ശ്വശ് ശ്വഃ പാപീയസീമ് ഏവ ശ്വശ് ശ്വഃ ക്രൂരതരാമ് അപി । ശ്വശ് ശ്വഃ ഖേദകരീമ് ഏതി ദശാമ് ഇഹ ജഡോ ജനഃ
ഇവിടെ, ബുദ്ധിശൂന്യന് ഓരോ ദിവസവും കൂടുതല് പാപവും കൂടുതല് ക്രൂരതയും കൂടുതല് വേദനയും നിറഞ്ഞ അവസ്ഥകളിലേക്കാണ് പതിയുന്നത്.
അജ്ഞാനോപഹതോ ബാല്യേ യൌവനേ മദനാഹതഃ । ശേഷേ കലത്രചിന്താര്തഃ കിം കരോതു കദാ ജഡഃ
ചെറുപ്പത്തില് അജ്ഞാനത്താല് ബാധിക്കപ്പെടുന്നു, യൗവനത്തില് കാമം കൊണ്ട് വേദനപ്പെടുന്നു, പിന്നീടു ഭാര്യയെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്തകളാല് പീഡിതനാവുന്നു—അങ്ങനെയുള്ള ബുദ്ധിശൂന്യന് എന്ത് ചെയ്യാന് കഴിയൂ, എപ്പോഴെങ്കിലും?
ആഗമാപായവിരസം ദശാവൈഷമ്യദൂഷിതമ് । അസാരസാരം സംസാരം കിം ന പശ്യതി മന്മതിഃ
ജനനം മരണം എന്ന വരവ് പോക്കുകള് കൊണ്ടും, ജീവിതത്തിലെ വ്യത്യാസങ്ങളാല് കലുഷിതമായതും, യാഥാര്ത്ഥ്യമായ സാരമില്ലാത്തതുമായ ഈ ലോകജീവിതം മനസ്സ് എന്തുകൊണ്ട് കാണുന്നില്ല?
രാജസൂയാശ്വമേധാദ്യൈര് ഇഷ്ട്വാ യജ്ഞശതൈര് അപി । മഹാകല്പാത് കമ് അപ്യ് അംശം സ്വര്ഗം ആപ്നോതി നാധികമ്
രാജസൂയം, അശ്വമേധം പോലുള്ള അനേകം യാഗങ്ങൾ ചെയ്താലും, വലിയൊരു കാലഘട്ടം സ്വർഗത്തിൽ ചെറിയൊരു ഭാഗം മാത്രമേ ലഭിക്കൂ; അതിനപ്പുറം ഒന്നും കിട്ടില്ല.
കോ ഽസൌ സ്വര്ഗേ ഽസ്തി ഭൂമൌ വാ പാതാലേ വാ പ്രദേശകഃ । ന യത്രാഭിദ്രവന്ത്യ് ഏതാ ദുര്ഭ്രമര്യ ഇവാപദഃ
സ്വർഗത്തിലോ ഭൂമിയിലോ പാതാളത്തിലോ, ഈ ദുരിതങ്ങൾ ദുഷ്ട സ്ത്രീകൾ പോലെ പിന്തുടരാത്ത ഒരു ഇടമുണ്ടോ?
നിജചേതോബിലവ്യാലാശ് ശരീരസ്ഥലപല്ലവാഃ । ആധയോ വ്യാധയശ് ചൈതേ നിവാര്യന്തേ കഥം കില
സ്വന്തം മനസ്സിന്റെ ഗുഹയിൽ നിന്നുള്ള പാമ്പുകൾ പോലെ, ശരീരത്തിൽ മുളച്ചു വരുന്ന ഈ ദുഃഖങ്ങളും രോഗങ്ങളും എങ്ങനെ തടയാനാകും?
സത്യേ ഽസത്താ സ്ഥിതാ മൂര്ധ്നി മൂര്ധ്നി രമ്യേഷ്വ് അരമ്യതാ । സുഖേഷു മൂര്ധ്നി ദുഃഖാനി കിമ് ഏകം സംശ്രയാമ്യ് അഹമ്
സത്യത്തിന്മേൽ അസത്യം, മനോഹരമായിടങ്ങളിൽ അസുഖം, സന്തോഷത്തിന്മേൽ ദുഃഖം — ഇതിൽ ഞാൻ ഏതു ഒന്നിലാണ് ആശ്രയിക്കേണ്ടത്?
ജായന്തേ ച മ്രിയന്തേ ച പ്രാകൃതാഃ ക്ഷുദ്രജന്തവഃ । ധരാ തൈര് ഏവ നീരന്ധ്രാ ദുര്ലഭാസ് സാധുസാധവഃ
സാധാരണവും മൂല്യമില്ലാത്ത ജീവികൾ ജനിച്ച് മരിക്കുന്നു; ഇവർ കൊണ്ടാണ് ഭൂമി നിറഞ്ഞു കിടക്കുന്നത്. എന്നാൽ നല്ലവരും സത്യസന്ധരുമായ മനുഷ്യർ വളരെ അപൂർവരാണ്.
