जागृतीच्या अवस्थेतून तिच्या स्वतःच्या शक्तीचा उदय होतो, ज्यातून ‘मी’ असं जाणवणं उत्पन्न होतं; हाच जीव आहे, ज्याचा स्वरूप कंपन आणि क्रिया आहे, आणि त्याला तसाच ओळखलं जाईल. जे काही आपण जागृती किंवा मन म्हणून कल्पना करतो, ते स्वतःच्या उत्पन्न केलेल्या नावांनी आणि अर्थांनी विभागलं जातं, आणि वेगवेगळ्या बदलांमुळे त्यात भेद निर्माण होतो; म्हणून ते खरे अस्तित्वात नाही. जागृतीच्या कंपनरूप क्रियेत, कर्ता आणि क्रिया यांच्यात वेगळेपणा नाही; क्रिया म्हणजे कंपनच आहे, आणि हाच व्यक्ती म्हणून स्मरणात ठेवला जातो. जीव म्हणजे जागृतीमधील कंपन; हेच लोकांचं मन आहे. मन, इंद्रियांच्या स्वरूपाचं असल्यामुळे, अनेक मार्गांनी फिरतं. खरं तर, जागृतीची शांत आणि भेदरहित प्रभा म्हणजेच जग आहे; याशिवाय, कारण-परिणाम असं काही नाही. "मी नाश होऊ शकत नाही, मी जळू शकत नाही, मला भिजवता येत नाही किंवा वाळवता येत नाही; मी शाश्वत, सदैव उपस्थित, स्थिर, अचल आहे—हे निश्चित आहे." लोक येथे वाद घालतात, तसेच ते त्यांच्या भ्रमात वाद घालू देत; आपण तसं भटकत नाही, आणि जे भ्रममुक्त झाले आहेत, ते उठले आहेत. जे दृश्यमान आणि आकार असलेल्या गोष्टींमध्ये अज्ञान बळकट झालं आहे, तिथे परिवर्तनासारखे भेद निर्माण होतात; पण निराकार जागृतीमध्ये, जागृतीच्या आकाशात, अस्तित्वाच्या आणि अनस्तित्वाच्या सारात, असे भेद होत नाहीत. जागृतीच्या किरणांनी, वस्तूंच्या स्वादामुळे, वेळ वगैरे शक्ती उत्पन्न होतात; जागृतीचं शुद्ध आकाश, जागृतीचं मध, स्वतःचे फुल उमवते. स्वयंप्रेरितपणे, जागृतीचं अद्भुत धनुष्य चमकतं, कुणी वाजवलं नाही तरी; स्वयंप्रेरितपणे, जागृतीचा अनोखा रत्न कार्य करतो, कुठलाही कारण नसतानाही. स्वतःच, जागृतीचा अद्वितीय कंपन उत्पन्न होतो—जागृतीचा वारा, जो जड नाही; स्वयंप्रेरितपणे, जागृतीचे विविध प्रवाह वाहतात—जागृतीचे पाणी, जे कुठल्याही वाहिनीत मर्यादित नाही. स्वयंप्रेरितपणे, जागृतीचा अद्भुत शिखर उंच उठतो, कुणी बांधलेलं नाही; स्वयंप्रेरितपणे, जागृतीची आनंददायी प्रभा उजळते, सदैव प्रकट. जागृतीचा प्रकाश, स्वतःच प्रकट आणि शुद्ध, ज्ञानातून जाणणाऱ्यात उदयतो, आणि अज्ञानात अस्तासारखा भासतो. त्याच्या स्वतःच्या जडतेमुळे, जड गोष्टींमध्ये गाढ झोपेची अवस्था प्राप्त होते; कंपन किंवा स्थिरतेमुळे, जागृतीचं विशाल आकाश मन बनतं किंवा शुद्ध जागृतीच राहते. जागृतीची उजळण्यामुळेच जग अस्तित्वात आणि अनस्तित्वात असतं; जग आहे आणि नाही, कारण ते जागृतीच्या आकाशातील रिक्तता आहे. जागृतीच्या प्रकाशाच्या महान स्वरूपात जग आहे आणि नाही; जागृतीच्या घन वाऱ्याच्या कंपनात जग आहे आणि नाही. जागृतीच्या घन अंधाराच्या काळेपणात जग आहे आणि नाही; जागृतीच्या सूर्याच्या प्रकाशात जग आहे आणि नाही. जागृतीचा धूर म्हणजे जगाचा भ्रम—पर्वत किंवा अणु; जागृतीच्या अग्नीचा उष्णता म्हणजे जगाचा तेज; जागृतीच्या शंखाचा शुभ्रपण म्हणजे जगाचा उजळपणा. जग म्हणजे जागृतीच्या पर्वताचा उदर; पाण्याची तरलता म्हणजे जागृतीमधील जग; ऊसाची गोडी म्हणजे जागृतीमधील जग; दूधाची मऊपण म्हणजे जागृतीमधील जग. बर्फाची थंडी म्हणजे जागृतीमधील जग; ज्वालाची जळजळ म्हणजे जागृतीमधील जग; तुपाची तेलकटपण म्हणजे जागृतीमधील जग; नदीच्या लाट म्हणजे जागृतीच्या प्रवाहातील जग. जागृतीच्या मधाची गोडी म्हणजे जग; जागृतीचा सुवर्ण अलंकार म्हणजे जग; जागृतीच्या