രാമ രാജീവപത്ത്രാക്ഷ പ്രകൃതാര്ഥദിദൃക്ഷയാ । മുനിമ് ആബോധയ പുനഃ പ്രസാദേ സമവസ്ഥിതമ്
രാമ, താമരപ്പൂക്കണ്ണുള്ളവനേ, യഥാർത്ഥ സത്യം അറിയാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, സമാധാനത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ആ മഹർഷിയെ വീണ്ടും ഉണർത്തണം.
ഇത്യ് ഉക്തേ ഭൂഭൃതാ തത്ര രാമാഭിമുഖമ് ആസ്ഥിതഃ । ഉവാചേദമ് ഉദാരാത്മാ വസിഷ്ഠോ ഭഗവാന് മുനിഃ
രാജാവു് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, മഹാത്മാവായ വസിഷ്ഠമുനിവർ രാമന്റെ നേരെ നോക്കി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
രാഘവ സ്വകുലൈകേന്ദോ തം മയോക്തം മഹാമതേ । കച്ചിത് സ്മരസി വാക്യാര്ഥം പൂര്വാപരവിചാരിതമ്
രാഘവ, നിന്റെ വംശത്തിലെ ഒരേയൊരു ചന്ദ്രനേ, മഹാമനസിനെ, ഞാൻ മുമ്പ് വിശദമായി പറഞ്ഞതിന്റെ അർത്ഥം നീ ഓർക്കുന്നുണ്ടോ? എല്ലാം ആലോചിച്ച് മനസ്സിലാക്കിയതോ?
ഉത്പത്തീനാം വിചിത്രാണാം സത്ത്വാദിഗുണഭേദതഃ । കച്ചിത് സ്മരസി സര്വാസാം വിഭാഗമ് അരിമര്ദന
വൈവിധ്യമാർന്ന സൃഷ്ടികളിൽ സത്ത്വം മുതലായ ഗുണങ്ങളിലെ വ്യത്യാസങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ഉള്ള ഭേദങ്ങൾ നീ ഓർക്കുന്നുണ്ടോ, ശത്രുനാശകാ?
കച്ചിത് സര്വമ് അസര്വം ച സദ് അസച് ച സദോദിതമ് । രൂപം സ്മരസി ദേവസ്യ വിമലം പരമാത്മനഃ
എല്ലാം, എല്ലാമല്ലാത്തത്, സത്യം, അസത്യം എന്നിങ്ങനെ എല്ലായ്പോഴും പഠിപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ദൈവത്തിന്റെ നിർമ്മലമായ പരമാത്മാവിന്റെ രൂപം നീ ഓർക്കുന്നുണ്ടോ, രാമാ?
യഥേദമ് ഉദിതം വിശ്വം വിശ്വേശാദ് ഈശ്വരേശ്വരാത് । കച്ചിത് സ്മരസി തത് സാധോ സാധുവാദൈകഭാജന
ഈ വിശ്വം എങ്ങനെയോ വിശ്വത്തിന്റെ നാഥനായ മഹേശ്വരനിൽ നിന്ന് ഉദിച്ചുവെന്നത്, നീ ഓർമ്മിക്കുന്നുണ്ടോ, സദ്ഗുണങ്ങളുള്ളവനേ, നല്ല ഉപദേശങ്ങൾ സ്വീകരിക്കാൻ അർഹനായവനേ?
രൂപം കച്ചിദ് അവിദ്യായാഃ ഫല്ഗുഭങ്ഗുരമ് ആതതമ് । അനന്തമ് അന്തവച് ചൈവ സമ്യക് സ്മരസി സന്മതേ
അവിദ്യയുടെ രൂപം വളരെ ക്ഷീണവും തകർച്ചയിലുമാണ്, അതു വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, അനന്തമായിട്ടും അവസാനമുള്ളതുപോലെയാണ് തോന്നുന്നത്—ഇത് നീ ശരിയായി ഓർമ്മിക്കുന്നുണ്ടോ, ജ്ഞാനിയേ?
ചിത്തമ് ഏവ നരോ നാന്യദ് ഇതി യത് പ്രതിപാദിതമ് । ലവണാദിവിചാരേണ കച്ചിത് സ്മരസി സാധു തത്
ഉപ്പും മറ്റും സംബന്ധിച്ചുള്ള ചിന്തയിലൂടെ മനസ്സാണ് മനുഷ്യൻ, ഇതല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമില്ലെന്ന് വ്യക്തമാക്കിയതിനെ നീ നന്നായി ഓർമ്മിക്കുന്നുണ്ടോ, സദ്ഗുണമുള്ളവനേ?
