സഹസ്രാങ്കുരശാഖാത്മഫലപല്ലവശാലിനഃ । അസ്യ സംസാരവൃക്ഷസ്യ മനോമൂലമയോ ഽങ്കുരഃ
ഈ ജന്മമരണചക്രത്തിന്റെ വൃക്ഷത്തിന് ആയിരം കൊമ്പുകളും ശാഖകളും പഴങ്ങളും ഇലകളും ഉണ്ടാകുന്നു; അതിന്റെ വേരായി മനസ്സാണ് ഈ മുളയുടെ രൂപം എടുക്കുന്നത്.
സങ്കല്പമ് ഏവ തം മന്യേ സങ്കല്പോപശമേന തത് । ശോഷയാമി യഥാ ശോഷമ് ഏതി സംസാരപാദപഃ
ആ മുളയെ ഞാൻ ചിന്തകളുടെ രൂപം മാത്രമെന്ന് കരുതുന്നു; ആ ചിന്തകൾ നിശ്ശബ്ദമാകുമ്പോൾ, ഞാൻ അതിനെ ഉണക്കി, ഈ ജന്മമരണവൃക്ഷം ഉണങ്ങിപ്പോകും.
ആകാരമാത്രരമ്യാസു മനോമര്കടവൃത്തിഷു । പരിജ്ഞാതാസ്വ് ഇഹാദ്യൈവ ന രമേ നീരസാസ്വ് അഹമ്
മനസ്സിന്റെ കുരങ്ങുപോലെയുള്ള ചലനങ്ങൾ പുറത്തു കാണുമ്പോൾ മാത്രം ആകർഷകമെന്നു തോന്നും; എന്നാൽ അവയെ ഞാൻ ഇപ്പോൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞിരിക്കുമ്പോൾ, രുചിയില്ലാത്ത ഈ കാര്യങ്ങളിൽ ഇനി എനിക്ക് ആസ്വാദനം ഇല്ല.
ആശാപാശശതപ്രോതാഃ പാതോത്പാതോപതാപദാഃ । സംസാരവൃത്തയോ ഭുക്താ ഇദാനീം വിരമാമ്യ് അഹമ്
ആശയുടെ നൂറ്റാണ്ട് കയറ്റങ്ങളാൽ കെട്ടിപ്പൊതിഞ്ഞ, വീണ്ടും വീണ്ടും വീഴ്ചകളും കഷ്ടതകളും നിറഞ്ഞ ഈ ജനനമരണചക്രം ഞാൻ അനുഭവിച്ചു കഴിഞ്ഞു. ഇനി ഞാൻ അതിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കുന്നു.
ഹാ ഹതോ ഽസ്മി വിനഷ്ടോ ഽസ്മി മൃതോ ഽസ്മീതി പുനഃ പുനഃ । ശോചിതേ ഗത ഏവാഹമ് ഇദാനീം നാനുരോദിമി
അയ്യോ, ഞാൻ നശിച്ചു, ഞാൻ നഷ്ടപ്പെട്ടു, ഞാൻ മരിച്ചുപോയി എന്നിങ്ങനെ വീണ്ടും വീണ്ടും ഞാൻ ദുഃഖിച്ചു. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ ആ ദുഃഖം കഴിഞ്ഞു; ഇനി ഞാൻ അതിൽ ദുഃഖിക്കുന്നില്ല.
പ്രബുദ്ധോ ഽസ്മി പ്രഹൃഷ്ടോ ഽസ്മി ദൃഷ്ടശ് ചൌരോ മയാത്മനഃ । മനോനാമാ നിഹന്മ്യ് ഏനം മനസാസ്മി ചിരം ഹതഃ
ഇപ്പോൾ ഞാൻ ഉണർന്നിരിക്കുന്നു, സന്തോഷവാനാണ്. എന്റെ ഉള്ളിലെ കള്ളനെ ഞാൻ കണ്ടു. മനസ് എന്ന പേരിലുള്ള ഈ കള്ളനെ ഞാൻ ഇല്ലാതാക്കും; ഇത്രയും കാലം മനസ് എന്നെ ഇല്ലാതാക്കിയിരുന്നു.
ഏതാവന്തമ് ഇമം കാലം മനോമുക്താഫലം മമ । അവിദ്ധമ് ആസീദ് അധുനാ വിദ്ധം തു ഗുണമ് അര്ഹതി
ഇത്രയും കാലം മനസ്സിൽ നിന്നുള്ള മോക്ഷഫലം എന്നെ തൊടാതെ തന്നെ നിന്നിരുന്നു. ഇപ്പോൾ അത് ഞാൻ നേടിയെടുത്തിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ അതിനെ ആസ്വദിക്കാൻ ഞാൻ അർഹനാണ്.
