സംസാരരാത്രിദുസ്സ്വപ്നേ ശൂന്യേ ദേഹമയേ ഭ്രമേ । ആസ്ഥാം ചേദ് അനുബധ്നാമി തന് മാമ് അസ്തു ധിഗ് അസ്ഥിതിമ്
സംസാരത്തിന്റെ ഇരുണ്ട രാത്രിയിൽ കാണുന്ന ദുഷ്സ്വപ്നംപോലെയുള്ള, ഈ ശൂന്യമായ ശരീരഭ്രമത്തിൽ ഞാൻ ആശ്രയം വെച്ചാൽ, അങ്ങനെയുള്ള നിലയ്ക്ക് എനിക്ക് ലജ്ജ മാത്രം.
അയം സോ ഽഹമ് ഇതി വ്യര്ഥമ് ഉത്ഥിതാസത്സ്വരൂപിണാ । അഹങ്കാരപിശാചേന കിമ് അജ്ഞവദ് അഹം ഹതഃ
വ്യർത്ഥമായ്, 'ഇതാണെൻ, ഞാൻ ഇതാണ്' എന്ന തെറ്റായ ധാരണയോടെ ഉയർന്ന অহങ്കാരമായ ഭൂതത്താൽ ഞാൻ പിടിക്കപ്പെട്ടു. അജ്ഞാനിയായ പോലെ, അതിനാൽ ഞാൻ നശിച്ചുപോയി.
ഹൃതം ഹൃതമ് ഇദം കസ്മാദ് ആയുര് ആയതയാനയാ । പശ്യന്ന് അപി ന പശ്യാമി സൂക്ഷ്മയാ കാലലേഖയാ
ഈ സൂക്ഷ്മമായ കാലരേഖ വീണ്ടും വീണ്ടും എന്റെ ആയുസ്സു കവർന്നെടുത്തു. ഞാൻ കാണുമ്പോഴും, യഥാർത്ഥത്തിൽ ഞാൻ കാണുന്നില്ല.
പാദപീഠീകൃതേശാനാശ് ശാര്ങ്ഗിക്രീഡനകന്ദുകാഃ । കാലകാപാലിനാ ഗ്രസ്താഃ കിമ് ആസ്ഥേ മയി വല്ഗസി
ഭൂമിയിൽ പാദപീഠമാക്കിയിരിക്കുന്ന ദേവന്മാരും, ശാരംഗം കയ്യിലുള്ള വിഷ്ണുവിന്റെ കളിക്കുരുക്കളും, എല്ലാം കാലം എന്ന കപാലധാരിയാൽ വിഴുങ്ങപ്പെട്ടു. എങ്കിൽ നീ എനിക്ക് എന്തിനാണ് ഇനിയും അഭിമാനം കാണിക്കുന്നത്?
അജസ്രമ് ഉപയാന്ത്യ് ഏതേ യാന്തി ചാദ്യാപി വാസരാഃ । അവിനഷ്ടൈകസദ്വസ്തുര് ദൃഷ്ടോ നാദ്യാപി വാസരഃ
ദിവസങ്ങൾ തുടർച്ചയായി വരികയും പോകുകയും ചെയ്യുന്നു, ഇന്നും അതുപോലെ തന്നെയാണ്. എന്നാൽ, ഒരിക്കലും നശിക്കാത്ത സത്യമുള്ളത് ഇന്നുവരെ ഞാൻ കണ്ടിട്ടില്ല.
സാരസാസ് സരസീവൈതേ സര്വസ്മിഞ് ജനചേതസി । ഭോഗാ ഏവ സ്ഫുരന്ത്യ് അന്തര് നാതുച്ഛപദദൃഷ്ടയഃ
ഏറ്റവും ആഴത്തിലുള്ള സാരമായ ആനന്ദം, ഒരു തടാകത്തിലെ സാരത്തെപ്പോലെ, എല്ലാവരുടെയും മനസ്സിൽ മാത്രം തെളിഞ്ഞ് കാണപ്പെടുന്നു; ചെറിയതും നശ്വരവുമായ കാര്യങ്ങളുടെ ദൃശ്യങ്ങൾ അങ്ങനെ തെളിയുന്നില്ല.