വാക്യാര്ഥശ് ചാഖിലഃ കച്ചിത് ത്വയാ രാമ വിചാരിതഃ । ഹ്യസ്തനസ്യ വിചാരസ്യ രാത്രൌ ഹൃദി നിവേശിതഃ
രാമാ, എല്ലാ വാക്യങ്ങളുടെ അർത്ഥവും നീ ആലോചിച്ചിട്ടുണ്ടോ? ഇന്നലെ നടന്ന ചിന്തനങ്ങൾ നീ രാത്രിയിൽ ഹൃദയത്തിൽ ആഴത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ടോ?
ഭൂയോ ഭൂയഃ പരാമൃഷ്ടം ഹൃദയേ സുനിയോജിതമ് । പ്രയോജനം ഫലത്യ് ഉച്ചൈര് ന ഹേലാഹതസംസ്ഥിതി
മനസ്സിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ആലോചിച്ച് ഉറപ്പായി സ്ഥാപിച്ച കാര്യങ്ങൾ വലിയ ഫലങ്ങൾ നൽകുന്നു; അവയെ അവഗണിച്ചാൽ അങ്ങനെ സംഭവിക്കില്ല.
ഭാജനം ത്വം വിവിക്താനാം വചസാം ശുദ്ധിശാലിനാമ് । വിവിക്തഹൃദയോ വേണുര് മുക്താനാമ് ഇവ മാനദ
നിനക്ക് വിശുദ്ധവും ഉന്നതവുമായ വാക്കുകൾ സ്വീകരിക്കാൻ കഴിവുണ്ട്, മാന്യനായവനേ; നിന്റെ മനസ്സ് ശുദ്ധവും ഏകാന്തവുമാണ്, മോചിതർക്ക് വെണു പോലെയാണ്.
കമലാസനപുത്രേണ മുനിനാ സുമഹൌജസാ । ഏവംവിതീര്ണാവസരോ രാമോ വാക്യമ് ഉവാച ഹ
അവസരം അങ്ങനെ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, വലിയ ശക്തിയും ജ്ഞാനവും ഉള്ള കമലാസനപുത്രനായ മുനിയോട് രാമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഭഗവന് സര്വധര്മജ്ഞ തവൈവൈതദ് വിജൃമ്ഭിതമ് । യദ് അഹം പരമോദാരം ബുദ്ധവാന് വചനം തവ
ഭഗവൻ, എല്ലാ ധർമങ്ങളും അറിയുന്നവനേ, ഞാൻ നിന്റെ അത്യുത്തമമായ ഉപദേശം മനസ്സിലാക്കിയത് നിന്റെ അനുഗ്രഹം കൊണ്ടാണ്.
യദ് ആദിശസി തത് സര്വം തഥൈവ ന തദ് അന്യഥാ । അപാസ്തനിദ്രേണ മയാ വാക്യാര്ഥോ നിശി ചിന്തിതഃ
നിങ്ങൾ എന്ത് കല്പിച്ചാലും അതെല്ലാം അങ്ങനെ തന്നെയാണ്, വേറൊന്നുമല്ല. ഉറക്കം വിട്ട്, രാത്രിയാകെ നിങ്ങളുടെ വാക്കുകളുടെ അർത്ഥം ഞാൻ ആലോചിച്ചു.
ഭവാന്ധകാരക്ഷതയേ ഭവതോര്വീവിവസ്വതാ । ഹ്യഃ പ്രസാരിതമ് ആഹ്ലാദി വാഗ്രശ്മിപടലം പ്രഭോ
ഭവത്തിന്റെ ഇരുണ്ടത്വം നീക്കാൻ, മഹാപ്രഭോ, ഇന്നലെ ഭൂമിയിൽ സൂര്യപ്രഭയുപോലെ ആനന്ദകരമായ പ്രകാശമുള്ള വാക്കുകളുടെ കിരണം നിങ്ങൾ പകർന്നു.
