യേ ഹി പാശ്ചാത്യജന്മാനഃ പ്രാജ്ഞാ രാജസജാതയഃ । പ്രാപ്നുവന്തി സ്വയം പ്രാപ്യം തേ ജനാ ജനകോ യഥാ
പശ്ചിമദേശങ്ങളിൽ രാജകുലങ്ങളിൽ ജനിച്ച ജ്ഞാനികൾ, ജനകനെ പോലെ തന്നെ, നേടേണ്ടതെല്ലാം സ്വയം നേടുന്നു.
താവത് താവദ് വിജിത്യാരീന് ഇന്ദ്രിയാഖ്യാന് യതേത ഹ । യാവദ് ആത്മാത്മനൈവായമ് ആത്മന്യ് ഏവ പ്രസീദതി
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ എന്ന ശത്രുക്കളെ വീണ്ടും വീണ്ടും ജയിക്കാൻ ശ്രമിക്കണം; ആത്മാവ് സ്വയം ആത്മാവിൽ തൃപ്തി കണ്ടെത്തുന്നതുവരെ.
പ്രസന്നേ സര്വഗേ ദേവേ ദേവേശേ പരമാത്മനി । സ്വയമ് ആലോകിതേ സര്വാഃ ക്ഷീയന്തേ ദുഃഖദൃഷ്ടയഃ
സർവ്വവ്യാപിയായ ദേവനും ദേവന്മാരുടെ ദൈവമായ പരമാത്മാവും സന്തുഷ്ടനായി സ്വയം വെളിപ്പെടുത്തുമ്പോൾ, എല്ലാ ദു:ഖദർശനങ്ങളും നശിക്കുന്നു.
മുഷ്ടയോ മോഹബീജാനാം വൃഷ്ടയോ വിവിധാപദാമ് । കുദൃഷ്ടയഃ ക്ഷയം യാന്തി തസ്മിന് ദൃഷ്ടേ പരാവരേ
മോഹത്തിന്റെ വിത്തുകൾ പോലെ ഉള്ള കുരുക്കുകളും, പലവിധ ദുരിതങ്ങളുടെ മഴയും, തെറ്റായ ദൃഷ്ടികളും — അതിൽ ഉന്നതവും താഴ്ന്നതുമായ സത്യം കണ്ടാൽ എല്ലാം അവസാനിക്കുന്നു.
സദാ ജനകവദ് രാമ സര്വാരമ്ഭവതാത്മനാ । പ്രജ്ഞയാത്മാനമ് ആലക്ഷ്യ ലക്ഷ്മീവാന് ഉത്തമോ ഭവ
എപ്പോഴും, രാമാ, ജനകനെപ്പോലെ, എല്ലാ പ്രവർത്തികളിൽ നിന്നും മനസ്സിനെ വിട്ട്, ജ്ഞാനത്തിലൂടെ ആത്മാവിനെ തിരിച്ചറിയുകയും, സമൃദ്ധിയും ഉന്നതതയും നേടുകയും ചെയ്യുക.
നിത്യമ് ആത്തവിചാരസ്യ പശ്യതശ് ചഞ്ചലം ജനമ് । ജനകസ്യേവ കാലേന സ്വയമ് ആത്മാ പ്രസീദതി
എപ്പോഴും ആഴത്തിലുള്ള ചിന്തയിൽ ഏർപ്പെട്ട്, അശാന്തരായ ജനങ്ങളെ നിരീക്ഷിക്കുന്നവനു, ജനകനെപ്പോലെ, സമയത്തോടെ ആത്മാവ് സ്വയം ശാന്തമാകുന്നു.
ന ദൈവം ന ച കര്മാണി ന ധനാനി ന ബന്ധവഃ । ശരണം ഭവഭീതാനാം സ്വപ്രയത്നാദ് ഋതേ നൃണാമ്
ഭവഭയമുള്ളവർക്കു, ദൈവം, കര്മങ്ങൾ, ധനം, ബന്ധുക്കൾ — ഇതൊന്നും ആശ്രയമല്ല; സ്വന്തം പരിശ്രമം ഒഴികെ മറ്റൊന്നും രക്ഷയല്ല.
യേ ദൈവനിഷ്ഠാഃ കര്മാദികുവികല്പപരായണാഃ । തേഷാം മന്ദാ മതിസ് താത നാനുഗമ്യാ വിനാശിനീ
ദൈവവിശ്വാസത്തിലും, വിവിധ പ്രവൃത്തികളിലും മുഴുകി കഴിയുന്നവരുടെ ബുദ്ധി മന്ദമാണ്, പ്രിയനേ. അത്തരം വഴികൾ പിന്തുടരാൻ പാടില്ല, അവ നശിപ്പിക്കുന്നതാണല്ലോ.
വിവേകം പരമ് ആശ്രിത്യ വിലോക്യാത്മാനമ് ആത്മനാ । ധിയാ വിരാഗോദ്ധുരയാ സംസാരജലധിം തരേത്
വിവേകം ഉറപ്പായി ആശ്രയിച്ച്, ആത്മാവിനെ ആത്മാവുകൊണ്ടു മനസ്സിലാക്കി, വൈരാഗ്യത്താൽ ഉന്നതമായ ബുദ്ധിയോടെ, മനുഷ്യൻ ഈ ജനനമരണസമുദ്രം കടക്കണം.
ഏഷാ സാ കഥിതാ രാമ നഭഃഫലനിപാതവത് । സുഖദാ ജ്ഞാനസമ്പ്രാപ്തിര് അജ്ഞാനതരുശാതനീ
രാമാ, സന്തോഷം നൽകുന്ന ജ്ഞാനലാഭം ആകാശത്തിൽ നിന്നു വീഴുന്ന പഴംപോലെ ലഭിക്കുന്നു; അതു അജ്ഞാനത്തിന്റെ വൃക്ഷം നശിപ്പിക്കുന്നു.
ജനകസ്യേവ സദ്ബുദ്ധേസ് സ്വയമ് ഏവ വിവേകിനഃ । വികാസമ് ഏത്യ് അയം ദേഹീ ദേവഃ പ്രാതര് ഇവാമ്ബുജമ്
ജനകന്റേതുപോലെ നല്ല ബുദ്ധിയുള്ള ജ്ഞാനിയിലും ഈ ശരീരധാരി സ്വാഭാവികമായി വികസിക്കുന്നു; പ്രഭാതത്തിൽ താമരപൂവ് വിരിയുന്നതുപോലെ.
സംശാന്തമനനം ചിത്തം വിചാരേണ വിലീയതേ । ഗലദ്വര്ണാകൃതിസ്പര്ശമ് ആതപേന ഹിമം യഥാ
ചിന്തകള് ശാന്തമായ മനസ്സ് ആലോചനയിലൂടെ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു, അതുപോലെ തന്നെ സൂര്യപ്രകാശത്തില് നിറവും രൂപവും തണുപ്പും നഷ്ടപ്പെട്ട മഞ്ഞ് അലിയുന്നതുപോലെ.
അയമ് ഏവാഹമ് ഇത്യ് അസ്യാം നിശായാമ് ഉദിതേ ക്ഷയേ । സ്വയം സര്വഗതസ് സ്ഫാരസ് സ്വാലോകസ് സമ്പ്രവര്തതേ
‘ഇതാണ് ഞാന്’ എന്ന ഭാവം അജ്ഞാനത്തിന്റെ ഇരുണ്ട രാത്രിയില് അസ്തമിച്ചുപോകുമ്പോള്, സ്വയം പരവ്യാപകമായ പ്രകാശം പോലെ ഉള്ളിലെ സത്യസ്വഭാവം തെളിയുന്നു.
അയമ് ഏവാഹമ് ഇത്യ് അസ്മിന് സങ്കോചേ വിലയം ഗതേ । അനന്തഭുവനവ്യാപീ വിസ്താരസ് സമ്പ്രജായതേ
‘ഇതാണ് ഞാന്’ എന്ന സംകുചിതമായ ഭാവം അപ്രത്യക്ഷമായാല്, അനന്തമായ ലോകങ്ങളെ വ്യാപിക്കുന്ന വിശാലമായ ബോധം ഉദിക്കുന്നു.
ജനകേന പരിത്യക്താ യഥാഹങ്കാരവാസനാ । തഥാ ത്വമ് അപി സദ്ബുദ്ധേ വിചാര്യാന്തഃ പരിത്യജ
ജനകന് എങ്ങനെ അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രവണതകള് ഉപേക്ഷിച്ചുവോ, അതുപോലെ നീയും സത്യബുദ്ധിയോടെ ആലോചിച്ച് അഹങ്കാരഭാവങ്ങള് മനസ്സില് നിന്നു വിട്ടുകളയണം.
അഹങ്കാരാമ്ബുദേ ക്ഷീണേ ചിദ്വ്യോമ്നി വിമലേ ഽമലഃ । നൂനം പ്രകടതാമ് ഏതി സ്വാലോകോ ഭാസ്കരഃ പരഃ
അഹങ്കാരത്തിന്റെ മേഘം ശുദ്ധമായ മനസ്സിന്റെ ആകാശത്ത് പൂർണ്ണമായും അകന്നാൽ, അതിന്റെ സ്വന്തം പ്രകാശമായ പരമസൂര്യൻ ഉറപ്പായും തെളിഞ്ഞ് പ്രത്യക്ഷമാകും.