കഷ്ടാത് കഷ്ടതരം പ്രാപ്തോ ദുഃഖാദ് ദുഃഖതരം ഗതഃ । അദ്യാപി ന വിരക്തോ ഽസ്മി ഹാ ധിങ് മാമ് അധമാശയമ്
വേദനയിൽക്കാൾ കൂടുതൽ കഠിനമായ വേദനയിലേക്കാണ് ഞാൻ എത്തിയത്; ദു:ഖത്തിൽക്കാൾ കൂടുതൽ ദു:ഖത്തിലേക്ക് ഞാൻ വീണു. ഇത്രയും കഴിഞ്ഞിട്ടും എന്റെ മനസിൽ വൈരാഗ്യം വന്നില്ല — അയ്യോ, എനിക്ക് ലജ്ജയാണ്, എത്ര താഴ്ന്ന മനസ്സാണ് എനിക്ക്!
യേഷു യേഷു ദൃഢാബദ്ധാ ഭാവനാ ദൃഢവസ്തുഷു । താനി താനി വിനഷ്ടാനി ദൃഷ്ടാനി കിമ് ഇഹോത്തമമ്
ഏത് കാര്യത്തിലും ഞാൻ മനസ്സോടെ ഉറപ്പിച്ചു ചേർത്തതൊക്കെയും, ആ ദൃഢമായ കാര്യങ്ങൾ പോലും ഒടുവിൽ നശിച്ചു പോയി. അങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ, ഇവിടെ കാണാൻ有什么 ഉത്തമം ഉണ്ട്?
യന് മധ്യേ യച് ച പര്യന്തേ യദ് ആപാതേ മനോരമമ് । സര്വമ് ഏവാപവിത്രം തദ് വിനാശാമേധ്യദൂഷിതമ്
ആരംഭത്തിൽ, നടുവിൽ, അവസാനത്തിലും മനോഹരമെന്നു തോന്നുന്ന കാര്യങ്ങൾ എല്ലാം, ഒടുവിൽ നശിച്ചുപോകുന്ന അശുദ്ധിയുടെ കറ കൊണ്ട് മലിനമായവയാണ്.
യേഷു യേഷു പദാര്ഥേഷു ധൃതിം ബധ്നാതി മാനവഃ । തേഷു തേഷ്വ് ഏവ തസ്യാശു ദൃഷ്ടോ ദുഃഖോദയോ ഭൃശമ്
മനുഷ്യന് ഏത് വസ്തുക്കളോടും执ം പിടിച്ചുപിടിച്ചാലോ, അവിടെയൊക്കെയും അതിവേഗം കഠിനമായ ദു:ഖം അവന് അനുഭവപ്പെടും.
ശ്വശ് ശ്വഃ പാപീയസീമ് ഏവ ശ്വശ് ശ്വഃ ക്രൂരതരാമ് അപി । ശ്വശ് ശ്വഃ ഖേദകരീമ് ഏതി ദശാമ് ഇഹ ജഡോ ജനഃ
ഇവിടെ, ബുദ്ധിശൂന്യന് ഓരോ ദിവസവും കൂടുതല് പാപവും കൂടുതല് ക്രൂരതയും കൂടുതല് വേദനയും നിറഞ്ഞ അവസ്ഥകളിലേക്കാണ് പതിയുന്നത്.