തദ് അദീനമ് അദീനാത്മന് സര്വമ് അന്തഃകൃതം മയാ । രമ്യം പുണ്യം വിചിത്രം ച രത്നവൃന്ദമ് ഇവാബ്ധിനാ
ദുഃഖം അറിയാത്ത മഹാത്മാവേ, ആ മനോഹരവും പുണ്യകരവും അത്ഭുതകരവുമായ വാക്കുകൾ ഞാൻ ഹൃദയത്തിൽ ആഴമായി സ്വീകരിച്ചു, സമുദ്രത്തിൽ നിന്നുള്ള രത്നങ്ങൾ പോലെ.
ഹിതാനുബന്ധി ഹൃദ്യം ച പുണ്യമ് ആനന്ദസാധനമ് । ശിരസാ ധ്രിയതേ കൈര് നോ സിദ്ധ്യൈ ത്വദനുശാസനമ്
ആനന്ദം നൽകുന്ന, ഹൃദയസ്പർശിയായ, പുണ്യകരമായ, ഉപകാരപ്രദമായ നിങ്ങളുടെ ഉപദേശം വിജയത്തിനായി ആരാണ് ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിക്കാത്തത്?
പ്രക്ഷീയമാണസംസാരനീഹാരാവരണാ വയമ് । പ്രസന്നാസ് ത്വത്പ്രസാദേന വര്ഷാന്ത ഇവ വാസരാഃ
ലോകമോഹത്തിന്റെ മൂടല് മങ്ങിപ്പോകുമ്പോള് നാം നിന്റെ കൃപയാല് ശാന്തരായി, മഴക്കാലം കഴിഞ്ഞ് വരുന്ന പകലുകള് പോലെ സുഖമായി ഇരിക്കുന്നു.
ആപാതമധുരാരമ്ഭം മധ്യേ സൌഭാഗ്യവര്ധനമ് । അനുത്തമഫലോദര്കം പുണ്യം ത്വദനുശാസനമ്
നിന്റെ ഉപദേശം ആദിയില് മധുരവും നടുവില് ഭാഗ്യവര്ദ്ധകവും അവസാനം ഉത്തമഫലദായകവുമായ പുണ്യമാണ്.
വികാസി സിതമ് അമ്ലാനമ് ആഹ്ലാദി മുദിതാശയമ് । ത്വദ്വചഃകുസുമം നിത്യം ശ്രീമത്ഫലദമ് അസ്തു നഃ
നിന്റെ വാക്കുകള് എന്നും വിരിയുന്ന, വെളുത്ത, വാടാത്ത, സന്തോഷം നല്കുന്ന, ഹൃദയം ആനന്ദിപ്പിക്കുന്നതായിരിക്കും; അവ എപ്പോഴും ഞങ്ങള്ക്ക് മഹത്തായ ഫലം നല്കട്ടെ.
സകലശാശ്വതശാസ്ത്രവിശാരദ പ്രസൃതപുണ്യജലൈകമഹാഹ്രദ । ഭജ ഭൃശം വിതതവ്രത സമ്പ്രതി പ്രസൃതതാം ഹതകില്ബിഷ മാം പ്രതി
സകലശാശ്വതശാസ്ത്രങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും, പുണ്യജലങ്ങള് ഒഴുകുന്ന മഹാസരസ്സും, വ്രതങ്ങളില് സ്ഥിരനുമായവനേ, പാപം ഇല്ലാത്ത നിന്റെ അനുഗ്രഹം ഇപ്പോള് എനിക്ക് ലഭിക്കട്ടെ.
ഇദമ് ഉത്തമസിദ്ധാന്തസുന്ദരം സുന്ദരാകൃതേ । ഉപശാന്തിപ്രകരണം ശൃണുഷ്വാവഹിതോ ഹിതമ്
സുന്ദരനായവനേ, ഉത്തമമായ സിദ്ധാന്തത്തിൽ ഉറപ്പുള്ള ഈ മനോഹരമായ ശാന്തിയുടെ ഭാഗം ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ. ഇത് നിനക്ക് വളരെ ഉപകാരപ്പെടും.
ദീര്ഘസംസാരമായേയം രാമ രാജസതാമസൈഃ । ധാര്യതേ പുരുഷൈര് നിത്യം സുസ്തമ്ഭൈര് ഇവ മണ്ഡപഃ
രാമാ, ഈ ദീർഘമായ ലോകമോഹം രാജസവും തമസവുമായ മനുഷ്യർ സ്ഥിരമായ തൂണുകൾ പോലെ അതിനെ താങ്ങി നിലനിർത്തുന്നു.
