അനുത്തമാനന്ദപദപ്രധാനവിശ്രാന്തിരിക്തം ഹി മനോ മഹാത്മന് । കദര്ഥയന്തീഹ ഭൃശം വികല്പാശ് ശ്വാനോ വനേ ദേഹമ് ഇവാല്പജീവമ്
പരമാനന്ദാവസ്ഥയും അതിൽ വിശ്രമവും ഒഴികെ, മഹാത്മാവിന്റെ മനസ്സ് ഇവിടെ അശാന്തമായ ചിന്തകളാൽ വളരെ പീഡിക്കപ്പെടുന്നു; കാട്ടിൽ ചെറിയ ജീവിയുടെ ശരീരത്തെ നായ്ക്കൾ ഉപദ്രവിക്കുന്നതുപോലെ.
പ്രോച്ചവൃക്ഷചലത്പത്ത്രലമ്ബാമ്ബുകണഭങ്ഗുരേ । ആയുഷീശാനശീതാംശുകലാമൃദുനി ദേഹകേ
ഉയർന്ന വൃക്ഷത്തിന്റെ കവിളുന്ന ഇലയിൽ തൂങ്ങുന്ന ജലബിന്ദുവിനെപ്പോലെ, ആയുസ്സിന്റെ അധിപൻ നിയന്ത്രിക്കുകയും, ശീതളചന്ദ്രന്റെ കിരണങ്ങൾ അതിനെ മൃദുവാക്കുകയും ചെയ്യുന്ന, അത്രയേറെ ഭംഗുരമായ ഈ ശരീരത്തിൽ.
കേദാരവിരടദ്ഭേകകണ്ഠത്വക്കോണഭങ്ഗുരേ । വാഗുരാവലയേ ജന്തോസ് സുഹൃത്സ്വജനസങ്ഗമേ
സുഹൃത്തുക്കളുടെയും ബന്ധുക്കളുടെയും കൂട്ടത്തിൽ, ഉണങ്ങിയ വയലിൽ ഭെക്കിന്റെ കഴുത്ത് ത്വക്കിന്റെ അറ്റംപോലെ, വലയുടെ ചുറ്റളവിൽ കുടുങ്ങിയ ജീവൻ അത്രയേറെ ഭംഗുരമാണ്.
വാസനാവാതവലിതകദാശാതഡിതി സ്ഫുടേ । മോഹൌഘമിഹികാമേഘേ ഘനം സ്ഫൂര്ജതി ഗര്ജതി
വാസനയുടെ കാറ്റിൽ ഇളകി, അപ്രത്യക്ഷമായ ദുരന്തത്തിന്റെ മിന്നൽ തുറന്നടിക്കുന്നു; മോഹത്തിന്റെ മേഘത്തിൽ, ഇരുണ്ടത്വം കനലായി മിന്നുകയും ഗർജിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
നൃത്യത്യ് ഉത്താണ്ഡവം ചണ്ഡേ ലോലേ ലോഭകലാപിനി । സുവികാസിനി സസ്ഫോടമ് അനര്ഥകുടജദ്രുമേ
കഠിനവും അശാന്തവുമായ, അത്യന്തം ആഗ്രഹമുള്ളവൾ, ദുർഭാഗ്യത്തിന്റെ വിഷവനത്തിൽ പൂർണ്ണമായും വിരിഞ്ഞ്, ഉച്ചത്തിൽ മുഴങ്ങിക്കൊണ്ട് ഭയങ്കരമായ ഒരു നൃത്തം ആടുന്നു.
ക്രൂരേ കൃതാന്തമാര്ജാരേ സര്വഭൂതാഖുഹാരിണി । അശ്രുതസ്പന്ദസഞ്ചാരേ കുതോ ഽപ്യ് ഉപരിപാതിനി
ക്രൂരമായ, മരണത്തിന്റെ പൂച്ചപോലെ, എല്ലാ ജീവികളെയും എലി പോലെ പിടിച്ചെടുക്കുന്നവൾ, ആരും കേൾക്കാത്ത നിശബ്ദമായ കാൽവയ്പ്പോടെ, എവിടെയോ മുകളിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് ഇറങ്ങുന്നു.
ക ഉപായോ ഗതിഃ കാ വാ കാ ചിന്താ കസ് സമാശ്രയഃ । കേനേയമ് അശുഭോദര്കാ ന ഭവേജ് ജീവിതാടവീ
ഏത് മാർഗമാണ്, എന്താണ് രക്ഷ, എന്ത് ചിന്തയോ ആശ്രയമോ ഉണ്ട്? ഈ ദുർഭാഗ്യത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്ന ജീവതവനം ഉണ്ടാകാതിരിക്കാൻ എന്ത് വഴി ഉണ്ട്?
