പ്രജ്ഞാവാന് അസഹായോ ഽപി വിശാസ്ത്രോ ഽപി വിസജ്ജനഃ । ഉത്തരത്യ് ഏവ സംസാരസാഗരാദ് രാമ പോതവത്
രാമാ, ബുദ്ധിമാനായവൻക്ക് കൂട്ടുകാരോ ഗ്രന്ഥങ്ങളോ സഹായമോ ഇല്ലെങ്കിലും, അവൻ ഒരു കപ്പലുപോലെ സാംസാരികസമുദ്രം കടന്ന് പോകുന്നു.
പ്രജ്ഞാവാന് അസഹായോ ഽപി കാര്യാന്തമ് അധിഗച്ഛതി । ദുഷ്പ്രജ്ഞഃ കാര്യമ് ആസാദ്യ പ്രധാനമ് അപി നശ്യതി
സഹായം ഇല്ലെങ്കിലും ബുദ്ധിമാൻ തന്റെ കാര്യത്തിൽ വിജയിക്കുന്നു; എന്നാൽ അജ്ഞാനി പ്രധാനമായ ലക്ഷ്യം കൈവരിച്ചാലും അതു നഷ്ടപ്പെടുന്നു.
ശാസ്ത്രസജ്ജനസംസര്ഗൈഃ പ്രജ്ഞാം പൂര്വം വിവര്ധയേത് । സേകസംരക്ഷണാരമ്ഭൈഃ ഫലപ്രാപ്ത്യൈ ലതാമ് ഇവ
ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെയും നല്ലവരുടെയും സാന്നിധ്യത്തിലൂടെ ആദ്യം ബുദ്ധി വളർത്തണം; ഫലം ലഭിക്കാനായി ഒരു വള്ളിയെ വെള്ളംകൊടുത്തു സംരക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ.
പ്രജ്ഞാബലബൃഹന്മൂലഃ കാലേ സത്കാര്യപാദപഃ । ഫലം ഫലത്യ് അതിസ്വാദു മാസോ ബിമ്ബമ് ഇവൈന്ദവമ്
ജ്ഞാനത്തിന്റെ ശക്തിയാണ് നല്ല പ്രവൃത്തിയുടെ വലിയ വേരാകുന്നത്. സമയമായാൽ ആ വൃക്ഷം അത്യന്തം മധുരമായ ഫലം കായ്ക്കുന്നു, പൂർണ്ണചന്ദ്രനെപ്പോലെ.
യ ഏവ യത്നഃ ക്രിയതേ ബാഹ്യാര്ഥോപാര്ജനേ നരൈഃ । സ ഏവ യത്നഃ കര്തവ്യഃ പൂര്വം പ്രജ്ഞാവിവര്ധനേ
പുറത്തുള്ള വസ്തുക്കൾ നേടാൻ മനുഷ്യർ എത്ര ശ്രമം ചെയ്യുന്നുവോ, അതുപോലെ തന്നെ ആദ്യം ജ്ഞാനം വളർത്താൻ ശ്രമിക്കണം.
സീമാന്തം സര്വദുഃഖാനാമ് ആപദാം കോശമ് ഉത്തമമ് । ബീജം സംസാരവൃക്ഷാണാം പ്രജ്ഞാമാന്ദ്യം വിവര്ജയേത്
എല്ലാ ദു:ഖങ്ങൾക്കും അതിരാകുന്നതും, എല്ലാ കഷ്ടങ്ങൾക്കും ആധാരമായതും, സംസാരത്തിന്റെ വിത്തുമാകുന്ന മനസ്സിന്റെ മന്ദതയെ ഉപേക്ഷിക്കണം.
യത് സ്വര്ഗാദ് യച് ച പാതാലാദ് യദ് രാജ്യാത് സമവാപ്യതേ । തത് സമാസാദ്യതേ സര്വം പ്രജ്ഞാകോശാന് മഹാമതേ
മഹാജ്ഞാനിയേ, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്നോ പാതാളത്തിൽ നിന്നോ രാജത്വത്തിൽ നിന്നോ ലഭിക്കുന്നതെല്ലാം ജ്ഞാനത്തിന്റെ ഭണ്ഡാരത്തിൽ നിന്നാണ് ലഭിക്കുന്നത്.
പ്രജ്ഞയോത്തീര്യതേ ഘോരാദ് അസ്മാത് സംസാരസാഗരാത് । നാചാരൈര് ന ച വാ തീര്ഥൈസ് തപസാ ച ന രാഘവ
രാഘവാ, ഈ ഭയങ്കരമായ ജനനമരണസമുദ്രം കടക്കാൻ ജ്ഞാനമാണ് വഴി; ആചാരങ്ങൾകൊണ്ടോ തീർത്ഥയാത്രകളാലോ കഠിനതപസ്സുകൊണ്ടോ കഴിയില്ല.
