कुठे तरी आकाशात गडगडाटी ढग प्रचंड आवाज करत होते, तर दुसरीकडे शांत, निःशब्द ढग अलगद तरंगत होते. काही ठिकाणी वाऱ्याने पांढऱ्या ढगांचे तुकडे जणू फुलांच्या घोसासारखे विखुरले जात होते. काही ठिकाणी आकाश पूर्णपणे निर्मळ, स्वच्छ आणि शांत होते—जणू ज्ञानी माणसाच्या अंतःकरणासारखे सौम्य आणि प्रसन्न. कुठे तरी पोपटांचे आणि बेडुकांचे थवे घशातील आवाजाने गोंगाट करत होते; तर आकाशातील नक्षत्रांनी त्या रिकाम्या आकाशाला शोभा दिली होती. कुठे तरी सोन्याच्या मुकुटांनी शोभलेले मोर आणि इतर पक्षी, विद्याधरांच्या देवींच्या वाहन आणि विश्रांती स्थळी भरलेले होते. काही ठिकाणी ढगांत मोरांचे झुंड नृत्य करत होते, तर इतरत्र आकाश अग्निपंखी पक्ष्यांनी गडद दिसत होते—जणू हिरव्यागार कुरणासारखे. काही ठिकाणी ढग हे यमराजाच्या महिष वाहनाचे वाहन झाले होते; तर दुसरीकडे काळ्या ढगांना घोड्यांनी गवत समजून खाऊन टाकले होते. कुठे तरी देवांच्या नगरींनी हे स्थान भरलेले होते, तर दुसरीकडे दानवांच्या नगरींनी; काही नगरी एकमेकांपासून अगम्य होत्या, तर काहीत ठिकाणी अरुंद गल्ल्यांनी त्या गच्च भरलेल्या होत्या. कुठे तरी भैरवाच्या भयंकर नृत्याने ते स्थान उजळून निघाले होते, जणू कुटुंबांच्या पर्वतासारखे; तर दुसरीकडे गंधर्वांच्या नगरींमध्ये दिव्य स्त्रियांच्या झुंडीने गर्दी झाली होती. कुठे तरी समुद्र हजारो वृक्षांनी, जे थरथरणाऱ्या पर्वतांवरून पडले होते, कोरडा पडला होता; तर दुसरीकडे मायिक कमळांच्या पाण्याने तो शीतल झाला होता. काही ठिकाणी पर्वतराज पंख लावून विनायकासह नृत्य करत होते; दुसरीकडे पर्वत वाऱ्याच्या प्रचंड वेगाने हवेत उंच फेकले जात होते. कुठे तरी वारा शीतल, सुखद आणि चंद्रकिरणांच्या सरींनी ओलसर झाला होता; तर दुसरीकडे पाणी, वृक्ष आणि पर्वत जळत्या आगीने दग्ध झाले होते. काही ठिकाणी संपूर्ण शांतता, अगदी क्षणभराही वारा नव्हता; तर दुसरीकडे सूर्याचे उगवणे पर्वताएवढ्या ज्वाळांसारखे भासत होते. कुठे तरी पावसाळी गडगडाटी ढगांचा गूढ गडगडाट मोहरून टाकणारा होता; तर दुसरीकडे देव-दानवांच्या युद्धामुळे मार्गच अडला होता. काही ठिकाणी आकाशातील हंस मधुर आवाजाने बोलावले जात होते; तर दुसरीकडे वाऱ्याने मंदाकिनीच्या काठावरच्या कमळांचे लुटारू केले होते. गंगा आणि इतर नद्या आणि सजीव प्राण्यांच्या उपस्थितीमुळे, आतमध्ये खोल जागा होत्या, जिथे मासे, शार्क आणि मगर उड्या मारत होते. काही ठिकाणी पृथ्वीच्या सावलीमुळे किंवा कावळ्याच्या काळ्या गुहेसारखे गडद अंधार होता; काही भागांत तर चंद्र आणि सूर्यही गिळले गेलेले दिसत होते. कुठे तरी स्वर्गीय फुलांच्या जादुई बागा होत्या, जिथे स्वर्गीय स्त्रिया आकाशातील वाऱ्याने पडणाऱ्या फुलांच्या आणि हिमवृष्टीच्या सरांनी चकीत होत होत्या. अंजीराच्या झाडांच्या खोल कपारीतून, जिथे मच्छर आणि किडे गजबजले होते आणि तिन्ही लोकांचे जीव भरणार होते, ती उत्तम स्त्री त्या सर्वांना पार करून आणि आकाशातून मुक्त होऊन पुन्हा पृथ्वीवर उतरण्याची तयारी करू लागली. त्या दोन स्त्रिया आकाशातून एका पर्वतीय गावाकडे झेपावत होत्या, त्यांचे मन आणि जाणीव ज्ञानात स्थिर होती. त्यांनी पृथ्वीवर डोकावले आणि एका पुरुषाच्या हृदयातील कमळ पाहिले—ते ब्रह्मांडाच्या अंड्यासारखे विशाल होते, आठ पाकळ्या दिशांकडे तोंड करून, पर्वतासारख्या तंतूंनी भरलेले आणि स्वतःच्या आनंदाने शोभून निघालेले. त्या कमळात नदीसारखे तंतु, देठ आणि दवबिंदू होते; रात्री मधमाशा भिरभिरत, आणि मच्छरांसारख्या सजीवांच्या झुंडी तिथे भरलेल्या होत्या. आतील तंतूंच्या गटांनी ते गच्च झाले होते, देवांनी केलेल्या छिद्रांनी झाकलेले होते आणि पाण्याच्या प्रवाहांनी वाहून नेले जात होते; दिवसा त्याची कांती उजळून निघाली होती. ते रसाने ओलसर होते, आकाशात भटकणारे हंस त्यात होते; ते रात्रीच्या संकुचनाचे पात्र होते, आणि कमळाच्या तंतूंमध्ये नागराज जणू पाताळात बुडाला होता. कधी त्याचा विस्तार समुद्राला थरथरवून टाकतो, दिशा हादरतात; खाली, ते अनंत दैत्य आणि असुरांसाठी काटा ठरते, जे नागांमध्ये वसतात. त्याचे हृदय, हे महान बीज, राक्षसी जखमांच्या नाजूक वेलींनी वेढलेले होते; त्या वेलांनी बीजांची उत्पत्ती केली, मिलनात आनंद घेतला आणि पर्वतराज पृथ्वीला व्यापले. तिथेच, 'जंबूद्वीप' म्हणून प्रसिद्ध असलेल्या विस्तीर्ण प्रदेशाचे वर्णन होते—त्याच्या मध्यभागी बीजकोश, नद्यांसारखे तंतु, आणि नगरे-गावे हे केसरासारखे दिसत होते. ते सात सुंदर, उंच पर्वत-कुळांच्या बीजांनी अलंकृत होते; त्याच्या आकाशात मध्यभागी उभा असलेला मेरू पर्वत, जणू मोठे बीज, ताठ मिरवत होता. त्या भूमीत तलाव, बर्फाचे थेंब, अरण्ये आणि वन्य प्राण्यांचे कळप होते; त्याच्या तेजस्वी वर्तुळात ढगांसारखी माणसांची गर्दी वावरत होती. ती भूमी शेकडो योजनांनी मोजली जाई, सर्व बाजूंनी समुद्र, मधमाशांचे थवे आणि चारही दिशांनी वेढलेली होती. ती आठ दिशांच्या पाकळ्यांवर विसावलेली होती, कमळांचे आणि मधमाशांचे गूंज ऐकू येत होते, आणि नवभ्रातृ-राजांनी नवपट विभागली गेली होती. ती भूमी लक्ष-लक्ष योजनांमध्ये पसरलेली, धुळीच्या कणांनी गच्च भरलेली, विविध प्रदेशांच्या व्यवस्थेने स्थिर केलेली आणि दवाने ओलसर होती. त्या द्वीपाच्या पलीकडे, तिच्या दुप्पट आकाराचा खारट समुद्राचा वर्तुळ तिला बाहेरून वाकलेल्या बाहूसारखा वेढून होता. त्याच्या पुढे, पुन्हा दुप्पट आकाराचा, शाकद्वीप नावाचा कडेचा वर्तुळ, जणू जगाच्या वेलांप्रमाणे पसरलेला होता. त्याच्या पुढे, पुन्हा दुप्पट आकाराचा, गार, ताज्या दूधाच्या समुद्राचा वर्तुळ होता. त्याच्या पुढे, पुन्हा दुप्पट आकाराचा, कुशद्वीप नावाने ओळखला जाणारा, विविध लोकांनी व्यापलेला वर्तुळ होता. त्याच्या पुढे, पुन्हा दुप्पट आकाराचा, ताकाच्या समुद्राचा वर्तुळ होता, जो नेहमीच देवगणांचे पोषण करतो. मग, त्याच मापाचा क्रौंचद्वीपाचा वर्तुळ, आणि त्याला वेढणारा खाटकडाचा पट्टा, जणू नवीन राजनगरीसारखा भासत होता. त्याच्या पुढे, तितक्याच मोजणीचा तुपाच्या समुद्राचा वर्तुळ, आणि त्यापुढे शाल्मलीद्वीपाचा पट्टा, जो अमरांनी भरलेला आहे. मग, देवांच्या शुभ्र फुलांसारख्या महासागराचा पट्टा आणि शेषाच्या शरीराने वेढलेला, जणू त्याने हरिरूप धारण केले आहे असे दिसत होते. यानंतर, तितक्याच मापाचा गोमेदक द्वीपाचा पट्टा, आणि त्याचप्रमाणे हिमालयाच्या उतारासारखा शुद्ध ऊसाचा पट्टा, या सर्वांची त्या दिव्य दृष्टीने मनोहर झलक त्या स्त्रियांना दिसली.