മനസ്തുഷാരകണകോ വിവേകാര്കാതപേന മേ । ചിരനിര്വൃതയേ നൂനമ് അചിരാല് ലയമ് ഏഷ്യതി
എന്റെ മനസ്സ്, തണുത്ത മഞ്ഞുതുള്ളിപോലെ, വിവേകത്തിന്റെ സൂര്യപ്രകാശത്തിൽ ഉടൻ തന്നെ ലയിച്ച്, ദീർഘകാലത്തെ ശാന്തി നൽകും.
വിബുധൈസ് സാധുഭിസ് സിദ്ധൈര് അഹം സാധു പ്രബോധിതഃ । ആത്മാനമ് അനുഗച്ഛാമി പരമാനന്ദസാധനമ്
പണ്ഡിതന്മാരും സജ്ജന്മാരും സിദ്ധന്മാരും എന്നെ നല്ല രീതിയിൽ ഉണർത്തിയിരിക്കുന്നു; ഞാൻ എന്റെ ആത്മാവിനെ, പരമാനന്ദത്തിലേക്കുള്ള മാർഗ്ഗത്തെ, പിന്തുടരുന്നു.
ആത്മാനം മണിമ് ഏകാന്തേ ലബ്ധ്വൈവാലോകയന് സുഖമ് । തിഷ്ഠാമ്യ് അസ്തമിതാന്യേഹശ് ശരദീവാമലോ ഽമ്ബുദഃ
ഏകാന്തതയിൽ എന്റെ ആത്മാവെന്ന രത്നം കണ്ടെത്തി അതിനെ കാണുമ്പോൾ, ഞാൻ സന്തോഷത്തോടെ നില്ക്കുന്നു; മഴക്കാലം കഴിഞ്ഞു മിന്നൽ ഇല്ലാത്ത ശുദ്ധമായ ശരത്കാല മേഘംപോലെ.
അയമ് അഹമ് ഇദമ് ഏവ തന് മമേതി സ്ഫുരിതമ് അപാസ്യ ബലാദ് അസത്യമ് അന്തഃ । രിപുമ് അതിമലിനം മനോ നിഹന്മി പ്രശമമ് ഉപൈമി നമോ ഽസ്തു തേ വിവേക
‘ഞാൻ ഇതാണ്’, ‘ഇത് എന്റെതാണ്’ എന്നിങ്ങനെ വ്യാജമായ ധാരണകൾ ശക്തിയായി ഉപേക്ഷിച്ച്, അത്യന്തം മലിനമായ ശത്രുവായ മനസ്സിനെ ഞാൻ ജയിക്കുന്നു; ശാന്തി നേടുന്നു. വിവേകമേ, നിന്നെ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ഇതി ചിന്തയതസ് തസ്യ പുരസ് സമ്പ്രവിവേശ ഹ । പ്രതീഹാരഃ പ്രഗേ ഭാനോസ് സ്യന്ദനാഗ്രമ് ഇവാരുണഃ
അവൻ ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, പുലർച്ചെ സൂര്യന്റെ രഥത്തിന് മുന്നിൽ അരുണൻ നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ, വാതിൽക്കാവൽക്കാരൻ അവന്റെ മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
ദേവ ദോസ്സ്തമ്ഭവിശ്രാന്തസമസ്തവസുധാഭര । സമ്പാദയോത്തിഷ്ഠ ദിനവ്യാപാരം നൃപതോചിതമ്
ദേവനേ, ദേവന്മാരുടെ ആധാരമായവനേ, ഭൂമി മുഴുവൻ താങ്ങുന്നവനേ, രാജാവിന് യോജിച്ച ദിവസത്തിലെ കർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിക്കാൻ എഴുന്നേൽക്കണം.
ഏതാഃ കുസുമകര്പൂരകുങ്കുമാമ്ബുഘടാസ് സ്ത്രിയഃ । സ്നാനഭൂമൌ സ്ഥിതാസ് സജ്ജാ നദ്യോ മൂര്തിയുതാ ഇവ
ഇവിടെ പൂക്കളും കർപ്പൂരവും കുങ്കുമവും കലർന്ന വെള്ളം നിറച്ച കലശങ്ങൾ കൈവശമുള്ള സ്ത്രീകൾ, നദികൾക്ക് രൂപം ലഭിച്ചതുപോലെ, കുളിക്കാനുള്ള സ്ഥലത്ത് ഒരുക്കത്തോടെ കാത്തുനിൽക്കുന്നു.