നീലോത്പലാലിനയനാഃ പരമപ്രേമഭൂഷണാഃ । ഹാസായൈവ വിലാസിന്യഃ ക്ഷണഭങ്ഗിതയാ സ്ഥിതാഃ
നീലനീലോത്പലപോലെയുള്ള കണ്ണുകളും പരമമായ സ്നേഹവും അലങ്കാരമായ സ്ത്രീകൾ, ഈ ലോകത്ത് ഒരു നിമിഷം മാത്രം നിലനിൽക്കുന്ന വിനോദത്തിനായാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.
യേഷാം നിമേഷണോന്മേഷൈര് ജഗതാം പ്രലയോദയൌ । താദൃശാഃ പുരുഷാ യാതാ മാദൃശാം ഗണനൈവ കാ
കണ്ണടയ്ക്കലും തുറക്കലും കൊണ്ട് ലോകങ്ങളുടെ സൃഷ്ടിയും ലയവും ഉണ്ടാക്കുന്നവരാണെങ്കിൽ, അത്തരക്കാർ വന്നും പോയുമുണ്ട്; എനിക്ക് പോലുള്ളവരെ എണ്ണുന്നതിന് എന്ത് പ്രസക്തിയുണ്ട്?
സന്തി രമ്യതരാദ് രമ്യാസ് സുസ്ഥിരാദ് അപി ച സ്ഥിരാഃ । ചിന്താപര്യവസാനേയം പദാര്ഥശ്രീഃ കിമ് ഈദൃശീ
സുന്ദരമായതിലും കൂടുതൽ സുന്ദരവും, സ്ഥിരമായതിലും കൂടുതൽ സ്ഥിരവുമുള്ള അനുഭവങ്ങൾ ഉണ്ട്; എന്നാൽ ഒടുവിൽ ചിന്തയിലേക്കാണ് ഇവയെല്ലാം എത്തുന്നത്. അത്തരത്തിലുള്ള ഐശ്വര്യത്തിന് എന്ത് വിലയുണ്ട്?
സമ്പദശ് ച വിചിത്രാ യാസ് താശ് ചേച് ചിത്തേന സമ്മതാഃ । തത് താ അപി മഹാരമ്ഭാ മന്യേ നൂനം മഹാപദഃ
വിവിധമായ സമ്പത്തുകൾ മനസ്സിൽ അംഗീകരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, അത്തരം വലിയ സംരംഭങ്ങൾ പോലും ഞാൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ വലിയ ദുർഭാഗ്യങ്ങളാണെന്ന് കരുതുന്നു.
ആപദോ ഽപി വിചിത്രാ യാസ് താശ് ചേന് മനസി സമ്മതാഃ । തത് താ അപി മഹാരമ്ഭാ മന്യേ സകലസമ്പദഃ
വിവിധവിധമായ ദുരിതങ്ങൾ മനസ്സിൽ സമ്മതിച്ചാൽ, അത്തരം വലിയ സംരംഭങ്ങൾ പോലും ഞാൻ എല്ലാം സമ്പത്തുകളാണെന്ന് കരുതുന്നു.
മനോമാത്രവിവര്തേ ഽസ്മിഞ് ജഗത്യ് അബ്ബിന്ദുഭങ്ഗുരേ । മമേദമ് ഇത്യ് അപൂര്വൈവ കുതസ് ത്വ് അക്ഷരമാലികാ
മനസ്സിന്റെ രൂപാന്തരമായ, ജലബിന്ദുവിനെപ്പോലെ ഭംഗുരമായ ഈ ലോകത്തിൽ, 'ഇത് എന്റെതാണു' എന്ന പുതിയ ധാരണ എവിടുന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്? എവിടുന്നാണ് നശിക്കാത്ത വസ്തുക്കളുടെ നിര വരുന്നത്?
കാകതാലീയയോഗേന സമ്പന്നായാം ജഗത്സ്ഥിതൌ । ധൂര്തേന കല്പിതാ വ്യര്ഥം ഹേയോപാദേയഭാവനാഃ
കാക്കയും താളും പോലെ യാദൃശ്ചികമായി ഈ ലോകം നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, ചതിയുള്ള മനസ്സ് വെറുതെ ഉപേക്ഷിക്കലിന്റെയും സ്വീകരിക്കലിന്റെയും ധാരണകൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഇയത്താച്ഛിന്നരൂപാസു സുഖനാമ്നീഷു ദൃഷ്ടിഷു । കാസ്വ് ഏതാസ്വ് അനുഷക്തോ ഽസ്മി പതങ്ഗോ ഽഗ്നിശിഖാസ്വ് ഇവ
ഇവിടെ സന്തോഷം എന്ന പേരിൽ കാണുന്ന ഈ ചെറിയ, തകർന്ന അനുഭവങ്ങളിൽ, ഞാൻ ഏതിനെയാണ് അത്രയൊക്കെ ആകൃഷ്ടനായി പിടിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്? ഒരു വണ്ടു തീയുടെ ജ്വാലകളിലേക്കു ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നതുപോലെയാണല്ലോ.
