യോ നിശ്ചയോ ഽന്തഃ പുരുഷസ്യ രൂഢഃ ക്രിയാസ്വ് അസൌ തന്മയതാമ് ഉപൈതി । അനാമയം മേ പദമ് ആഗതാ ധീര് അധീരതാമ് അന്തര് അലം ത്യജാമി
ഒരു മനുഷ്യന്റെ ഉള്ളിൽ ഉറപ്പുള്ള തീരുമാനമുണ്ടാകുമ്പോൾ, ആ പ്രവർത്തികളിൽ അവൻ അതിലൊന്നായി മാറുന്നു. ഞാൻ കഷ്ടപ്പാടില്ലാത്ത അവസ്ഥയിൽ എത്തി, ഉള്ളിലെ ഉറപ്പും അഉറപ്പും മുഴുവനായി വിട്ടുകളയുന്നു.
ഇതി സഞ്ചിന്ത്യ ജനകോ യഥാപ്രാപ്താം ക്രിയാമ് അസൌ । അസക്തഃ കര്തുമ് ഉത്തസ്ഥൌ ദിനം ദിനപതിര് യഥാ
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച ശേഷം ജനകൻ, ലഭിച്ച കാര്യങ്ങൾ നിർബന്ധമില്ലാതെ ചെയ്യാൻ എഴുന്നേറ്റു, ഓരോ ദിവസവും സൂര്യൻ ഉദിക്കുന്നത് പോലെ.
ഇഷ്ടാനിഷ്ടാഃ പരിത്യജ്യ ചേതസാ വാസനാസ് സ്വയമ് । യഥാപ്രാപ്തം ചകാരാസൌ ജാഗ്രദ് ഏവ സുഷുപ്തവത്
ഇഷ്ടവും അനിഷ്ടവും മനസ്സിൽ നിന്ന് വിട്ടുവിട്ട്, സ്വയം ആഗ്രഹങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, ലഭിച്ച കാര്യങ്ങൾ അദ്ദേഹം ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്നു, ഉണർന്നിരിക്കുമ്പോഴും ആഴമായ ഉറക്കം പോലെ.
സമ്പാദ്യ തദ് അഹഃകാര്യമ് ആര്യാവര്ജനപൂര്വകമ് । അനയച് ഛര്വരീമ് ഏകസ് തഥൈവ ധ്യാനലീലയാ
ആ ദിവസം വേണ്ടിയിരുന്ന കാര്യങ്ങൾ ആദരപൂർവം പൂജ ചെയ്ത്, അവൻ ഒറ്റയ്ക്ക് ധ്യാനത്തിൽ ലയിച്ചുകൊണ്ട് രാത്രി കഴിപ്പിച്ചു.
മനസ് സമരസം കൃത്വാ സംശാന്തവിഷയഭ്രമമ് । ശര്വര്യാം ക്ഷീയമാണായാമ് ഇത്ഥം ചിത്തമ് അബോധയത്
മനസ്സ് സമാധാനവും ഏകാഗ്രതയും നേടുകയും, വിഷയങ്ങളിൽ ചിതറുന്ന ചിന്തകൾ ശമിപ്പിക്കുകയും ചെയ്ത്, രാത്രി അവസാനിക്കുമ്പോൾ ഇങ്ങനെ അവൻ മനസ്സിനെ ഉണർത്തി.
ചിത്ത ചഞ്ചലവിസ്താര ആത്മനോ ന സുഖായ തേ । ശമമ് ഏഹി ശമാത് താത സുഖം സാരമ് അവാപ്യ തേ
മനസേ, നീ ഇങ്ങനെ ചിതറിപ്പറക്കുന്നതിൽ ആത്മാവിന് സന്തോഷമില്ല; സമാധാനത്തിലേക്ക് വരിക, സമാധാനത്തിലൂടെ മാത്രമേ സത്യമായ സന്തോഷം ലഭിക്കൂ.
യഥാ യഥാ വികല്പൌഘം സങ്കല്പയസി ഹേലയാ । തഥാ തഥൈതി സ്ഫാരത്വം സംസാരസ് തവ ചിത്തക
മനസേ, നീ എത്രയോ ലഘുവായി പലതരം ചിന്തകൾക്ക് വഴിമാറിക്കൊടുക്കുന്നുവോ, അത്രയും നിന്റെ ലോകജീവിതം വ്യാപകമാകുന്നു.