ന തദ് അസ്തി പൃഥിവ്യാം വാ ദിവി ദേവേഷു വാ ക്വചിത് । സുധിയസ് തുച്ഛമ് അപ്യ് ഏതദ് യന് ന യാതി നരമ്യതാമ്
ഭൂമിയിലോ സ്വർഗത്തിലെ ദേവന്മാരിലോ എവിടെയും, എത്ര ചെറുതായാലും, ബുദ്ധിമാന്മാർക്ക് ആസ്വദിക്കാനാകാത്തത് ഒന്നുമില്ല.
അയം ഹി ദഗ്ധസംസാരോ നീരന്ധ്രകലനാകുലഃ । കഥം സുസ്വാദുതാമ് ഏതി നീരസോ മൂര്ഖതാം വിനാ
ഇവിടെ കത്തിപ്പൊള്ളുന്ന, കുഴിയേറെയുള്ള ഈ ലോകം, സ്വഭാവത്തിൽ രുചിയില്ലാത്തതായപ്പോൾ, മണ്ടത്തരമില്ലാതെ എങ്ങനെ സുഖകരമാകാം?
ആശാപ്രതിവിഷാ കേന ക്ഷീരസ്നാനേന രമ്യതാമ് । ഉപൈതി പുഷ്പശുഭ്രേണ മധുനേവ സുവല്ലരീ
ആശയുടെ വേരിൽ വിഷം പറ്റിയപ്പോൾ, ഏത് അമൃതസ്നാനത്തിലൂടെ ആ തണ്ടു തിളക്കമുള്ള പുഷ്പവും തേനും നിറഞ്ഞ പുതിയ വള്ളിയായി ആസ്വദിക്കാനാകും?
അപമൃഷ്ടമലോദേതി ക്ഷാലനേനാമൃതദ്യുതിഃ । മനശ്ചന്ദ്രമസഃ കേന തേന കാമകലങ്കിനഃ
ആസക്തിയുടെ കറങ്കൊണ്ടു മലിനമായ മനസ്സെന്ന ചന്ദ്രനെ ഏത് കഴുകലാണ് അമൃതത്തിന്റെ പ്രകാശം ഉയരുന്ന തരത്തിൽ ശുദ്ധമാക്കുന്നത്?
ദൃഷ്ടസംസാരഗതിനാ ദൃഷ്ടാദൃഷ്ടവിനാശിനാ । കേന വാ വ്യവഹര്തവ്യം സംസാരവനവീഥിഷു
ഈ ലോകത്തിന്റെ ഗതിയും കാണുന്നതും കാണാത്തതുമായ നാശവും മനസ്സിലാക്കി, ലോകമെന്ന കാടിന്റെ വഴികളിൽ മനുഷ്യൻ എങ്ങനെ പെരുമാറണം?
രാഗദ്വേഷമഹാരോഗാ ഭോഗപൂര്വാതിപൂതയഃ । കഥം ജന്തോര് ന ബാധന്തേ സംസാരാരണ്യചാരിണഃ
ഭോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് ജനിച്ച രാഗദ്വേഷങ്ങളെന്ന മഹാരോഗങ്ങൾ, ഈ ലോകകാടിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്ന ജീവിയെ എങ്ങനെ ബുദ്ധിമുട്ടിക്കാതെ വിടുന്നു?
കഥം ച വീരവൈരാഗ്നൌ പതതാപി ന ദഹ്യതേ । പാവകേ പാരതേനേവ രസേന രസശാലിനാ
ശത്രുതയുടെ കഠിനമായ അഗ്നിയിൽ വീണാലും, സ്വർണ്ണം അതിന്റെ സ്വഭാവംകൊണ്ട് തീയിൽ ദഹിക്കാത്തതുപോലെ, മനുഷ്യൻ എങ്ങനെ ദഹിക്കപ്പെടാതെ ഇരിക്കുന്നു?
യസ്മാത് കില ജഗത്യ് അസ്മിന് വ്യവഹാരക്രിയാം വിനാ । ന സ്ഥിതിസ് സമ്ഭവത്യ് അബ്ധൌ പതിതസ്യാജലാ യഥാ
ഈ ലോകത്തിൽ, ലോകവ്യവഹാരങ്ങളില്ലാതെ നിലനിൽപ്പ് സാധ്യമല്ല — സമുദ്രത്തിൽ വീണ വെള്ളം നിലനിൽക്കാത്തതുപോലെ.
