അപമൃഷ്ടമലോദേതി ക്ഷാലനേനാമൃതദ്യുതിഃ । മനശ്ചന്ദ്രമസഃ കേന തേന കാമകലങ്കിനഃ
ആസക്തിയുടെ കറങ്കൊണ്ടു മലിനമായ മനസ്സെന്ന ചന്ദ്രനെ ഏത് കഴുകലാണ് അമൃതത്തിന്റെ പ്രകാശം ഉയരുന്ന തരത്തിൽ ശുദ്ധമാക്കുന്നത്?
ദൃഷ്ടസംസാരഗതിനാ ദൃഷ്ടാദൃഷ്ടവിനാശിനാ । കേന വാ വ്യവഹര്തവ്യം സംസാരവനവീഥിഷു
ഈ ലോകത്തിന്റെ ഗതിയും കാണുന്നതും കാണാത്തതുമായ നാശവും മനസ്സിലാക്കി, ലോകമെന്ന കാടിന്റെ വഴികളിൽ മനുഷ്യൻ എങ്ങനെ പെരുമാറണം?
രാഗദ്വേഷമഹാരോഗാ ഭോഗപൂര്വാതിപൂതയഃ । കഥം ജന്തോര് ന ബാധന്തേ സംസാരാരണ്യചാരിണഃ
ഭോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് ജനിച്ച രാഗദ്വേഷങ്ങളെന്ന മഹാരോഗങ്ങൾ, ഈ ലോകകാടിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്ന ജീവിയെ എങ്ങനെ ബുദ്ധിമുട്ടിക്കാതെ വിടുന്നു?
കഥം ച വീരവൈരാഗ്നൌ പതതാപി ന ദഹ്യതേ । പാവകേ പാരതേനേവ രസേന രസശാലിനാ
ശത്രുതയുടെ കഠിനമായ അഗ്നിയിൽ വീണാലും, സ്വർണ്ണം അതിന്റെ സ്വഭാവംകൊണ്ട് തീയിൽ ദഹിക്കാത്തതുപോലെ, മനുഷ്യൻ എങ്ങനെ ദഹിക്കപ്പെടാതെ ഇരിക്കുന്നു?
യസ്മാത് കില ജഗത്യ് അസ്മിന് വ്യവഹാരക്രിയാം വിനാ । ന സ്ഥിതിസ് സമ്ഭവത്യ് അബ്ധൌ പതിതസ്യാജലാ യഥാ
ഈ ലോകത്തിൽ, ലോകവ്യവഹാരങ്ങളില്ലാതെ നിലനിൽപ്പ് സാധ്യമല്ല — സമുദ്രത്തിൽ വീണ വെള്ളം നിലനിൽക്കാത്തതുപോലെ.
രാഗദ്വേഷവിനിര്മുക്താ സുഖദുഃഖവിവര്ജിതാ । കൃശാനോര് ദാഹഹീനേവ ശിഖാ നാസ്തീഹ സത്ക്രിയാ
രാഗവും ദ്വേഷവും വിട്ട്, സുഖദു:ഖങ്ങൾ തൊടാതിരിക്കുന്നവർ ഇന്ധനം ഇല്ലാത്ത ജ്വാലപോലെയാണ്; ഇവിടെയൊരുപോലും യഥാർത്ഥ പ്രവർത്തി അവശേഷിക്കുന്നില്ല.
മനോമനനമാനിന്യാസ് സതാപാഭുവനത്രയേ । ക്ഷയോ യുക്തിം വിനാ നാസ്തി ബ്രൂത താമ് അലമ് ഉത്തമാഃ
മനസ്സിൽ അഭിമാനം നിറഞ്ഞ് എല്ലായ്പ്പോഴും ആലോചിക്കുന്നവർക്കു, ഈ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും അനുഭവിക്കുന്ന ദു:ഖം യുക്തിയില്ലാതെ അവസാനിക്കില്ല. മഹാന്മാരേ, ആ മാർഗ്ഗം ദയവായി പറഞ്ഞുതരൂ.
വ്യവഹാരവതോ യുക്ത്യാ ദുഃഖം നായാതി മേ യയാ । അഥ വാവ്യവഹാരസ്യ ബ്രൂത താം ഗതിമ് ഉത്തമാമ്
ലോകവ്യവഹാരത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നവർക്കു, എങ്ങനെയുള്ള യുക്തിയാൽ ദു:ഖം വരാതെ ഇരിക്കും? അല്ലെങ്കിൽ, ലോകവ്യവഹാരം ഉപേക്ഷിച്ചവർക്കു ഏറ്റവും ഉത്തമമായ മാർഗ്ഗം പറഞ്ഞുതരൂ.