ഏതാവദ് ഏവാതിതമോ യദ് അഹമ്ഭാവഭാവനമ് । തസ്മിഞ് ശമമ് ഉപായാതേ പ്രകാശ ഉപജായതേ
'ഞാൻ' എന്ന ഭാവം വളർത്തുന്നതാണ് ഇരുണ്ടതിന്റെ അർത്ഥം; അതു ശമിച്ചാൽ പ്രകാശം ഉദിക്കുന്നു.
നാഹമ് അസ്മി ന ചാന്യോ ഽസ്തി ന ച നാസ്തീതി ഭാവിതമ് । മനഃ പ്രശാന്തിമ് ആയാതം നോപാദേയേഷു മജ്ജതി
'ഞാനില്ല, മറ്റൊന്നുമില്ല, ഇല്ലാതിരിപ്പുമില്ല' എന്ന ബോധം മനസ്സിൽ ഉറപ്പായാൽ, മനസ്സ് സമാധാനത്തിലേക്ക് എത്തി, നേടേണ്ടതിലോ ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതിലോ ഇനി അകപ്പെടുന്നില്ല.
ഉപാദേയാനുപതനം ഹേയൈകാന്തവിവര്ജനമ് । യദ് ഏതന് മനസോ രാമ തം ബന്ധം വിദ്ധി നേതരത്
രാമാ, നേടേണ്ടതിനെ പിന്തുടരുകയും ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതിനെ ഒഴിവാക്കുകയും ചെയ്യുന്ന മനസ്സിന്റെ ഈ പ്രവൃത്തി മാത്രമാണ് ബന്ധനം; ഇതല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമില്ല എന്നു മനസ്സിലാക്കണം.
മാ ഖേദം ഭജ ഹേയേഷു മോപാദേയപരോ ഭവ । ഹേയാദേയദൃശൌ ത്യക്ത്വാ ശേഷസ്ഥസ് സ്വസ്ഥതാം വ്രജ
നീ ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതിൽ മനസ്സു വേദനിപ്പിക്കരുത്, നേടേണ്ടതിൽ അതിയായ ആസക്തി കാണിക്കരുത്. ഉപേക്ഷിക്കലും സ്വീകരിക്കലും എന്ന രണ്ടു ദൃഷ്ടികളും വിട്ട്, ശേഷിക്കുന്നതിൽ മനസ്സു നിലനിര്ത്തി, ആത്മസുഖം നേടുക.
യേഷാമ് ഇദമ് ഉപാദേയമ് ഇദം ഹേയമ് ഇതി സ്ഥിതിഃ । വിലീനാ തേ ന വാഞ്ഛന്തി ന ത്യജന്തീഹ നേതരേ
‘ഇത് സ്വീകരിക്കേണ്ടതാണ്, ഇത് ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതാണ്’ എന്ന നിലപാട് വിട്ടവരിൽ ആഗ്രഹമോ ഉപേക്ഷണമോ ഒന്നുമില്ല; അവർ എല്ലാം ലയിച്ചവരാണ്, മറ്റുള്ളവരെപ്പോലെ ആഗ്രഹിക്കുകയോ ഉപേക്ഷിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല.
ഹേയോപാദേയകലനേ ക്ഷീണേ യാവന് ന ചേതസി । ന താവത് സമതാ ഭാതി സാഭ്രേ വ്യോമ്നീവ ചന്ദ്രികാ
സ്വീകരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കലും എന്ന കണക്കുകൂട്ടൽ മനസ്സിൽ തീർന്നില്ലെങ്കിൽ, സമത്വം തെളിഞ്ഞു കാണപ്പെടില്ല; മേഘം നിറഞ്ഞ ആകാശത്തിൽ ചന്ദ്രിക തെളിയാത്തതുപോലെയാണ് അതു.
അവസ്ത്വ് ഇദമ് ഇദം വസ്തു യസ്യേതി ലുലിതം മനഃ । തസ്മിന് നോദേതി സമതാ ശാഹോട ഇവ മഞ്ജരീ
‘ഇത് യാഥാർത്ഥ്യമല്ല, ഇത് യാഥാർത്ഥ്യമാണ്, ഇത് എനിക്ക് സ്വന്തമാണ്’ എന്ന ചിന്തകളാൽ മനസ്സു അലയുന്നവനിൽ സമത്വം ഉദയിക്കില്ല; ഉണങ്ങിയ കൊമ്പിൽ പൂവ് വിരിയാത്തതുപോലെയാണ് അതു.