യത് പ്രാപ്താസ് സമ്പദം ദൈവീമ് അപി ഭൂമിചരാ നരാഃ । പ്രജ്ഞാപുഷ്പലതായാസ് തത് ഫലം സ്വാദു സമുത്ഥിതമ്
ഭൂമിയിൽ മനുഷ്യർ നേടുന്ന ദൈവിക സമ്പത്ത് എല്ലാം ജ്ഞാനവല്ലിയുടെ പുഷ്പഫലമാണ്—അത് വളരെ മധുരമായിത്തന്നെ ഉദിക്കുന്നു.
പ്രജ്ഞയാ നഖരാലൂനവനവാരണരക്തപാഃ । ജമ്ബുകൈര് വിജിതാസ് സിംഹാസ് സിംഹൈര് ഹരിണകാ ഇവ
ജ്ഞാനത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ, നഖങ്ങൾ മുറിച്ചെടുത്ത് രക്തം ജംബുക്കൾ കുടിച്ച സിംഹങ്ങളെ പോലും ജംബുക്കൾ ജയിക്കുന്നു; അതുപോലെ സിംഹങ്ങൾ മാൻമാരെ കീഴടക്കുന്നതുപോലെ.
പാമരൈര് അപി ഭൂപത്വം പ്രാപ്തം പ്രജ്ഞാവശാന് നരൈഃ । സ്വര്ഗാപവര്ഗയോഗ്യത്വം പ്രാജ്ഞസ്യൈവേഹ ദൃശ്യതേ
പാമരന്മാരായ ആളുകൾക്കു പോലും ജ്ഞാനശക്തിയാൽ രാജത്വം ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്; സ്വർഗ്ഗത്തിലും മോക്ഷത്തിലും യോഗ്യത ഉള്ളത് ഈ ലോകത്ത് ജ്ഞാനികൾ മാത്രമാണ്.
പ്രജ്ഞയാ വാദിനസ് സര്വേ സ്വവികല്പവിലാസിനഃ । ജയന്തി സുഗതപ്രഖ്യാ രവാന് അബ്ധിരവാ ഇവ
സ്വന്തം ചിന്തകളിൽ ആനന്ദിക്കുന്ന, വിവേകത്തോടെ സംസാരിക്കുന്ന എല്ലാവരും, സമാധാനമുള്ള മഹാന്മാരെപ്പോലെ, സമുദ്രത്തിന്റെ ശബ്ദത്തെ മറികടക്കുന്ന സൂര്യനുപോലെ, മറ്റെല്ലാവരെയും മിന്നിച്ചിൽക്കുന്നു.
ചിന്താമണിര് ഇയം പ്രജ്ഞാ ഹൃത്കോശസ്ഥാ വിവേകിനഃ । ഫലം കല്പലതേവൈഷാ ചിന്തിതം സമ്പ്രയച്ഛതി
വിശദമായ മനസ്സുള്ളവരുടെ ഹൃദയത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ഈ വിവേകം ഒരു ചിന്താമണിപോലെയാണ്; ആഗ്രഹിക്കുന്നതെന്തും നൽകുന്ന കല്പവൃക്ഷം പോലെ, ചിന്തിച്ചതെല്ലാം ഇതു ഫലമായി നൽകുന്നു.
ഭവ്യസ് തരതി സംസാരം പ്രജ്ഞയാ പ്രോഹ്യതേ ഽധമഃ । ശിക്ഷിതഃ പാരമ് ആപ്നോതി നാവാ നശ്യത്യ് അശിക്ഷിതഃ
ഉയർന്നവൻ വിവേകത്തിന്റെ സഹായത്തോടെ ജനനമരണചക്രം കടന്ന് പോവുന്നു; താഴ്ന്നവൻ അതിൽ അകപ്പെടുന്നു. പഠിച്ചവൻ മറുകരയിൽ എത്തുന്നു, പഠിക്കാത്തവൻ കപ്പൽ മുങ്ങുന്നതുപോലെ നശിക്കുന്നു.
ധീസ് സമ്യഗ്യോജിതാ പാരമ് അസമ്യഗ്യോജിതാപദമ് । നരം നയതി സംസാരേ വഹന്തീ നൌര് ഇവാര്ണവേ
ശരിയായി നയിക്കപ്പെട്ട ബുദ്ധി മനുഷ്യനെ മറുകരയിലേക്ക് എത്തിക്കുന്നു; തെറ്റായി നയിക്കപ്പെട്ടാൽ ദുരന്തത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നു. സമുദ്രത്തിൽ കപ്പൽ ആളെ കയറ്റികൊണ്ടുപോകുന്നതുപോലെയാണ് ഇത്.