സത്ത്വസ്ഥജാതിഭിര് വീരൈസ് ത്വാദൃശൈര് ഗുണബൃംഹിതൈഃ । ഹേലയാ ത്യജ്യതേ പക്വാ മായേയം ത്വഗ് ഇവോരഗൈഃ
നിന്റെപോലെയുള്ള സത്ത്വഗുണമുള്ള ധൈര്യശാലികൾക്ക്, പാകമായ ഈ മായയെ പാമ്പ് പഴയ ത്വക്ക് എളുപ്പത്തിൽ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ ഉപേക്ഷിക്കാൻ കഴിയും.
യേ സത്ത്വജാതയഃ പ്രാജ്ഞാസ് തഥാ രാജസസാത്ത്വികാഃ । വിചാരയന്തി തേ സാധോ ജഗത് പൂര്വാപരം പരമ്
സത്ത്വഗുണമുള്ളവരും, രാജസവും സത്ത്വവും കലർന്ന ജ്ഞാനികളും, മഹാനേ, ഈ ലോകം അതിന്റെ ഭാവിയും, കഴിഞ്ഞതും, പരമാർത്ഥവും ആഴത്തിൽ പരിശോധിക്കുന്നു.
ശാസ്ത്രസജ്ജനസത്കാരസങ്ഗേനാപഗതൈനസാമ് । സാരാവലോകിനീ ബുദ്ധിര് ജായതേ ദീപികോപമാ
ശാസ്ത്രങ്ങളുടെയും നല്ലവരുടെ കൂട്ടത്തിന്റെയും സന്മാർഗ്ഗത്തിലുള്ളവരുടെ സാന്നിധ്യത്തിലൂടെയും പാപങ്ങൾ വിട്ടുപോകുമ്പോഴും, മനസ്സിൽ തെളിഞ്ഞ വിവേകം ഉദയിക്കുന്നു; അതു ഒരു വിളക്കുപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
സ്വയമ് ഏവ വിചാരേണ വിചാര്യാത്മാനമ് ആത്മനാ । യാവന് നാധിഗതം ജ്ഞേയം ന താവദ് അധിഗമ്യതേ
സ്വയം ചിന്തയിലൂടെ തന്നെ, മനസ്സുപയോഗിച്ച് തനിക്കുതന്നെ പരിശോധിക്കണം; അറിവ് സാക്ഷാൽക്കരിക്കുന്നതുവരെ അതു യഥാർത്ഥത്തിൽ ലഭിക്കില്ല.
പ്രജ്ഞാവതാം നയവതാം ധീരാണാം കുലശാലിനാമ് । ജാത്യാ രാജസസത്ത്വാനാം മുഖ്യസ് ത്വം കുലനന്ദന
ജ്ഞാനികളിലും വിവേകികളിലും ധൈര്യശാലികളിലും ഉന്നത വംശജരിലും, രാജസവും സത്ത്വഗുണവും ഉള്ളവരിൽ, നീയാണു കുടുംബത്തിന്റെ അഭിമാനമായ പ്രധാനവൻ.
സ്വയമ് ആലോകയ പ്രാജ്ഞ സംസാരാരമ്ഭദൃഷ്ടിഷു । കിം സത്യം കിമ് അസത്യം വാ ഭവ സത്യപരായണഃ
പ്രജ്ഞാവാനായ നീ സ്വയം ഈ ലോകജീവിതത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ നോക്കിക്കാണു: എന്താണ് സത്യം, എന്താണ് അസത്യം എന്ന് തിരിച്ചറിയുക, സത്യത്തിൽ സ്ഥിരനാകു.
ആദാവ് അന്തേ ച യന് നാസ്തി കീദൃശീ തസ്യ സത്യതാ । ആദാവ് അന്തേ ച യന് നിത്യം തത് സത്യം രാമ നേതരത്
ആദ്യത്തിലും അവസാനം പോലും ഇല്ലാത്തത് എങ്ങനെ സത്യമായിരിക്കും? ആദിയും അവസാനവും എന്നും നിലനിൽക്കുന്നതേയാണ് സത്യം, രാമാ, മറ്റൊന്നുമല്ല.