അജ്ഞാനോപഹതോ ബാല്യേ യൌവനേ മദനാഹതഃ । ശേഷേ കലത്രചിന്താര്തഃ കിം കരോതു കദാ ജഡഃ
ചെറുപ്പത്തില് അജ്ഞാനത്താല് ബാധിക്കപ്പെടുന്നു, യൗവനത്തില് കാമം കൊണ്ട് വേദനപ്പെടുന്നു, പിന്നീടു ഭാര്യയെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്തകളാല് പീഡിതനാവുന്നു—അങ്ങനെയുള്ള ബുദ്ധിശൂന്യന് എന്ത് ചെയ്യാന് കഴിയൂ, എപ്പോഴെങ്കിലും?
ആഗമാപായവിരസം ദശാവൈഷമ്യദൂഷിതമ് । അസാരസാരം സംസാരം കിം ന പശ്യതി മന്മതിഃ
ജനനം മരണം എന്ന വരവ് പോക്കുകള് കൊണ്ടും, ജീവിതത്തിലെ വ്യത്യാസങ്ങളാല് കലുഷിതമായതും, യാഥാര്ത്ഥ്യമായ സാരമില്ലാത്തതുമായ ഈ ലോകജീവിതം മനസ്സ് എന്തുകൊണ്ട് കാണുന്നില്ല?
രാജസൂയാശ്വമേധാദ്യൈര് ഇഷ്ട്വാ യജ്ഞശതൈര് അപി । മഹാകല്പാത് കമ് അപ്യ് അംശം സ്വര്ഗം ആപ്നോതി നാധികമ്
രാജസൂയം, അശ്വമേധം പോലുള്ള അനേകം യാഗങ്ങൾ ചെയ്താലും, വലിയൊരു കാലഘട്ടം സ്വർഗത്തിൽ ചെറിയൊരു ഭാഗം മാത്രമേ ലഭിക്കൂ; അതിനപ്പുറം ഒന്നും കിട്ടില്ല.
കോ ഽസൌ സ്വര്ഗേ ഽസ്തി ഭൂമൌ വാ പാതാലേ വാ പ്രദേശകഃ । ന യത്രാഭിദ്രവന്ത്യ് ഏതാ ദുര്ഭ്രമര്യ ഇവാപദഃ
സ്വർഗത്തിലോ ഭൂമിയിലോ പാതാളത്തിലോ, ഈ ദുരിതങ്ങൾ ദുഷ്ട സ്ത്രീകൾ പോലെ പിന്തുടരാത്ത ഒരു ഇടമുണ്ടോ?
നിജചേതോബിലവ്യാലാശ് ശരീരസ്ഥലപല്ലവാഃ । ആധയോ വ്യാധയശ് ചൈതേ നിവാര്യന്തേ കഥം കില
സ്വന്തം മനസ്സിന്റെ ഗുഹയിൽ നിന്നുള്ള പാമ്പുകൾ പോലെ, ശരീരത്തിൽ മുളച്ചു വരുന്ന ഈ ദുഃഖങ്ങളും രോഗങ്ങളും എങ്ങനെ തടയാനാകും?
സത്യേ ഽസത്താ സ്ഥിതാ മൂര്ധ്നി മൂര്ധ്നി രമ്യേഷ്വ് അരമ്യതാ । സുഖേഷു മൂര്ധ്നി ദുഃഖാനി കിമ് ഏകം സംശ്രയാമ്യ് അഹമ്
സത്യത്തിന്മേൽ അസത്യം, മനോഹരമായിടങ്ങളിൽ അസുഖം, സന്തോഷത്തിന്മേൽ ദുഃഖം — ഇതിൽ ഞാൻ ഏതു ഒന്നിലാണ് ആശ്രയിക്കേണ്ടത്?
ജായന്തേ ച മ്രിയന്തേ ച പ്രാകൃതാഃ ക്ഷുദ്രജന്തവഃ । ധരാ തൈര് ഏവ നീരന്ധ്രാ ദുര്ലഭാസ് സാധുസാധവഃ
സാധാരണവും മൂല്യമില്ലാത്ത ജീവികൾ ജനിച്ച് മരിക്കുന്നു; ഇവർ കൊണ്ടാണ് ഭൂമി നിറഞ്ഞു കിടക്കുന്നത്. എന്നാൽ നല്ലവരും സത്യസന്ധരുമായ മനുഷ്യർ വളരെ അപൂർവരാണ്.