വിവേകിനമ് അസമ്മൂഢം പ്രാജ്ഞമ് ആശാഗണോത്ഥിതാഃ । ദോഷാ ന പരിബാധന്തേ സന്നദ്ധമ് ഇവ സായകാഃ
അറിയുന്നവനും മനസ്സിൽ ഭ്രമം ഇല്ലാത്ത ജ്ഞാനിയെയും എത്രയോ ദോഷങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് വന്നാലും, അവയെന്തു ചെയ്യാനുമാവില്ല. നല്ലതായി കാവലിട്ടവനെ അമ്പുകൾ തൊടാത്തതുപോലെയാണ് ഇത്.
പ്രജ്ഞയേദം ജഗത് സര്വം സമ്യഗ് ഏവാങ്ഗ ദൃശ്യതേ । സമ്യഗ്ദര്ശിനമ് ആയാന്തി നാപദോ ന ച സമ്പദഃ
പ്രിയനേ, ജ്ഞാനത്തിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ ഈ ലോകം മുഴുവൻ ശരിയായി കാണാം. ശരിയായി കാണുന്നവനോട് ദുർഭാഗ്യവും ഭാഗ്യവും ഒന്നും അടുത്തുവരാറില്ല.
പിധാനം പരമാര്കസ്യ ജഡാത്മാ വിതതോ ഽസിതഃ । അഹങ്കാരാമ്ബുദോ മത്തഃ പ്രജ്ഞാവാതേന പാട്യതേ
അഹങ്കാരത്തിന്റെ കറുത്ത മേഘം പോലെ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ജഡത്വം പരമസൂര്യനെ മറയ്ക്കുന്നു. എന്നാൽ ജ്ഞാനത്തിന്റെ കാറ്റ് അതിനെ തകർക്കുന്നു.
പദമ് അതുലമ് ഉപൈതുമ് ഇച്ഛതാ സ്വം പ്രഥമമ് ഇയം മതിര് ഏവ ലാലനീയാ । ഫലമ് അഭിപതതാ കൃഷീവലേന പ്രഥമതരം നനു കൃഷ്യതേ ധരൈവ
തുല്യമായില്ലാത്ത അവസ്ഥയിലേക്കെത്താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ആദ്യം മനസ്സിനെ തന്നെ സൂക്ഷിച്ച് വളർത്തണം. കർഷകൻ വിളവെടുക്കാൻ ആദ്യം നിലം തയ്യാറാക്കുന്നതുപോലെയാണ് ഇത്.
ഏവം ജനകവദ് രാമ വിചാര്യാത്മാനമ് ആത്മനാ । പദം വിദിതവേദ്യാനാമ് അചിരേണാധിഗച്ഛസി
രാമാ, ജനകന്റെ പോലെ തന്നെ, നീ ആത്മാവിനെ ആത്മാവിനാൽ ആലോചിച്ചാൽ, ജ്ഞാനികൾ അറിയുന്ന അവസ്ഥയെ നീ ഉടൻ തന്നെ നേടും.
യേ ഹി പാശ്ചാത്യജന്മാനഃ പ്രാജ്ഞാ രാജസജാതയഃ । പ്രാപ്നുവന്തി സ്വയം പ്രാപ്യം തേ ജനാ ജനകോ യഥാ
പശ്ചിമദേശങ്ങളിൽ രാജകുലങ്ങളിൽ ജനിച്ച ജ്ഞാനികൾ, ജനകനെ പോലെ തന്നെ, നേടേണ്ടതെല്ലാം സ്വയം നേടുന്നു.
താവത് താവദ് വിജിത്യാരീന് ഇന്ദ്രിയാഖ്യാന് യതേത ഹ । യാവദ് ആത്മാത്മനൈവായമ് ആത്മന്യ് ഏവ പ്രസീദതി
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ എന്ന ശത്രുക്കളെ വീണ്ടും വീണ്ടും ജയിക്കാൻ ശ്രമിക്കണം; ആത്മാവ് സ്വയം ആത്മാവിൽ തൃപ്തി കണ്ടെത്തുന്നതുവരെ.