फुलाचा सुगंध म्हणजे जग; जागृतीच्या वेलीवरचं फळ म्हणजे जग. जागृतीचं अस्तित्व म्हणजे जगाचं अस्तित्व; जगाचं अस्तित्व म्हणजे जागृतीचं स्वरूप. इथे भेद आणि बदल टिकत नाहीत, जसा आकाशात अपवित्रता टिकत नाही. अशा प्रकारे, अस्तित्वाच्या सत्यामुळे, तीनही जग—खरे आणि खोटे—अविभाज्य आहेत, कारण त्यांचा सार भिन्न नाही; म्हणूनच अस्तित्व आणि अनस्तित्व हे त्याच जागृतीचे आहे. ‘भाग’ आणि ‘पूर्ण’ या शब्दांचे अर्थ हे सशाचे शिंगासारखे आहेत—जे थेट अनुभूती नाकारू इच्छितात, त्यांनी कल्पना केलेले; त्यांच्यावर निंदा होऊ दे. जिथे पर्वत, पृथ्वी, नदी, व त्यांचे स्वामी असं जग अस्तित्वात नाही, कारण जागृती एकच आहे, तिथे हे-ते यांच्यात भ्रम कसा निर्माण होईल? जरी जागृती दगडाच्या हृदयासारखी घन असली, तरी ती स्वतःच्या आकाशात स्वच्छ राहते, आणि तिच्यात सर्व शांत व्यवस्था असतात, जसा दगडात असतात. वस्तूंच्या विस्तारात, तू आकाशाच्या कणासारखा आहेस; तुझ्यासाठी ‘तू’, ‘ते’, ‘मी’, ‘स्व’, ‘अस्तित्व’ किंवा ‘अनस्तित्व’ असे संकल्प नाहीत. जसा पानात अनेक रेषांची रचना असते, तशी जागृती, स्वतःच्या स्वरूपाने, भेद आणि अभेद दोन्ही स्वतःमध्ये धारण करते. थेट अनुभूतीद्वारे जाण, की जागृती ही सर्व कारणांच्या समूहाची मूळ कारण आहे, ती सर्जनकर्त्याचीही जननी आहे, आणि स्वतःच्या स्वरूपाने कारणरहित आहे. आणि ही जागृती, जी वस्तू नाही, तिचं अनस्तित्व वाणीनेही सिद्ध करता येत नाही; कारण जे काही अस्तित्वात आहे, ते बीजातून अंकुरासारखं उत्पन्न होतं. जसा तीनही जग आकाशात अविभाज्य आणि पूर्ण रिक्त असतात, तसा महान जागृतीमध्ये जे काही दिसतं, ते खरं तर परम अवस्था आहे—थेट अनुभूतीतून मिळालेल्या या जाणिवेत दृढ राहा. ऋषीने असं बोलल्यावर, दिवस संध्याकाळीकडे सरला, सूर्यास्त झाला, आणि सभेतील लोकांनी नमस्कार करून, सूर्याच्या किरणे संधिप्रकाशात विरत असताना स्नानासाठी निघाले. हे जग केवळ आकाश आहे, जसा मोती आकाशात दिसतो; जागृतीच्या शुद्ध विस्तारात, जग तसंच चमकतं. जशी खांबावर कोरलेली दिव्य स्त्री वेगळी दिसते पण प्रत्यक्षात वेगळी नसते, तशीच जागृतीच्या खांबात ना कोरलेलं आहे, ना कोरणारा आहे. जसा महासागरातील लाटा, त्यांच्या स्वरूपात स्थिर असूनही, नैसर्गिकपणे उठल्यासारख्या दिसतात, तसा ज्ञेय आणि ज्ञाता परम जागृतीत दिसतात, पण प्रत्यक्षात वेगळे नाहीत. पाण्यात दिसणाऱ्या सूर्याच्या रेषा, जगाला ठोस वाटतात, पण अणूला त्या निरर्थक आहेत—जगाचं स्वरूप तसंच आहे. जगाचं स्वरूप, जे प्रकट किंवा अप्रकट नाही, ब्रह्मापासून वेगळं नाही; ते पाण्यावरच्या सूर्याच्या जाळीसारखं आहे, जे वेगळं भासतं. जरी पृथ्वी आणि इतर तत्त्वे या जागृतीच्या स्वरूपाच्या जगात अनुभवली जातात, तरी ती प्रत्यक्षात अस्तित्वात नाहीत—जसा स्वप्नात किंवा कल्पनेत. या आकाशासारख्या जागृतीमध्ये, जी वस्तू वास्तव म्हणून पकडली जाते, प्रत्यक्षात काहीच उत्पन्न होत नाही—जसा मृगजळाच्या नदीत पाणी नसतं. या जगात, जिथे वस्तूंचं पकडणं नाही, जे गंधर्वांच्या नगरीसारखं आहे, तिथे वस्तूंचं स्वरूप मृगजळाच्या नदीसारखं आहे—एक भ्रम, जो दिसतो पण खरा नाही. अशा प्रकारे, जागृतीच्या अद्वितीय, स्वतःच प्रकट आणि शुद्ध स्वरूपात, सर्व जगाचा अनुभव, भेद आणि अभेद, अस्तित्व आणि अनस्तित्व, हे सर्व एकाच जागृतीत विलीन आहे. हेच सत्य, हेच अनुभूती, आणि हेच परम शांती.