തത് കഥം കേന വാ കിം വാ കൃതമ് ഉത്തമചേതസാ । പൂര്വം യേനൈതി വിശ്രാമം പരമം പാവനം മനഃ
ഊന്നിയ മനസ്സുള്ളവരുടെ മനസ്സ് മുമ്പ് എങ്ങനെയോ, ആരാലോ, എന്തിനാലോ, പരമമായ ശുദ്ധമായ ശാന്തി എങ്ങനെ ലഭിച്ചു എന്ന് പറഞ്ഞുതരൂ.
യഥാ ജാനാസി ഭഗവംസ് തഥാ മോഹനിവൃത്തയേ । ബ്രൂഹി മേ സാധവോ യേന യൂയം നിര്ദുഃഖതാം ഗതാഃ
ഭഗവാനേ, നിങ്ങൾ അറിയുന്നതുപോലെ, മോഹം മാറാൻ എങ്ങനെയാണ് നിങ്ങൾ മഹാത്മാക്കൾ ദു:ഖരഹിതരായത് എന്ന് ദയവായി എനിക്ക് വിശദീകരിച്ചു തരൂ.
അഥ വാ താദൃശീ ബ്രഹ്മന് യുക്തിര് യദി ന വിദ്യതേ । ന വക്തി മമ വാ കശ്ചിദ് വിദ്യമാനാമ് അപി സ്ഫുടമ്
ബ്രഹ്മനേ, അങ്ങനെയൊരു മാർഗ്ഗം ഇല്ലെങ്കിൽ, അല്ലെങ്കിൽ അതുണ്ടെങ്കിലും ആരും എനിക്ക് വ്യക്തമാക്കാതെ ഇരിക്കുന്നു എങ്കിൽ,
സ്വയം ചൈവ ന ചാപ്നോമി താം വിശ്രാന്തിമ് അനുത്തമാമ് । തദ് അഹം ത്യക്തസര്വേഹോ നിരഹങ്കാരതാം ഗതഃ
ഞാനും ആ പരമമായ വിശ്രാന്തി നേടുന്നില്ലെങ്കിൽ, അപ്പോൾ ഞാൻ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച് അഹങ്കാരം വിട്ട് നില്ക്കുന്നു.
ന ഭോക്ഷ്യേ ന പിബാമ്യ് അമ്ബു നാഹം പരിദധേ ഽമ്ബരമ് । കരോമി നാഹം വ്യാപാരം സ്നാനദാനാശനാദികമ്
ഞാൻ ഭക്ഷണം കഴിക്കില്ല, വെള്ളം കുടിക്കില്ല, വസ്ത്രം ധരിക്കില്ല; സ്നാനം, ദാനം, ഭക്ഷണം തുടങ്ങിയ ഏതെങ്കിലും പ്രവർത്തനങ്ങളിലും ഞാൻ ഏർപ്പെടില്ല.
ന ച തിഷ്ഠാമി കാര്യേഷു സമ്പത്സ്വ് ആപദ്ദശാസു ച । ന കിഞ്ചിദ് അഭിവാഞ്ഛാമി ദേഹത്യാഗാദ് ഋതേ മുനേ
സൗഭാഗ്യത്തിലും ദുർഘടമായ സാഹചര്യങ്ങളിലും ഞാൻ പ്രവർത്തികളിൽ നിലകൊള്ളില്ല; ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് ഒഴികെ മറ്റൊന്നും ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല, മഹർഷേ.
കേവലം വിഗതാശങ്കോ നിര്മമോ ഗതമത്സരഃ । മൌനമ് ഏവേഹ തിഷ്ഠാമി ലിപികര്മസ്വ് ഇവാര്പിതഃ
ഭയം ഇല്ലാതെ, എന്റെതെന്ന ഭാവം ഇല്ലാതെ, അസൂയയില്ലാതെ, ഞാൻ ഇവിടെ മൗനത്തിൽ ഇരിക്കും, എഴുത്ത് ജോലി ഏൽപ്പിച്ചവനുപോലെ.