ശതശാഖത്വമ് ആയാതി സേകേന വിടപീ യഥാ । അനന്താധിത്വമ് ആയാസി ശഠ ഭോഗേച്ഛയാ തഥാ
ഒരു ചെറിയ വെള്ളച്ചാട്ടം കൊണ്ട് ഒരു വൃക്ഷം നൂറുകിടങ്ങായി പടരുന്നതുപോലെ, ഭോഗാഗ്രഹം കൊണ്ടു നീ അനന്തമായ വലവലിപ്പുകളിലേക്കു കടക്കുന്നു, കപടനേ.
ചിന്താജാലവിലാസോത്ഥാ ഇമാസ് സംസാരസൃഷ്ടയഃ । തസ്മാത് ത്യക്ത്വാ വിചിത്രാം ത്വം ചിന്താമ് ഉപശമം വ്രജ
ചിന്തയുടെ വലയങ്ങളിലൂടെ ഈ ലോകസൃഷ്ടികൾ ഉണ്ടാകുന്നു. അതിനാൽ, നീ ഈ വൈവിധ്യമാർന്ന ചിന്തകൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, മനസ്സിന്റെ ശാന്തതയിലേക്ക് കടക്കണം.
സംസാരസൃഷ്ടിം തരലാമ് ഇമാം തുലയ സുന്ദര । അസ്യാശ് ചേത് സാരമ് ആപ്നോഷി തദ് ഏനാമ് ഏവ സംശ്രയ
സുന്ദരിയേ, ഈ ചഞ്ചലമായ ലോകസൃഷ്ടിയെ നീ തൂക്കിക്കാണുക. അതിന്റെ യഥാർത്ഥ സാരം കണ്ടെത്താനാകുന്നുവെങ്കിൽ, അതിലേയ്ക്കു മാത്രം ആശ്രയിക്കൂ.
ആസ്ഥാമ് അസ്മാത് പരിത്യജ്യ ദൃശ്യാദ് ദര്ശനലാലസ । മൈതദ് ഗൃഹാണ മാ മുഞ്ച ശുദ്ധയാ വിഹരേച്ഛയാ
ഇതിലെയും ദൃശ്യങ്ങളിലെയും ആസക്തിയും മോഹവും ഉപേക്ഷിച്ച്, എന്റെത് എന്നതിനെ പിടിച്ചു നിൽക്കൂ. അതിനെ വിട്ടുകളയരുത്; ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ ജീവിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ നീ ഇരിക്കണം.
ഇദം ദൃശ്യമ് അസത് സദ് വാപ്യ് ഉദേത്വ് അസ്തമ് ഉപൈതു വാ । സാധോ വിവശതാം ഗച്ഛ മൈതദീയൈര് ഗുണാഗുണൈഃ
ഈ ലോകം സത്യമാണോ അസത്യമാണോ, ഉദയിച്ചുയരുന്നോ അസ്തമിക്കുന്നോ എന്നത് കാര്യമല്ല, മഹാനേ, അതിന്റെ ഗുണങ്ങളാലോ ദോഷങ്ങളാലോ നീ സ്വാധീനിക്കപ്പെടരുത്.
മനാഗ് അപി ന സമ്ബന്ധസ് തവ ദൃശ്യേന വസ്തുനാ । അവിദ്യമാനരൂപേണ സമ്ബന്ധഃ കില കീദൃശഃ
നീ കാണുന്ന വസ്തുക്കളുമായി നിനക്ക് ചെറിയൊരു ബന്ധവും ഇല്ല; യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇല്ലാത്ത രൂപങ്ങളുമായി എങ്ങനെയെങ്കിലും ബന്ധം ഉണ്ടാകുമോ?
അസത് ത്വമ് ഏതച് ച ന സദ് ദ്വയോര് ഏവാസതോസ് സതോഃ । സമ്ബന്ധ ഇതി ചിത്രേയമ് അപൂര്വൈവാക്ഷരാവലീ
നീ അസത്യമല്ല, ഇതും സത്യമല്ല; സത്യത്തിന്റെയും അസത്യത്തിന്റെയും ബന്ധം എന്ന ആശയം അത്ഭുതകരമായ, മുമ്പ് കേട്ടിട്ടില്ലാത്ത വാക്കുകളുടെ കൂട്ടമാണ്.
അസദ് ഏതദ് ഭവത് സച് ചേത് തഥാപി കില സുന്ദര । സങ്ഗസ് സദസതോഃ കീദൃഗ് വദ ത്വം മൃതജീവതോഃ
ഇത് അസത്യമാണെന്നും നീ സത്യമാണെന്നും കരുതിയാലും, സുന്ദരനേ, സത്യത്തിന്റെയും അസത്യത്തിന്റെയും ബന്ധം, ജീവനും മരിച്ചവനും തമ്മിലുള്ളത് പോലെ, എങ്ങനെയെന്ന് നീ പറയൂ.