ഏഷാ കമലകല്ഹാരകാനനഭ്രാന്തഷട്പദാ । കൃതാ കമലിനീ സ്ത്ര്യര്ഥം രചിതാംശുകമണ്ഡപാ
ഇവിടെ താമരയും നീലക്കൊന്നയും നിറഞ്ഞതുപോലെ, അവയുടെ ഇടയിൽ തേനീച്ചകൾ ചുറ്റി പറക്കുന്നതുപോലെ, സ്ത്രീക്കായി ഒരുക്കിയ വസ്ത്രത്താൽ നിർമ്മിച്ച ഒരു മണ്ടപം ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നു.
ഏതാഃ കമലിനീതീരഭുവശ് ഛത്ത്രൈഃ പ്രപൂരിതാഃ । സചാമരരഥേഭാശ്വൈസ് സ്നാനാവസരസേവിനാമ്
ഈ താമരക്കുളത്തിന്റെ കരകൾ കുടകൾകൊണ്ടും, ചാമരം വീശുന്ന ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും കൊണ്ടും, കുളിക്കാനെത്തുന്നവർക്കായി നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
സമഗ്രസുമനഃപൂര്ണൈ രത്നൌഷധിപരിപ്ലുതൈഃ । സജ്ജീകൃതാഃ പടലകൈര് ദേവാര്ചനഭുവസ് തവ
നിന്റെ ആരാധനയ്ക്കുള്ള സ്ഥലങ്ങൾ പുഷ്പങ്ങൾ നിറഞ്ഞ തൂണുകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; രത്നങ്ങളും ഔഷധികളും വിതറിയിരിക്കുന്നു.
സ്നാതഃ പവിത്രഹസ്തശ് ച പരിജപ്താഘമര്ഷണമ് । ത്വാമ് ഏവ പ്രേക്ഷതേ ദേവ ദക്ഷിണാര്ഹോ ദ്വിജവ്രജഃ
കുളിച്ച് വിശുദ്ധമായ കൈകളോടെ അഘമർഷണ മന്ത്രം ജപിച്ച ദ്വിജന്മാർ, ദക്ഷിണാർഹനായ ഭഗവാനെ മാത്രം നോക്കി നിൽക്കുന്നു.
ചലച്ചാമരഹസ്താഭിഃ പാല്യന്തേ പരമേശ്വര । സജ്ജീകൃതാസ് തു കാന്താഭിശ് ശീതാ ഭോജനഭൂമയഃ
പരമേശ്വരാ, ചാമരം വീശുന്ന സ്ത്രീകൾ നിന്നെ സേവിക്കുന്നു; പ്രിയപ്പെട്ടവരാൽ ഒരുക്കിയ, തണുപ്പുള്ള ഭക്ഷണശാലകൾ നിന്നെ കാത്തിരിക്കുന്നു.
ശീഘ്രമ് ഉത്തിഷ്ഠ ഭദ്രം തേ നിയതം കാര്യമ് ആചര । ന കാലമ് അതിവര്തന്തേ മഹാന്തസ് സ്വേഷു കര്മസു
വേഗത്തിൽ എഴുന്നേൽക്കു, ആശംസകൾ നിന്നോടു കൂടെ. നിന്റെ കടമ നിർബന്ധമായി നിർവഹിക്കണം. മഹാന്മാർ തങ്ങളുടെ പ്രവൃത്തികളിൽ ഒരിക്കലും കാലം കളയാറില്ല.
പ്രതീഹാരപതാവ് ഇത്ഥമ് ഉക്തവത്യ് അഥ പാര്ഥിവഃ । തഥൈവ ചിന്തയാമ് ആസ ചിത്രാം സംസാരസംസ്ഥിതിമ്
പ്രധാന ദ്വാരപാലകൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, രാജാവും അതേപോലെ ഈ ലോകജീവിതത്തിന്റെ അതിശയകരമായ സ്വഭാവം ആലോചിക്കാൻ തുടങ്ങി.
കിയന്മാത്രമ് ഇദം നാമ രാജ്യം സുഖമ് ഇതി സ്ഥിതമ് । ന പ്രയോജനമ് ഏതേന മമേഹ ക്ഷണഭങ്ഗിനാ
ഈ രാജ്യം എന്ന പേരിൽ ഉള്ള സന്തോഷം വളരെ ചെറുതാണ്. ഒരു നിമിഷം പോലും നിലനിൽക്കാത്ത ഇതിൽ എനിക്ക് യാതൊരു പ്രയോജനവും ഇല്ല.
