एका विशाल आणि गूढ जगात, एक व्यक्ती आपल्या मनाच्या लहरी आणि भोवऱ्यांनी अस्वस्थ झालेला आहे; त्याच्या आचरणात जडत्वाची धूळ बसली आहे, आणि तो मानो जणू कासवाप्रमाणे संसाराच्या महासागरात वावरतो. राजकीय कर्तव्ये, कितीही कठीण असो, तो पार पाडतो; पण स्वतःच्या तेजात स्थिर राहतो, आणि संसाराच्या मोहातून जागा होत नाही. 'मीच स्वामी, मीच भोगकर्ता, मीच सामर्थ्यवान आणि सुखी' या विचारात तो अनंत मोठ्या दोर्याने बांधला गेला आहे आणि त्याच्या वश झाला आहे. मग, हे सुंदर स्त्री, सांग ना—कोणता पती तुला जवळ आणतो, जसा वारा वनातील सुवासिक झुळूक आणतो? हे बालिका, हे जग खरेच वेगळे आहे—ब्रह्मांडाच्या अंड्याचा सभागृह आहे; आणि संसारातील व्यवहारांचे बंधनही वेगळ्या स्वरुपाचे आहेत. हे संसाराचे वर्तुळ, जरी जवळ वाटतात, तरी खरं तर अनंत कोटी योजनांनी दूर आहेत. तुझ्या समोर त्यांचे स्वरूप फक्त शुद्ध आकाश आहे; त्यात असंख्य मेरू आणि मंदार पर्वत उभे आहेत. प्रत्येक कणात, सृष्टीचे समूह निर्बाधपणे उत्पन्न होतात; आणि महान चेतनेच्या काठावर, ते प्रकाशाच्या कणांप्रमाणे चमकतात. हे विशाल ब्रह्मांडाचे अंडे, जरी त्यांच्या आरंभात मोठे असतात, तरी काट्यावर ती तिळाच्या दाण्याच्या वजनाएवढीही नाहीत. जसा आकाश अनेक रत्नमय पर्वत आणि वनांच्या प्रकाशाने झळकतो, तशीच चेतना जगाच्या रूपात झळकते, जरी त्यात पृथ्वी वगैरे तत्त्व नाहीत. येथे केवळ जाणिवाच प्रकाशते—'जग' या नावाने; सृष्टीच्या आरंभी पृथ्वी वगैरे तत्त्वांचे असलेले काहीही खरे अस्तित्व नाही. जसा नदीत लाट पुन्हा पुन्हा उत्पन्न होते, तसा या जगातील विविध स्वरूप आणि व्यवस्था जन्म घेतात. हे जगाची माता, मी येथे आता मरण पावला आहे; माझा जन्म रजोगुणी होता, तमोगुणी किंवा सत्त्वगुणी नव्हता. ब्रह्माच्या अवतरणापासून, मी आठशे जन्म घेतले; आता मी माझ्या समोर विविध गर्भ पाहतो, ज्या मी पार केले आहेत. संसाराच्या वर्तुळात, हे देवी, मी एका जगात कमळातील मधमाशी होतो, आणि विद्यााधरांमध्ये श्रेष्ठ कन्या होतो. दुष्ट प्रवृत्तीमुळे, मी मानव स्त्री झालो; दुसऱ्या जगात, मी तांगणाचा स्वामीचा प्रिय होतो. करंज, कुंज, जांबीर, कदंब वृक्षांच्या वनात, पानांची वस्त्रे घालून, काळ्या रंगाचा, मी शबरी झालो. वनात राहून, साध्या जीवनामुळे, मी वेल झालो; गुलुच्चा फळासारख्या डोळ्यांनी, हातात पाने धरून, मी वनात राहिलो. त्या पवित्र आश्रमातील वेल, साधूंच्या संगतीने शुद्ध झालो; जंगलातील आगीने जळून, मी त्या महान ऋषीची कन्या झालो. स्त्रीत्वाचे फळ देणाऱ्या कर्मामुळे, मी शंभर वर्षे सुराष्ट्राचा तेजस्वी राजा