ചിത്ത ത്വമ് അഥ ദൃശ്യം ച ദ്വേ ഏവ യദി സന്മയേ । സദാ സ്ഥിതേ തത് പ്രസരഃ കുതോ ഹര്ഷവിഷാദയോഃ
നീയും നീ കാണുന്ന വസ്തുവും രണ്ടും സത്യമുള്ളതും എല്ലായ്പ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നതുമാണെങ്കിൽ, സന്തോഷമോ ദുഃഖമോ പോലുള്ള വികാരങ്ങൾ എങ്ങനെയാണ് ഉണ്ടാകാൻ കഴിയുക?
തസ്മാന് മാ ഭവ മൂഢം ത്വം മാ സമുല്ലാസമ് ആഹര । അക്ഷുബ്ധാം ബുദ്ധിമ് ആതിഷ്ഠ ഭവ്യ ത്യജ ഭവസ്ഥിതിമ്
അതിനാൽ നീ മൂടിയവനാകരുത്, ആവേശത്തിൽ മുഴുകരുത്; മനസ്സിനെ ശാന്തമായി നിലനിർത്തൂ, മഹാനേ, ഈ ലോകജീവിതം ഉപേക്ഷിച്ചുകൊൾക.
തിന്ദുകാലാതവദ് വ്യര്ഥമ് ആത്മന്യ് ഏവ പരിജ്വലത് । മാ മോഹമലമ് ആസാദ്യ മന്ദതാം ഗച്ഛ ദുര്മതേ
തിന്ദുക്കയുടെ പഴം പോലെ, മായയുടെ മലിനതയെ അകത്തേക്ക് വരുത്തി വെറുതെ കത്തിക്കരിയരുത്, ഭ്രാന്തനായവനേ; മന്ദതയിലേക്കു വീഴരുത്.
ന തദ് ഇഹാസ്തി സമുന്നതമ് ഉത്തമം വ്രജസി യേന പരാം പരിപൂര്ണതാമ് । തദ് അവലമ്ബ്യ ബലാദ് അതിധീരതാം ജഹിഹി ചഞ്ചലതാം ശഠ രേ മനഃ
ഇവിടെ അത്ര ഉയർന്നതൊന്നുമില്ല, അതിനെ നേടുമ്പോൾ നീ പരിപൂർണ്ണതയിലേക്കു എത്തുമെന്ന്; അതിൽ ആശ്രയിച്ച്, മനസ്സേ, നീ ചഞ്ചലതയെ ഉപേക്ഷിച്ച് ധൈര്യത്തോടെ നിലകൊൾക.
ഏവം വിചാരയംസ് തത്ര സ്വരാജ്യേ ജനകോ നൃപഃ । ചകാരാഖിലകാര്യാണി ന മുമോഹ ച ധീരധീഃ
ഇങ്ങനെ തന്റെ രാജ്യത്തില് ആലോചിച്ചുകൊണ്ട് ജനകമഹാരാജാവ് എല്ലാ കര്ത്തവ്യങ്ങളും നിര്വഹിച്ചു, അവന്റെ ബുദ്ധി ഒരിക്കലും ഭ്രമിച്ചില്ല.
ന മനഃ പ്രോല്ലലാസാസ്യ ക്വചിദ് ആനന്ദവൃത്തിഷു । കേവലം സുസമം സ്വച്ഛം സ സദൈവ വ്യതിഷ്ഠത
അവന്റെ മനസ്സ് ഒരിക്കലും ആനന്ദാവസ്ഥകളില് ചഞ്ചലമായില്ല; എല്ലായ്പ്പോഴും സമത്വത്തോടെയും ശുദ്ധിയോടെയും നിലനിന്നു.
തതഃ പ്രഭൃത്യ് അസൌ ദൃശ്യം നാജഹാര ന ചാത്യജത് । കേവലം വിഗതാശങ്കം വര്തമാനേ വ്യവസ്ഥിതഃ
അതിനുശേഷം അവന് കാണുന്നതെന്തും ഉപേക്ഷിച്ചില്ല, അതിലധികം执പ്പുമില്ല; സംശയമില്ലാതെ ഇപ്പോഴത്തെ സമയത്ത് മാത്രം നിലകൊണ്ടു.