പ്രസന്നേ സര്വഗേ ദേവേ ദേവേശേ പരമാത്മനി । സ്വയമ് ആലോകിതേ സര്വാഃ ക്ഷീയന്തേ ദുഃഖദൃഷ്ടയഃ
സർവ്വവ്യാപിയായ ദേവനും ദേവന്മാരുടെ ദൈവമായ പരമാത്മാവും സന്തുഷ്ടനായി സ്വയം വെളിപ്പെടുത്തുമ്പോൾ, എല്ലാ ദു:ഖദർശനങ്ങളും നശിക്കുന്നു.
മുഷ്ടയോ മോഹബീജാനാം വൃഷ്ടയോ വിവിധാപദാമ് । കുദൃഷ്ടയഃ ക്ഷയം യാന്തി തസ്മിന് ദൃഷ്ടേ പരാവരേ
മോഹത്തിന്റെ വിത്തുകൾ പോലെ ഉള്ള കുരുക്കുകളും, പലവിധ ദുരിതങ്ങളുടെ മഴയും, തെറ്റായ ദൃഷ്ടികളും — അതിൽ ഉന്നതവും താഴ്ന്നതുമായ സത്യം കണ്ടാൽ എല്ലാം അവസാനിക്കുന്നു.
സദാ ജനകവദ് രാമ സര്വാരമ്ഭവതാത്മനാ । പ്രജ്ഞയാത്മാനമ് ആലക്ഷ്യ ലക്ഷ്മീവാന് ഉത്തമോ ഭവ
എപ്പോഴും, രാമാ, ജനകനെപ്പോലെ, എല്ലാ പ്രവർത്തികളിൽ നിന്നും മനസ്സിനെ വിട്ട്, ജ്ഞാനത്തിലൂടെ ആത്മാവിനെ തിരിച്ചറിയുകയും, സമൃദ്ധിയും ഉന്നതതയും നേടുകയും ചെയ്യുക.
നിത്യമ് ആത്തവിചാരസ്യ പശ്യതശ് ചഞ്ചലം ജനമ് । ജനകസ്യേവ കാലേന സ്വയമ് ആത്മാ പ്രസീദതി
എപ്പോഴും ആഴത്തിലുള്ള ചിന്തയിൽ ഏർപ്പെട്ട്, അശാന്തരായ ജനങ്ങളെ നിരീക്ഷിക്കുന്നവനു, ജനകനെപ്പോലെ, സമയത്തോടെ ആത്മാവ് സ്വയം ശാന്തമാകുന്നു.
ന ദൈവം ന ച കര്മാണി ന ധനാനി ന ബന്ധവഃ । ശരണം ഭവഭീതാനാം സ്വപ്രയത്നാദ് ഋതേ നൃണാമ്
ഭവഭയമുള്ളവർക്കു, ദൈവം, കര്മങ്ങൾ, ധനം, ബന്ധുക്കൾ — ഇതൊന്നും ആശ്രയമല്ല; സ്വന്തം പരിശ്രമം ഒഴികെ മറ്റൊന്നും രക്ഷയല്ല.
യേ ദൈവനിഷ്ഠാഃ കര്മാദികുവികല്പപരായണാഃ । തേഷാം മന്ദാ മതിസ് താത നാനുഗമ്യാ വിനാശിനീ
ദൈവവിശ്വാസത്തിലും, വിവിധ പ്രവൃത്തികളിലും മുഴുകി കഴിയുന്നവരുടെ ബുദ്ധി മന്ദമാണ്, പ്രിയനേ. അത്തരം വഴികൾ പിന്തുടരാൻ പാടില്ല, അവ നശിപ്പിക്കുന്നതാണല്ലോ.
വിവേകം പരമ് ആശ്രിത്യ വിലോക്യാത്മാനമ് ആത്മനാ । ധിയാ വിരാഗോദ്ധുരയാ സംസാരജലധിം തരേത്
വിവേകം ഉറപ്പായി ആശ്രയിച്ച്, ആത്മാവിനെ ആത്മാവുകൊണ്ടു മനസ്സിലാക്കി, വൈരാഗ്യത്താൽ ഉന്നതമായ ബുദ്ധിയോടെ, മനുഷ്യൻ ഈ ജനനമരണസമുദ്രം കടക്കണം.
ഏഷാ സാ കഥിതാ രാമ നഭഃഫലനിപാതവത് । സുഖദാ ജ്ഞാനസമ്പ്രാപ്തിര് അജ്ഞാനതരുശാതനീ
രാമാ, സന്തോഷം നൽകുന്ന ജ്ഞാനലാഭം ആകാശത്തിൽ നിന്നു വീഴുന്ന പഴംപോലെ ലഭിക്കുന്നു; അതു അജ്ഞാനത്തിന്റെ വൃക്ഷം നശിപ്പിക്കുന്നു.