വരമ് ഏകാന്തദാഹേഷു ലുഠിതം രൌരവാഗ്നിഷു । ന ത്വ് ആലൂനവിശീര്ണാസു സ്ഥിതിസ് സംസാരവൃത്തിഷു
നരകത്തിലെ തീയിൽ മുഴുവനും കത്തിപ്പോകുന്നത് പോലും, ഈ ലോകചക്രത്തിൽ തകർന്നും പിഴിഞ്ഞും കഴിയുന്നതിനെക്കാൾ നല്ലതാണ്.
സംസാര ഏവ ദുഃഖാനാം സീമാന്തഃ കില കഥ്യതേ । തന്മധ്യപതിതേനേഹ സുഖമ് ആസാദ്യതേ കഥമ്
ലോകജീവിതം തന്നെയാണ് എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളുടെ അതിരെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. അതിന്റെ നടുവിൽ വീണുപോയ ഒരാൾക്ക് ഇവിടെ എങ്ങനെയാണ് സന്തോഷം കിട്ടാൻ കഴിയുക?
അകൃത്രിമമഹാദുഃഖേ സംസാരേ യേ വ്യവസ്ഥിതാഃ । ത ഏതേ ഽന്യാനി ദുഃഖാനി ജാനതേ മധുരാണ്യ് അലമ്
സ്വാഭാവികമായ വലിയ ദുഃഖം നിറഞ്ഞ ഈ ലോകത്തിൽ കഴിയുന്നവർക്ക്, മറ്റെല്ലാ ദുഃഖങ്ങളും അതിനൊപ്പമിടുമ്പോൾ മധുരംപോലെയാണ് തോന്നുന്നത്.
അഹമ് അപ്യ് ആധിമാന് കഷ്ടം കാഷ്ഠലോഷ്ടസമസ്ഥിതൈഃ । അജ്ഞൈര് ഏവാഗതസ് സാമ്യമ് അപരാമൃഷ്ടവസ്തുഭിഃ
ഞാനും ദു:ഖത്തിൽ ആകുലനായവനായി, യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നും അറിയാത്തവരെപ്പോലെ, മരവും മണ്ണുംപോലെയുള്ളവരുമായി സമമായി, യഥാർത്ഥ സത്യത്തെ സ്പർശിക്കാതിരിക്കുന്നവരായി മാറിയിരിക്കുന്നു.
സഹസ്രാങ്കുരശാഖാത്മഫലപല്ലവശാലിനഃ । അസ്യ സംസാരവൃക്ഷസ്യ മനോമൂലമയോ ഽങ്കുരഃ
ഈ ജന്മമരണചക്രത്തിന്റെ വൃക്ഷത്തിന് ആയിരം കൊമ്പുകളും ശാഖകളും പഴങ്ങളും ഇലകളും ഉണ്ടാകുന്നു; അതിന്റെ വേരായി മനസ്സാണ് ഈ മുളയുടെ രൂപം എടുക്കുന്നത്.
സങ്കല്പമ് ഏവ തം മന്യേ സങ്കല്പോപശമേന തത് । ശോഷയാമി യഥാ ശോഷമ് ഏതി സംസാരപാദപഃ
ആ മുളയെ ഞാൻ ചിന്തകളുടെ രൂപം മാത്രമെന്ന് കരുതുന്നു; ആ ചിന്തകൾ നിശ്ശബ്ദമാകുമ്പോൾ, ഞാൻ അതിനെ ഉണക്കി, ഈ ജന്മമരണവൃക്ഷം ഉണങ്ങിപ്പോകും.
ആകാരമാത്രരമ്യാസു മനോമര്കടവൃത്തിഷു । പരിജ്ഞാതാസ്വ് ഇഹാദ്യൈവ ന രമേ നീരസാസ്വ് അഹമ്
മനസ്സിന്റെ കുരങ്ങുപോലെയുള്ള ചലനങ്ങൾ പുറത്തു കാണുമ്പോൾ മാത്രം ആകർഷകമെന്നു തോന്നും; എന്നാൽ അവയെ ഞാൻ ഇപ്പോൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞിരിക്കുമ്പോൾ, രുചിയില്ലാത്ത ഈ കാര്യങ്ങളിൽ ഇനി എനിക്ക് ആസ്വാദനം ഇല്ല.