അനാരതവിവേകേന തേന തന്മനസാ തതഃ । പുനഃ കലങ്കം നൈവാത്തമ് അമ്ബരേണേവ രാജസമ്
അവന് എപ്പോഴും വിവേകത്തോടെ ആ മനസ്സോടെ ജീവിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നതുകൊണ്ട്, ആകാശം മേഘരഹിതമായിരിക്കുന്നതുപോലെ, പിന്നെ ഒരിക്കലും മലിനതെന്തും അവനില് വന്നില്ല.
സ്വവിവേകാനുസന്ധാനാദ് ഇതി തസ്യ മഹീപതേഃ । സമ്യഗ്ജ്ഞാനമ് അനന്താഭം മനോ നിര്മലതാം യയൌ
സ്വന്തം വിവേകത്തോടെ അന്വേഷിച്ചുകൊണ്ടു, ആ രാജാവിന്റെ മനസ്സ് പരിപൂർണ്ണമായ അനന്തവും ശുദ്ധവുമായ ജ്ഞാനം നേടി.
അനാമൃഷ്ടവികല്പാംശശ് ചിദാത്മാ വിഗതാമയഃ । ഉദിയായ ഹൃദാകാശേ തസ്യ വ്യോമ്നീവ ഭാസ്കരഃ
തെറ്റായ ധാരണകളും രോഗവും ഇല്ലാത്ത അവന്റെ ചൈതന്യം, ഹൃദയത്തിലെ ആകാശത്ത് സൂര്യൻ ഉയരുന്നതുപോലെ ഉദിച്ചു.
സ ദദര്ശാഖിലാന് ഭാവാംശ് ചിത്തന്തൌ മണിവത് തതാന് । ആത്മഭൂതാന് അനന്താത്മാ സര്വഭൂതാത്മകോവിദഃ
അവൻ മനസ്സിനകത്ത് എല്ലാ ഭാവങ്ങളെയും രത്നങ്ങൾപോലെ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതായി കണ്ടു; അവയെല്ലാം താനെന്നുള്ള അനന്താത്മാവാണ്, എല്ലാ ജീവികളുടെ സാരവും അറിയുന്നവൻ.
പ്രഹൃഷ്ടോ ന ബഭൂവാസൌ കദാചിന് ന ച ദുഃഖിതഃ । പ്രകൃതവ്യവഹാരിത്വാത് സദൈവ സമമാനസഃ
അവൻ ഒരിക്കലും അതിയായി സന്തോഷിച്ചില്ല, ദുഃഖിച്ചുമില്ല; സ്വാഭാവികമായ ലോകവ്യവഹാരത്തിൽ എപ്പോഴും സമചിതമായ മനസ്സോടെ ആയിരുന്നു.
ജീവന്മുക്തോ ബഭൂവാസൌ തതഃ പ്രഭൃതി മാനദ । ജനകോ ജരഢജ്ഞാനോ ജ്ഞാതലോകപരാവരഃ
അന്നുമുതല് മഹാരാജാവായ ജനകന് പൂര്ണമായ ജ്ഞാനവും, മനുഷ്യരുടെ ഉള്ളും പുറത്തുമുള്ള സ്വഭാവം അറിയുന്നവനുമായിരുന്നു. അതിനാല് അവന് ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോള് തന്നെ മോക്ഷം പ്രാപിച്ചു.
രാജ്യം കുര്വന് വിദേഹാനാം ജനകോ ജനജീവിതമ് । നൈവ ഹര്ഷവിഷാദാഭ്യാം സോ ഽവശഃ പര്യതപ്യത
ജനകന് വിദേഹരാജ്യത്തെ ഭരിക്കുകയും ജനങ്ങളുടെ ജീവിതം സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാല് സന്തോഷമോ ദുഃഖമോ അവനെ ബാധിച്ചില്ല; അവന് ഒരിക്കലും മനസ്സിലോലതയില്ലാതിരുന്നുവു.
നാസ്തമ് ഏതി ന ചോദേതി ഗുണദോഷവിവര്ജിതഃ । അര്ഥാനര്ഥൈസ് സ്വരാജ്യോത്ഥൈര് ന ഗ്ലായതി ന ഹൃഷ്യതി
അവന് ഗുണമോ ദോഷമോ ഇല്ലാത്തവനായി, ഉദയമോ അസ്തമയമോ ചെയ്യുന്നില്ല. തന്റെ രാജ്യത്തില് ലഭിക്കുന്ന നേട്ടങ്ങളാലോ നഷ്ടങ്ങളാലോ അവന് ഉല്ലാസപ്പെടുകയോ വിഷമിക്കുകയോ ചെയ്തില്ല.