അഥ ക്രമേണ സന്ത്യജ്യ സശ്വാസോച്ഛ്വാസസംവിദമ് । സന്നിവേശം ത്യജാമീമമ് അനര്ഥം ദേഹനാമകമ്
പിന്നീട്, ശ്വാസോച്ച്വാസത്തിന്റെ ബോധം ക്രമേണ ഉപേക്ഷിച്ച്, ഈ ശരീരം എന്ന വ്യർത്ഥമായ ഘടനയും ഞാൻ ഉപേക്ഷിക്കും.
നാഹമ് അസ്യ ന മേ ദേഹശ് ശാമ്യാമ്യ് അസ്നേഹദീപവത് । സര്വമ് ഏവ പരിത്യജ്യ ത്യജാമീദം കലേവരമ്
ഞാൻ ഈ ശരീരത്തിന്റേതല്ല, ഇത് എനിക്ക് സ്വന്തവുമല്ല; എണ്ണയില്ലാത്ത വിളക്കുപോലെ ഞാൻ ശാന്തനാകും. എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് ഈ ശരീരം ഞാൻ വിട്ടുകളയും.
ഇത്യ് ഉക്തവാന് അമലശീതകരാഭിരാമോ രാമോ മഹത്തരവിവേകവികാസിചേതാഃ । തൂഷ്ണീം ബഭൂവ പുരതോ മഹതാം ഘനാനാം കേകാരവശ്രമവശാദ് ഇവ നീലകണ്ഠഃ
ഇങ്ങനെ വിശുദ്ധവും ശീതളവുമായ കൈകളോടെ, വലിയ വിവേകത്തിൽ മനസ്സ് വികസിച്ച രാമൻ പറഞ്ഞു; വലിയവരുടെ മുമ്പിൽ, മേഘങ്ങളിൽ കൂകി വിശ്രമിക്കുന്ന നീലകണ്ഠപ്പക്ഷിയെപ്പോലെ, അദ്ദേഹം മൗനത്തിലായി.
വദത്യ് ഏവം മനോമോഹവിനിവൃത്തികരം വചഃ । രാമേ രാജീവപത്ത്രാക്ഷേ തസ്മിന് രാജകുമാരകേ
മനസ്സിലെ മായയെ അകറ്റുന്ന വാക്കുകൾ രാമന്, കമലപത്രംപോലെയുള്ള കണ്ണുകളുള്ള ആ രാജകുമാരന് പറഞ്ഞപ്പോൾ,
സര്വേ ബഭൂവുസ് തത്രസ്ഥാ വിസ്മയോത്ഫുല്ലലോചനാഃ । ധൃതാമ്ബരാ ദേഹരുഹൈര് ഗിരശ് ശ്രോതുമ് ഇവോദ്ഗതൈഃ
അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന എല്ലാവരും അത്ഭുതത്തിൽ കണ്ണുകൾ വടിച്ചു, വസ്ത്രങ്ങൾ ശരീരത്തിൽ പിടിച്ചു, വാക്കുകൾ കേൾക്കാൻ ശരീരം ഉണർത്തിയതുപോലെ ആയിരുന്നു.
വിരാമവാസനാപാസ്തസമസ്തഭവവാസനാഃ । മുഹൂര്തമ് അമൃതാമ്ഭോധിവീചീവിലുലിതാ ഇവ
ലോകമോഹങ്ങൾ എല്ലാം വിട്ട്, ശേഷിച്ച ആഗ്രഹങ്ങൾ പോലും ശമിച്ച അവർക്കു, ഒരു നിമിഷം അമൃതസമുദ്രത്തിലെ തിരകളിൽ ആടിയതുപോലെ അനുഭവമായി.
താ ഗിരോ രാമഭദ്രസ്യ തസ്യ ചിത്രാര്പിതൈര് ഇവ । സംശ്രുതാശ് ശൃണുകൈര് അന്തര് ആനന്ദപരിപീവരൈഃ
രാമഭദ്രന്റെ ആ വാക്കുകൾ, അത്ഭുത നിറമുള്ള ചിത്രങ്ങൾ പോലെ, അവരുടെ ചെവികൾക്കു കേൾക്കുമ്പോൾ ഉള്ളിൽ ആനന്ദം നിറഞ്ഞു.