झालो. पण राजकीय दुष्कर्मामुळे, पळाच्या झाडाच्या मुळात, मी नव वर्षे कुष्ठरोगग्रस्त मुंगूस झालो. सुराष्ट्रात आठ वर्षे, हे देवी, मी गाय होतो, दुष्ट लोकांच्या छळाला आणि अज्ञानी गोपालकांच्या खेळाला सहन केले. पक्षी म्हणून, मी शत्रूच्या जाळ्यात अडकून, मोठ्या वेदनेने मुक्त झालो—जसा आता हे इच्छांचे बंधन तुटत आहे. कमळाच्या कुशीत, मधमाशीच्या संगतीने, मी उगवलेल्या कळ्यांच्या शय्येवर गुप्तपणे परागाचा आनंद घेतला. सुंदर डोळ्यांच्या हरणासोबत, मी उंच पर्वतशिखरांवर भटकलो, आणि रम्य वनात, शिकाऱ्याने माझ्या प्राणभागावर घाव केला. आठही दिशांत मी पाहिले—सागराच्या लहरी मला वाहत घेत होत्या, मासे, घोडे, कासव यांच्या आवाजात गूंजत, फुटत, धाव घेत. मी काठी नदीच्या काठावर पाण्याचा आस्वाद घेतला, गोड आवाजात गात; उत्तम आणि सत्त्वशीलांच्या संगतीत, आनंदाने रमलो. पळ आणि तमाळ वृक्षांच्या वनात, चंचल चेहरा आणि डोळ्यांची स्त्रीच्या सोबत, मी माझ्या प्रियेला पाहिले, तिच्या नजरेच्या हालचालींनी मोहित झालो. कमळासारख्या सुवर्ण thighs असलेल्या अप्सरेने, स्वर्गातील देवांना आनंद दिला. मणिमय आणि सुवर्ण भूमीवर, रत्न आणि मोत्यांनी सजलेल्या, मेरू पर्वताच्या इच्छापूर्ण वनात, तरुण साथीच्या सोबत संगतीचा आनंद घेतला. मी कासवाप्रमाणे, सागराच्या किनाऱ्यावरील गुहांत, लहरी आणि गूंजणाऱ्या वनात, दीर्घकाळ रमलो. राजहंस होऊन, कमळाच्या दांड्यांवर झुललो, तलावाच्या मंद वाऱ्यात, हलत्या पानांच्या गाठींमध्ये खेळलो. गवताच्या हलत्या गाड्यांचे हलके झुलणे पाहिले, आणि थकलेला डास आपल्या साथीच्या सोबत निष्प्राण पडलेला पाहिला. लहरींनी हलणाऱ्या पाण्यावर, नाचणाऱ्या तरंगांच्या टोकांनी स्पर्श झालेल्या, मी तरुण जलवेलासोबत पर्वताच्या प्रवाहात भटकलो. गंधमादन आणि मंदाराच्या सुवासिक सभागृहात, कामाने व्याकुळ, तरुण विद्यााधर तिच्या पायाशी पडला. आकांक्षेने व्याकुळ, मी दीर्घकाळ कर्पूराने शिंपडलेल्या शय्यांवर पडून राहिलो, आरशाच्या गोळ्यावर चंद्रप्रकाशासारखा हलतो. माझे मन गोंधळलेले, वरखाली होत, आणि शरीर विविध गर्भातील अनंत दुःखांनी त्रस्त, मी संसाराच्या दीर्घ नदीच्या वेगाने वाहून गेलो, भाग्याच्या वाऱ्याने अनिवार्यपणे. मग, हे देवी, ब्रह्मांडाच्या अंड्याच्या कठीण आणि मजबूत भिंतीतून, कोटी योजनांपर्यंत विस्तारलेल्या, तुम्ही दोघे कसे बाहेर आला? ब्रह्मांडाचे अंडे कुठे, त्याची भिंत कुठे, आणि ती कठीणता कुठे? हे देवी, तुम्ही दोघे राजमहलाच्या अंतरिक्षातच राहता. त्याच पर्वतीय गावात, त्याच घरात, वसिष्ठ नावाचा ब्राह्मण आपली प्रभुता उपभोगतो.