രാഗദ്വേഷവിനിര്മുക്താ സുഖദുഃഖവിവര്ജിതാ । കൃശാനോര് ദാഹഹീനേവ ശിഖാ നാസ്തീഹ സത്ക്രിയാ
രാഗവും ദ്വേഷവും വിട്ട്, സുഖദു:ഖങ്ങൾ തൊടാതിരിക്കുന്നവർ ഇന്ധനം ഇല്ലാത്ത ജ്വാലപോലെയാണ്; ഇവിടെയൊരുപോലും യഥാർത്ഥ പ്രവർത്തി അവശേഷിക്കുന്നില്ല.
മനോമനനമാനിന്യാസ് സതാപാഭുവനത്രയേ । ക്ഷയോ യുക്തിം വിനാ നാസ്തി ബ്രൂത താമ് അലമ് ഉത്തമാഃ
മനസ്സിൽ അഭിമാനം നിറഞ്ഞ് എല്ലായ്പ്പോഴും ആലോചിക്കുന്നവർക്കു, ഈ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും അനുഭവിക്കുന്ന ദു:ഖം യുക്തിയില്ലാതെ അവസാനിക്കില്ല. മഹാന്മാരേ, ആ മാർഗ്ഗം ദയവായി പറഞ്ഞുതരൂ.
വ്യവഹാരവതോ യുക്ത്യാ ദുഃഖം നായാതി മേ യയാ । അഥ വാവ്യവഹാരസ്യ ബ്രൂത താം ഗതിമ് ഉത്തമാമ്
ലോകവ്യവഹാരത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നവർക്കു, എങ്ങനെയുള്ള യുക്തിയാൽ ദു:ഖം വരാതെ ഇരിക്കും? അല്ലെങ്കിൽ, ലോകവ്യവഹാരം ഉപേക്ഷിച്ചവർക്കു ഏറ്റവും ഉത്തമമായ മാർഗ്ഗം പറഞ്ഞുതരൂ.
തത് കഥം കേന വാ കിം വാ കൃതമ് ഉത്തമചേതസാ । പൂര്വം യേനൈതി വിശ്രാമം പരമം പാവനം മനഃ
ഊന്നിയ മനസ്സുള്ളവരുടെ മനസ്സ് മുമ്പ് എങ്ങനെയോ, ആരാലോ, എന്തിനാലോ, പരമമായ ശുദ്ധമായ ശാന്തി എങ്ങനെ ലഭിച്ചു എന്ന് പറഞ്ഞുതരൂ.
യഥാ ജാനാസി ഭഗവംസ് തഥാ മോഹനിവൃത്തയേ । ബ്രൂഹി മേ സാധവോ യേന യൂയം നിര്ദുഃഖതാം ഗതാഃ
ഭഗവാനേ, നിങ്ങൾ അറിയുന്നതുപോലെ, മോഹം മാറാൻ എങ്ങനെയാണ് നിങ്ങൾ മഹാത്മാക്കൾ ദു:ഖരഹിതരായത് എന്ന് ദയവായി എനിക്ക് വിശദീകരിച്ചു തരൂ.
അഥ വാ താദൃശീ ബ്രഹ്മന് യുക്തിര് യദി ന വിദ്യതേ । ന വക്തി മമ വാ കശ്ചിദ് വിദ്യമാനാമ് അപി സ്ഫുടമ്
ബ്രഹ്മനേ, അങ്ങനെയൊരു മാർഗ്ഗം ഇല്ലെങ്കിൽ, അല്ലെങ്കിൽ അതുണ്ടെങ്കിലും ആരും എനിക്ക് വ്യക്തമാക്കാതെ ഇരിക്കുന്നു എങ്കിൽ,
സ്വയം ചൈവ ന ചാപ്നോമി താം വിശ്രാന്തിമ് അനുത്തമാമ് । തദ് അഹം ത്യക്തസര്വേഹോ നിരഹങ്കാരതാം ഗതഃ
ഞാനും ആ പരമമായ വിശ്രാന്തി നേടുന്നില്ലെങ്കിൽ, അപ്പോൾ ഞാൻ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച് അഹങ്കാരം വിട്ട് നില്ക്കുന്നു.
ന ഭോക്ഷ്യേ ന പിബാമ്യ് അമ്ബു നാഹം പരിദധേ ഽമ്ബരമ് । കരോമി നാഹം വ്യാപാരം സ്നാനദാനാശനാദികമ്
ഞാൻ ഭക്ഷണം കഴിക്കില്ല, വെള്ളം കുടിക്കില്ല, വസ്ത്രം ധരിക്കില്ല; സ്നാനം, ദാനം, ഭക്ഷണം തുടങ്ങിയ ഏതെങ്കിലും പ്രവർത്തനങ്ങളിലും ഞാൻ ഏർപ്പെടില്ല.