വസിഷ്ഠവിശ്വാമിത്രാദ്യൈര് മുനിഭിസ് സംസദി സ്ഥിതൈഃ । ജയന്തഘൃഷ്ടിപ്രമുഖൈര് മന്ത്രിഭിര് മന്ത്രകോവിദൈഃ
വസിഷ്ഠനും വിശ്വാമിത്രനും പോലുള്ള മുനികൾ സഭയിൽ ഇരുന്ന്, ജയന്തനും ഘൃഷ്ടിയും മുതലായ മന്ത്രികൾ, മന്ത്രവിദ്യയിൽ നിപുണരായവരും,
നൃപൈര് ദശരഥപ്രഖ്യൈഃ പൌരൈഃ പാരശവാദിഭിഃ । സാമന്തൈ രാജപുത്രൈശ് ച ബ്രാഹ്മണൈര് ബ്രഹ്മവാദിഭിഃ
ദശരഥനോട് സമാനമായ രാജാക്കന്മാർ, നഗരവാസികൾ, പാരശവന്മാർ പോലുള്ള ഗായകർ, സാമന്തന്മാർ, രാജപുത്രന്മാർ, വേദജ്ഞന്മാരായ ബ്രാഹ്മണന്മാർ എന്നിങ്ങനെ എല്ലാവരും,
തഥാ ഭൃത്യൈര് അമാത്യൈശ് ച പഞ്ജരസ്ഥൈശ് ച പക്ഷിഭിഃ । ക്രീഡാമൃഗൈര് ഗതസ്പന്ദൈസ് തുരങ്ഗൈര് ഗതചര്വണൈഃ
അങ്ങനെ ദാസന്മാരും മന്ത്രിമാരും പഞ്ചരത്തിനുള്ളിലെ പക്ഷികളും കളിച്ചുനടക്കുന്ന മാൻമാരും ഇപ്പോൾ ശാന്തരായി, പുല്ല് മുറിയാതിരുന്ന കുതിരകളും എല്ലാം അപ്രത്യക്ഷരായി നിന്നു.
കൌസല്യാപ്രമുഖൈശ് ചൈവ നിജവാതായനസ്ഥിതൈഃ । സംശാന്തഭൂഷണാരാവൈര് അസ്പന്ദൈര് വനിതാഗണൈഃ
കൗസല്യയെ മുന്നിൽ നിർത്തി, സ്വവാതായനങ്ങളിൽ നിന്നിരുന്ന സ്ത്രീകൾ, അവരുടെ ആഭരണങ്ങളുടെ ശബ്ദം നിലച്ചു, അവർ കൂട്ടമായി അചഞ്ചലരായി നിന്നു.
ഉദ്യാനവല്ലീനിലയൈര് വിടങ്കനിലയൈര് അപി । അക്ഷുബ്ധപക്ഷതതിഭിര് വിഹഗൈര് വിരതാരവൈഃ
തോട്ടത്തിലെ വള്ളികൾക്കിടയിൽ താമസിക്കുന്ന കുരങ്ങുകളും, അവിടുത്തെ താമസിക്കുന്ന പക്ഷികളുടെ കൂട്ടങ്ങളും, ആരും ശബ്ദമില്ലാതെ ശാന്തരായി നിന്നു.
സിദ്ധൈര് നഭശ്ചരൈശ് ചൈവ തഥാ ഗന്ധര്വകിന്നരൈഃ । നാരദവ്യാസപുലഹപ്രമുഖൈര് മുനിപുങ്ഗവൈഃ
ആകാശത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്ന സിദ്ധന്മാരും, ഗന്ധർവന്മാരും കിന്നരന്മാരും, നാരദൻ, വ്യാസൻ, പുലഹൻ തുടങ്ങിയ മഹർഷിമാരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
അന്യൈശ് ച ദേവദേവേശവിദ്യാധരമഹോരഗൈഃ । രാമസ്യ താ വിചിത്രാര്ഥാ മഹോദാരാ ഗിരശ് ശ്രുതാഃ
മറ്റു ദേവന്മാരും, വിദ്യാധരന്മാരുടെ പ്രധാനികളും മഹാസർപ്പങ്ങളും, രാമന്റെ അത്ഭുതകരമായ മഹത്തായ വാക്കുകൾ അവിടെ കേട്ടു.
അഥ തൂഷ്ണീം സ്ഥിതവതി രാമേ രാജീവലോചനേ । തസ്മിന് രഘുകുലാകാശശശാങ്കസമസുന്ദരേ
അപ്പോൾ, കമലനേത്രനായ രാമൻ, രഘുകുലത്തിന്റെ ആകാശത്തിലെ ചന്ദ്രനുപോലെ മനോഹരനായവൻ, അവിടെ മൗനത്തിൽ നിന്നു.