സര്വമ് ഏവ പരിത്യജ്യ മിഥ്യാഡമ്ബരസമ്ഭ്രമമ് । ഏകാന്ത ഏവ തിഷ്ഠാമി സംശാന്ത ഇവ വാരിധിഃ
സകല വ്യാജ ആഡംബരവും ആഹ്ലാദവും മുഴുവനായി ഉപേക്ഷിച്ച്, ഞാൻ ഒറ്റയ്ക്ക്, സമാധാനമുള്ള സമുദ്രംപോലെ ശാന്തനായി ഇരിക്കും.
അലമ് ഏഭിര് അസത്പ്രായൈര് മമ ഭോഗവിജൃമ്ഭിതൈഃ । ത്യക്ത്വാ സര്വാണി കര്മാണി സുഖം തിഷ്ഠാമി കേവലഃ
ഇവിടെ എനിക്കുണ്ടായ ഈ മിഥ്യാഭോഗങ്ങൾക്കൊന്നും ഇനി വേണ്ട. എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും ഉപേക്ഷിച്ച്, ഞാൻ ശുദ്ധമായ സന്തോഷത്തിൽ മാത്രം നില്ക്കുന്നു.
ചിത്ത ചാതുര്യമ് ഏതസ്മാദ് ഭോഗാഭ്യാസകുസമ്ഭ്രമാത് । ത്യജ ജന്മജരാജാഡ്യജാലജമ്ബാലശാന്തയേ
മനസേ, ആവർത്തിച്ചുള്ള ഭോഗങ്ങളുടെ ആഗ്രഹത്തിൽ നിന്നുള്ള ഈ ചതുരത്വം ഉപേക്ഷിക്കണം. ജനനം, വയസ്സു, മന്ദത എന്നിവ കൊണ്ടുള്ള മായാജാലം ശമിപ്പാൻ അതാണ് വഴി.
ദശാസു യാസു യാസ്വ് ഏവ സമ്ഭ്രമം ചിത്ത പശ്യസി । താഭ്യ ഏവാതിവിരതം പരമം സുഖമ് ഏഷ്യസി
മനസേ, നീ ഏത് അവസ്ഥകളിൽ അശാന്തി കാണുന്നുവോ, അവയിൽ നിന്നെ പൂർണ്ണമായി പിൻവലിച്ചാൽ, പരമസുഖം നേടാം.
പ്രവൃത്തം സന് നിവൃത്തം സദ് ഭൂയോ ഭൂയശ് ചിരം ചിരമ് । ഭോഗഭൂമിഷു സര്വാസു ചിത്ത തൃപ്തിം ന ഗച്ഛസി
മനസേ, നീ പലപ്പോഴും എല്ലാ ഭോഗങ്ങളിൽ പ്രവേശിച്ചും പിൻവാങ്ങിയും ചെയ്തിട്ടും, നീ ഒരിക്കലും തൃപ്തി കണ്ടെത്തുന്നില്ല.
തസ്മാത് തവാലമ് അനയാ തുച്ഛയാ ഭോഗചിന്തയാ । ഭവത്യ് അകൃത്രിമാ തൃപ്തിര് യേനാഭിപത തത് തതമ്
അതിനാല് ഈ വിലകുറഞ്ഞ അനുഭവങ്ങളുടെ ആലോചനകള് മതിയാകട്ടെ; യഥാര്ത്ഥ തൃപ്തി സ്വാഭാവികമായി ഉരുത്തിരിയുന്നു—അത് എല്ലിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതിനെ തേടുക.
ഇതി സഞ്ചിന്ത്യ ജനകസ് തൂഷ്ണീമ് ഏവ ബഭൂവ ഹ । ശാന്തചാപലചേതസ്ത്വാല് ലിപികര്മാര്പിതോപമഃ
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച ശേഷം ജനകന് മൗനമായി ഇരുന്നു; മനസ്സിലെ അശാന്തി ശമിച്ചിരുന്നതുകൊണ്ട്, തന്റെ ജോലി ശ്രദ്ധയോടെ ചെയ്യുന്ന എഴുത്തുകാരനെപ്പോലെ ആയിരുന്നു.
പ്രതീഹാരോ ഽപി നോവാച ഗൌരവേണ ഭയേന ച । പുനര്വാക്യം മഹീപാനാം ചിത്തവൃത്തിഷ്വ് അശീലിതമ്
അവസാനത്തില് വാതില്ക്കാവല്കാരനും ഭയത്തിലും ആദരത്തിലും നിന്നു ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല; രാജാക്കന്മാരുടെ മനസ്സുകള് അശാന്തമായിരിക്കുമ്പോള് വീണ്ടും സംസാരിക്കുന്നത് പതിവല്ല.