നീലോത്പലാലിനയനാഃ പരമപ്രേമഭൂഷണാഃ । ഹാസായൈവ വിലാസിന്യഃ ക്ഷണഭങ്ഗിതയാ സ്ഥിതാഃ
നീലനീലോത്പലപോലെയുള്ള കണ്ണുകളും പരമമായ സ്നേഹവും അലങ്കാരമായ സ്ത്രീകൾ, ഈ ലോകത്ത് ഒരു നിമിഷം മാത്രം നിലനിൽക്കുന്ന വിനോദത്തിനായാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.
യേഷാം നിമേഷണോന്മേഷൈര് ജഗതാം പ്രലയോദയൌ । താദൃശാഃ പുരുഷാ യാതാ മാദൃശാം ഗണനൈവ കാ
കണ്ണടയ്ക്കലും തുറക്കലും കൊണ്ട് ലോകങ്ങളുടെ സൃഷ്ടിയും ലയവും ഉണ്ടാക്കുന്നവരാണെങ്കിൽ, അത്തരക്കാർ വന്നും പോയുമുണ്ട്; എനിക്ക് പോലുള്ളവരെ എണ്ണുന്നതിന് എന്ത് പ്രസക്തിയുണ്ട്?
സന്തി രമ്യതരാദ് രമ്യാസ് സുസ്ഥിരാദ് അപി ച സ്ഥിരാഃ । ചിന്താപര്യവസാനേയം പദാര്ഥശ്രീഃ കിമ് ഈദൃശീ
സുന്ദരമായതിലും കൂടുതൽ സുന്ദരവും, സ്ഥിരമായതിലും കൂടുതൽ സ്ഥിരവുമുള്ള അനുഭവങ്ങൾ ഉണ്ട്; എന്നാൽ ഒടുവിൽ ചിന്തയിലേക്കാണ് ഇവയെല്ലാം എത്തുന്നത്. അത്തരത്തിലുള്ള ഐശ്വര്യത്തിന് എന്ത് വിലയുണ്ട്?
സമ്പദശ് ച വിചിത്രാ യാസ് താശ് ചേച് ചിത്തേന സമ്മതാഃ । തത് താ അപി മഹാരമ്ഭാ മന്യേ നൂനം മഹാപദഃ
വിവിധമായ സമ്പത്തുകൾ മനസ്സിൽ അംഗീകരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, അത്തരം വലിയ സംരംഭങ്ങൾ പോലും ഞാൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ വലിയ ദുർഭാഗ്യങ്ങളാണെന്ന് കരുതുന്നു.
ആപദോ ഽപി വിചിത്രാ യാസ് താശ് ചേന് മനസി സമ്മതാഃ । തത് താ അപി മഹാരമ്ഭാ മന്യേ സകലസമ്പദഃ
വിവിധവിധമായ ദുരിതങ്ങൾ മനസ്സിൽ സമ്മതിച്ചാൽ, അത്തരം വലിയ സംരംഭങ്ങൾ പോലും ഞാൻ എല്ലാം സമ്പത്തുകളാണെന്ന് കരുതുന്നു.
മനോമാത്രവിവര്തേ ഽസ്മിഞ് ജഗത്യ് അബ്ബിന്ദുഭങ്ഗുരേ । മമേദമ് ഇത്യ് അപൂര്വൈവ കുതസ് ത്വ് അക്ഷരമാലികാ
മനസ്സിന്റെ രൂപാന്തരമായ, ജലബിന്ദുവിനെപ്പോലെ ഭംഗുരമായ ഈ ലോകത്തിൽ, 'ഇത് എന്റെതാണു' എന്ന പുതിയ ധാരണ എവിടുന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്? എവിടുന്നാണ് നശിക്കാത്ത വസ്തുക്കളുടെ നിര വരുന്നത്?