യുക്തായുക്തൈഷണാ യത്ര ലാഭാലാഭവിലാസിനീ । സമതാസ്വച്ഛതാ തത്ര കുതോ നൈരാശ്യഹാസിനീ
ശരിയായതും തെറ്റായതുമായ ആഗ്രഹങ്ങൾ ലാഭം നഷ്ടം എന്നിവയുമായി കളിക്കുന്നിടത്ത് സമത്വവും മനസ്സിന്റെ തെളിച്ചവും എങ്ങനെയുണ്ടാകാം? നിരാശയില്ലായ്മയുടെ പുഞ്ചിരി അവിടെ എങ്ങനെയുണ്ടാവും?
ഏകസ്മിന് ബ്രഹ്മതത്ത്വേ ഽസ്മിന് വിദ്യമാനേ നിരാമയേ । നാനാനാനാതയാ നിത്യം കിമ് അയുക്തിഃ ക്വ യുക്തതാ
ഈ ഒരൊറ്റ ശുദ്ധമായ ബ്രഹ്മതത്വം ദു:ഖരഹിതമായി നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, ശരിയും തെറ്റും എന്നതിനു എന്ത് അർത്ഥം? വൈവിധ്യത്തിനോ വ്യത്യാസത്തിനോ അവിടെ സ്ഥാനം എവിടെയാണ്?
ഈപ്സിതാനീപ്സിതാശങ്കേ മര്കട്യൌ ചിത്തപാദപേ । ചഞ്ചലേ സ്ഫുരതോ യസ്മിന് കുതസ് തസ്യേഹ സോമ്യതാ
മനസ്സെന്ന വൃക്ഷത്തിൽ ആഗ്രഹവും ഭയവും എന്ന കുരങ്ങുകൾ ഇഷ്ടവും അനിഷ്ടവുമായ ചിന്തകളിൽ ചാടിക്കളിക്കുമ്പോൾ, അങ്ങനെയുള്ള അശാന്തതയിൽ എങ്ങനെയാകും മനസ്സിന്റെ സമാധാനം?
നിരാശതാ നിര്ഭയതാ നിത്യതാ സമതാ ജ്ഞതാ । നിരീഹതാ നിഷ്ക്രിയതാ സോമ്യതാ നിര്വികല്പതാ
നിരാശയില്ലായ്മ, ഭയമില്ലായ്മ, സ്ഥിരത, സമത്വം, ജ്ഞാനം, ആഗ്രഹരഹിതത്വം, പ്രവർത്തനരഹിതത്വം, സൗമ്യത, സംശയരഹിതത്വം —
ധൃതിര് മൈത്രീ സ്മൃതിസ് തുഷ്ടിര് മുദിതാ മൃദുഭാഷിതാ । ഹേയോപാദേയനിര്മുക്തം ജ്ഞം യാന്തി വനിതാ രതാഃ
ദൃഢനിശ്ചയം, സൗഹൃദം, ഓർമ്മ, സന്തോഷം, ആനന്ദം, മൃദുവായ സംസാരമൊക്കെയും സ്വീകരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കലും ഇല്ലാതെ സത്യം പ്രിയമുള്ള ജ്ഞാനികൾക്കു സ്വാഭാവികമായി എത്തുന്നു.
ധാവമാനമ് അധോ ഭോഗാംശ് ചിത്തം പ്രത്യാഹരേദ് ബലാത് । പ്രത്യാഹാരേണ പതിതമ് അധോ വാരീവ സേതുനാ
മനസ്സ് ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിലേക്കു താഴോട്ട് ഓടുമ്പോൾ, അതിനെ ബലമായി പിൻവലിക്കണം; അങ്ങനെ പിൻവലിച്ചാൽ, വെള്ളം അണക്കെട്ടിൽ പിടിച്ചിരിപ്പതുപോലെ മനസ്സും നിയന്ത്രിക്കപ്പെടും.
ബാഹ്യാന് അര്ഥാന് ഇമാംസ് ത്യക്ത്വാ തിഷ്ഠന് ഗച്ഛന് സ്വപഞ് ശ്വസന് । സര്വഥാ സര്വദാ സര്വാന് ആന്തരാംശ് ച നിവാരയേത്
ബാഹ്യവസ്തുക്കൾ ഉപേക്ഷിച്ച ശേഷം, നിൽക്കുമ്പോഴും നടക്കുമ്പോഴും ഉറങ്ങുമ്പോഴും ശ്വസിക്കുമ്പോഴും എല്ലായ്പ്പോഴും എല്ലായിടത്തും എല്ലാ ആന്തരിക ചലനങ്ങളും നിയന്ത്രിക്കണം.