ന ച തിഷ്ഠാമി കാര്യേഷു സമ്പത്സ്വ് ആപദ്ദശാസു ച । ന കിഞ്ചിദ് അഭിവാഞ്ഛാമി ദേഹത്യാഗാദ് ഋതേ മുനേ
സൗഭാഗ്യത്തിലും ദുർഘടമായ സാഹചര്യങ്ങളിലും ഞാൻ പ്രവർത്തികളിൽ നിലകൊള്ളില്ല; ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് ഒഴികെ മറ്റൊന്നും ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല, മഹർഷേ.
കേവലം വിഗതാശങ്കോ നിര്മമോ ഗതമത്സരഃ । മൌനമ് ഏവേഹ തിഷ്ഠാമി ലിപികര്മസ്വ് ഇവാര്പിതഃ
ഭയം ഇല്ലാതെ, എന്റെതെന്ന ഭാവം ഇല്ലാതെ, അസൂയയില്ലാതെ, ഞാൻ ഇവിടെ മൗനത്തിൽ ഇരിക്കും, എഴുത്ത് ജോലി ഏൽപ്പിച്ചവനുപോലെ.
അഥ ക്രമേണ സന്ത്യജ്യ സശ്വാസോച്ഛ്വാസസംവിദമ് । സന്നിവേശം ത്യജാമീമമ് അനര്ഥം ദേഹനാമകമ്
പിന്നീട്, ശ്വാസോച്ച്വാസത്തിന്റെ ബോധം ക്രമേണ ഉപേക്ഷിച്ച്, ഈ ശരീരം എന്ന വ്യർത്ഥമായ ഘടനയും ഞാൻ ഉപേക്ഷിക്കും.
നാഹമ് അസ്യ ന മേ ദേഹശ് ശാമ്യാമ്യ് അസ്നേഹദീപവത് । സര്വമ് ഏവ പരിത്യജ്യ ത്യജാമീദം കലേവരമ്
ഞാൻ ഈ ശരീരത്തിന്റേതല്ല, ഇത് എനിക്ക് സ്വന്തവുമല്ല; എണ്ണയില്ലാത്ത വിളക്കുപോലെ ഞാൻ ശാന്തനാകും. എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് ഈ ശരീരം ഞാൻ വിട്ടുകളയും.
ഇത്യ് ഉക്തവാന് അമലശീതകരാഭിരാമോ രാമോ മഹത്തരവിവേകവികാസിചേതാഃ । തൂഷ്ണീം ബഭൂവ പുരതോ മഹതാം ഘനാനാം കേകാരവശ്രമവശാദ് ഇവ നീലകണ്ഠഃ
ഇങ്ങനെ വിശുദ്ധവും ശീതളവുമായ കൈകളോടെ, വലിയ വിവേകത്തിൽ മനസ്സ് വികസിച്ച രാമൻ പറഞ്ഞു; വലിയവരുടെ മുമ്പിൽ, മേഘങ്ങളിൽ കൂകി വിശ്രമിക്കുന്ന നീലകണ്ഠപ്പക്ഷിയെപ്പോലെ, അദ്ദേഹം മൗനത്തിലായി.
വദത്യ് ഏവം മനോമോഹവിനിവൃത്തികരം വചഃ । രാമേ രാജീവപത്ത്രാക്ഷേ തസ്മിന് രാജകുമാരകേ
മനസ്സിലെ മായയെ അകറ്റുന്ന വാക്കുകൾ രാമന്, കമലപത്രംപോലെയുള്ള കണ്ണുകളുള്ള ആ രാജകുമാരന് പറഞ്ഞപ്പോൾ,
സര്വേ ബഭൂവുസ് തത്രസ്ഥാ വിസ്മയോത്ഫുല്ലലോചനാഃ । ധൃതാമ്ബരാ ദേഹരുഹൈര് ഗിരശ് ശ്രോതുമ് ഇവോദ്ഗതൈഃ
അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന എല്ലാവരും അത്ഭുതത്തിൽ കണ്ണുകൾ വടിച്ചു, വസ്ത്രങ്ങൾ ശരീരത്തിൽ പിടിച്ചു, വാക്കുകൾ കേൾക്കാൻ ശരീരം ഉണർത്തിയതുപോലെ ആയിരുന്നു.