കാകതാലീയയോഗേന സമ്പന്നായാം ജഗത്സ്ഥിതൌ । ധൂര്തേന കല്പിതാ വ്യര്ഥം ഹേയോപാദേയഭാവനാഃ
കാക്കയും താളും പോലെ യാദൃശ്ചികമായി ഈ ലോകം നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, ചതിയുള്ള മനസ്സ് വെറുതെ ഉപേക്ഷിക്കലിന്റെയും സ്വീകരിക്കലിന്റെയും ധാരണകൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഇയത്താച്ഛിന്നരൂപാസു സുഖനാമ്നീഷു ദൃഷ്ടിഷു । കാസ്വ് ഏതാസ്വ് അനുഷക്തോ ഽസ്മി പതങ്ഗോ ഽഗ്നിശിഖാസ്വ് ഇവ
ഇവിടെ സന്തോഷം എന്ന പേരിൽ കാണുന്ന ഈ ചെറിയ, തകർന്ന അനുഭവങ്ങളിൽ, ഞാൻ ഏതിനെയാണ് അത്രയൊക്കെ ആകൃഷ്ടനായി പിടിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്? ഒരു വണ്ടു തീയുടെ ജ്വാലകളിലേക്കു ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നതുപോലെയാണല്ലോ.
വരമ് ഏകാന്തദാഹേഷു ലുഠിതം രൌരവാഗ്നിഷു । ന ത്വ് ആലൂനവിശീര്ണാസു സ്ഥിതിസ് സംസാരവൃത്തിഷു
നരകത്തിലെ തീയിൽ മുഴുവനും കത്തിപ്പോകുന്നത് പോലും, ഈ ലോകചക്രത്തിൽ തകർന്നും പിഴിഞ്ഞും കഴിയുന്നതിനെക്കാൾ നല്ലതാണ്.
സംസാര ഏവ ദുഃഖാനാം സീമാന്തഃ കില കഥ്യതേ । തന്മധ്യപതിതേനേഹ സുഖമ് ആസാദ്യതേ കഥമ്
ലോകജീവിതം തന്നെയാണ് എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളുടെ അതിരെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. അതിന്റെ നടുവിൽ വീണുപോയ ഒരാൾക്ക് ഇവിടെ എങ്ങനെയാണ് സന്തോഷം കിട്ടാൻ കഴിയുക?
അകൃത്രിമമഹാദുഃഖേ സംസാരേ യേ വ്യവസ്ഥിതാഃ । ത ഏതേ ഽന്യാനി ദുഃഖാനി ജാനതേ മധുരാണ്യ് അലമ്
സ്വാഭാവികമായ വലിയ ദുഃഖം നിറഞ്ഞ ഈ ലോകത്തിൽ കഴിയുന്നവർക്ക്, മറ്റെല്ലാ ദുഃഖങ്ങളും അതിനൊപ്പമിടുമ്പോൾ മധുരംപോലെയാണ് തോന്നുന്നത്.
അഹമ് അപ്യ് ആധിമാന് കഷ്ടം കാഷ്ഠലോഷ്ടസമസ്ഥിതൈഃ । അജ്ഞൈര് ഏവാഗതസ് സാമ്യമ് അപരാമൃഷ്ടവസ്തുഭിഃ
ഞാനും ദു:ഖത്തിൽ ആകുലനായവനായി, യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നും അറിയാത്തവരെപ്പോലെ, മരവും മണ്ണുംപോലെയുള്ളവരുമായി സമമായി, യഥാർത്ഥ സത്യത്തെ സ്പർശിക്കാതിരിക്കുന്നവരായി മാറിയിരിക്കുന്നു.