ആശാപാശശതപ്രോതാഃ പാതോത്പാതോപതാപദാഃ । സംസാരവൃത്തയോ ഭുക്താ ഇദാനീം വിരമാമ്യ് അഹമ്
ആശയുടെ നൂറ്റാണ്ട് കയറ്റങ്ങളാൽ കെട്ടിപ്പൊതിഞ്ഞ, വീണ്ടും വീണ്ടും വീഴ്ചകളും കഷ്ടതകളും നിറഞ്ഞ ഈ ജനനമരണചക്രം ഞാൻ അനുഭവിച്ചു കഴിഞ്ഞു. ഇനി ഞാൻ അതിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കുന്നു.
ഹാ ഹതോ ഽസ്മി വിനഷ്ടോ ഽസ്മി മൃതോ ഽസ്മീതി പുനഃ പുനഃ । ശോചിതേ ഗത ഏവാഹമ് ഇദാനീം നാനുരോദിമി
അയ്യോ, ഞാൻ നശിച്ചു, ഞാൻ നഷ്ടപ്പെട്ടു, ഞാൻ മരിച്ചുപോയി എന്നിങ്ങനെ വീണ്ടും വീണ്ടും ഞാൻ ദുഃഖിച്ചു. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ ആ ദുഃഖം കഴിഞ്ഞു; ഇനി ഞാൻ അതിൽ ദുഃഖിക്കുന്നില്ല.
പ്രബുദ്ധോ ഽസ്മി പ്രഹൃഷ്ടോ ഽസ്മി ദൃഷ്ടശ് ചൌരോ മയാത്മനഃ । മനോനാമാ നിഹന്മ്യ് ഏനം മനസാസ്മി ചിരം ഹതഃ
ഇപ്പോൾ ഞാൻ ഉണർന്നിരിക്കുന്നു, സന്തോഷവാനാണ്. എന്റെ ഉള്ളിലെ കള്ളനെ ഞാൻ കണ്ടു. മനസ് എന്ന പേരിലുള്ള ഈ കള്ളനെ ഞാൻ ഇല്ലാതാക്കും; ഇത്രയും കാലം മനസ് എന്നെ ഇല്ലാതാക്കിയിരുന്നു.
ഏതാവന്തമ് ഇമം കാലം മനോമുക്താഫലം മമ । അവിദ്ധമ് ആസീദ് അധുനാ വിദ്ധം തു ഗുണമ് അര്ഹതി
ഇത്രയും കാലം മനസ്സിൽ നിന്നുള്ള മോക്ഷഫലം എന്നെ തൊടാതെ തന്നെ നിന്നിരുന്നു. ഇപ്പോൾ അത് ഞാൻ നേടിയെടുത്തിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ അതിനെ ആസ്വദിക്കാൻ ഞാൻ അർഹനാണ്.
മനസ്തുഷാരകണകോ വിവേകാര്കാതപേന മേ । ചിരനിര്വൃതയേ നൂനമ് അചിരാല് ലയമ് ഏഷ്യതി
എന്റെ മനസ്സ്, തണുത്ത മഞ്ഞുതുള്ളിപോലെ, വിവേകത്തിന്റെ സൂര്യപ്രകാശത്തിൽ ഉടൻ തന്നെ ലയിച്ച്, ദീർഘകാലത്തെ ശാന്തി നൽകും.
വിബുധൈസ് സാധുഭിസ് സിദ്ധൈര് അഹം സാധു പ്രബോധിതഃ । ആത്മാനമ് അനുഗച്ഛാമി പരമാനന്ദസാധനമ്
പണ്ഡിതന്മാരും സജ്ജന്മാരും സിദ്ധന്മാരും എന്നെ നല്ല രീതിയിൽ ഉണർത്തിയിരിക്കുന്നു; ഞാൻ എന്റെ ആത്മാവിനെ, പരമാനന്ദത്തിലേക്കുള്ള മാർഗ്ഗത്തെ, പിന്തുടരുന്നു.
ആത്മാനം മണിമ് ഏകാന്തേ ലബ്ധ്വൈവാലോകയന് സുഖമ് । തിഷ്ഠാമ്യ് അസ്തമിതാന്യേഹശ് ശരദീവാമലോ ഽമ്ബുദഃ
ഏകാന്തതയിൽ എന്റെ ആത്മാവെന്ന രത്നം കണ്ടെത്തി അതിനെ കാണുമ്പോൾ, ഞാൻ സന്തോഷത്തോടെ നില്ക്കുന്നു; മഴക്കാലം കഴിഞ്ഞു മിന്നൽ ഇല്ലാത്ത ശുദ്ധമായ ശരത്കാല മേഘംപോലെ.