांच्या गुंजारवाने कान भरून घेतात; पांढऱ्या वस्त्रांत त्या गल्लीबोळात भटकतात, उपासाने थकलेल्या. त्या एकांताची इच्छा धरतात, कारण नदीच्या लाटा आणि मोठ्या गप्पांचा गोंगाट त्यांच्या कानांना त्रासदायक वाटतो. बालके दही, शेण, माती यांनी माखलेली, फुलांच्या माळांनी ओठ सजवलेली, नग्न अवस्थेत अंगणात धिंगाणा घालतात. वाळवंटात पाण्याने रेखाटलेल्या रेषा दिसतात; लाटा हिरव्या काठावरच्या वेलींना झुलवत वाहतात. दही-दुधाच्या सुगंधाने मस्त झालेल्या मधमाश्या झोपलेल्या आहेत; गावातील मुले सकाळच्या जेवणासाठी अश्रूंनी भिजलेल्या वस्त्रांत भीक मागतात. स्त्रिया खेळात दंग, विस्कटलेले केस, हास्याने भरलेल्या, आणि बालके शेणाच्या पाण्याने भिजल्यामुळे रागावलेली, हातांनी वर्तुळं दाखवत आहेत. अंगणात मोरांची पिसं, कावळ्यांची पंखं, गायींच्या शेपटीचे केस विखुरले आहेत; घरांचे दरवाजे, रस्ते, अंगणे जाईच्या फुलांच्या टोपल्यांनी भरलेली आहेत. घरांच्या शेजारी फुलांनी बहरलेली झाडे उभी आहेत, त्यांच्या फुलांनी रोज सकाळी जमिनीवर घनगडद गालिचा पसरतो, पावलांपर्यंत फुलांचा सडा पडतो. जलकुंभ आणि कृष्णमृगांनी भरलेली बगिची, गवताच्या गुच्छांमध्ये विश्रांती घेणारी हरिणशावके, गुञ्जा वेलीत मधमाश्यांचा गुंजारव—हे सर्व दृश्य दिसते. इकडे तिकडे वासरं एकच कान हलवतात; गवळ्यांनी उरलेले दही चाखून मधमाश्या मंद गुंजारव करतात. सर्व घरांतून मधमाश्या हद्दपार झाल्या आहेत, तरीही त्यांचे प्रासाद अशोक वृक्षांच्या फुलांनी शोभून निघतात, जणू कुसुमरंगात रंगवले आहेत. झाडे नेहमीच ओलसर, त्यांच्या पानांवर दवबिंदूंच्या वाऱ्याने ताजेपणा आहे; कदंबाच्या कळ्या आणि सप्तच्छदाचे घोस दाटले आहेत. केतक्याच्या फुलांनी गुंफलेल्या वेलींमध्ये पक्ष्यांचा गजर घुमतो, विस्तीर्ण पानांमधून त्यांचा आवाज भरतो. खिडक्या आणि अंतरगृहांतून शीतल वारे वाहतात; राजमार्ग कमलपुष्पांनी भरलेल्या तलावांच्या ओळींनी शुद्ध झालेले आहेत. दाट, अखंड झाडाझुडपांची सावली, ताज्या गवताचा गारवा आणि प्रत्येक फुलावरून टपटपणाऱ्या थेंबांत ताऱ्यांचे प्रतिबिंब उमटते. हे निवासस्थान नेहमीच फुलांच्या आणि हिमवर्षावाच्या थेंबांनी थंडावलेले असते, विलक्षण फुलांचे, पानांचे आणि कमलाच्या झाडांचे गजरे त्याला शोभा देतात. अंतरगृह आणि दालने घरातील खोल जागांसारखी, जिथे जुने कोपरे मेघांनी झाकलेले; वरच्या आकाशातील वीजच त्यास प्रकाश देते, दुसऱ्या दिव्याची गरजच नाही. मंडपात गुहेतील वाऱ्याचा गंभीर गुंजन घुमतो; प्रासादात चकोर, पोपट, आणि हरिण यांच्या गळ्यातील हारांनी शोभा आलेली आहे. वाऱ्याने कोवळ्या पालवीची आणि ओलसर मातीची सुगंध दरवळते, वाऱ्याच्या झुळुकीने थरथरणारी पाने हळूवार डोलतात. लार्क आणि मधमाश्यांचे खेळ, कोकिळा आणि कुक्कुट यांच्या गोड गजराने परिसर भरलेला आहे. शाल, ताल, तमाळ वृक्षांच्या बगिच्यांनी समृद्ध, निळ्या कमलपुष्पांच्या तलावांनी वेढलेली ही भूमी, वळणावळणाच्या प्रवाहांनी तिच्या काठांवर नक्षी काढली आहे. वेलांचे घर, थरथरणाऱ्या पानांची शोभा, फुलणाऱ्या कळ्यांचा सुगंध आणि कमलाच्या देठांची गंध, गोड पाण्याच्या प्रवाहाजवळ गायींचे कळप गोळा होतात; वाऱ्याने उडवलेली कोवळी फुले भूमीवर सौंदर्य फुलवतात. पवित्र वृक्षांच्या दाट झाडीत लपलेल्या नद्या, फुललेल्या वेलांची छत्री, जाईच्या फुलांच्या सुवासाने भरलेली बगिची, सुगंधाने मस्त झालेल्या मधमाश्यांचे झुंड आकाशातील मेघांना झाकतात. इंद्राच्या दिव्य महालाशी स्पर्धा करणारे प्रासाद, कमलाच्या परागाने आकाश लालबुंद, पर्वतधबधब्यांचा आनंददायी गडगडाट, शुभ्र मेघांच्या तेजाने जाईच्या फुलांसारखे पांढरे सौंदर्य. फुलांनी सजलेल्या वेलांच्या छपरांवर कोकिळा खेळत हिंडतात; तरुण स्त्रिया ताज्या फुलांच्या शय्यांवर विसावतात, डोक्यापासून पायापर्यंत फुलांच्या माळांनी अलंकृत. सर्वत्र कोवळ्या पालवीचे आवरण, सुंदर, ताजेतवाने; वनवेलांच्या दाट झुडपांतून वळणावळणाचे रस्ते, कोवळी पाने गच्च गोळा झालेली, राहती घरे पावसाळी मेघांच्या पडद्याने झाकलेली. हिरवाईने व्यापलेली भूमी, धुक्याचा लोप; अंगणात मेघांमध्ये वीज चमकावी तशा स्त्रिया शोभून दिसतात; फुलणाऱ्या निळ्या कमलांचा सुगंध दरवळतो; गायींचे कळप गार वाऱ्याने सुखावतात. अंगणात भित्र्या हरिणशावकांनी सोडलेले, मोरांचा थवा धबधब्याच्या तुषारात आनंदाने नाचतो; सुगंधाने मस्त वारा सर्व सुगंध उडवून नेतो, औषधी वनस्पतींच्या प्रकाशात दिव्यांची आठवण राहत नाही. विविध पक्ष्यांच्या थव्यांनी आकाश गजबजलेले, प्रवाहांचा कोमल गूज संवादासारखा ऐकू येतो; मण्यांच्या हारांतील थेंब प्रत्येक वृक्ष, वेल, गवताला शोभा देतात. या पर्वतप्रासादांचे वैभव कोण वर्णन करू शकेल? ते नेहमीच न फिकट होणाऱ्या, फुलणाऱ्या फुलांनी सजलेले आहेत!