തസ്യൈവമ്പ്രായയാ തത്ര തതയോദാരചിന്തയാ । സാ വ്യതീയായ രജനീ പദ്മസ്യേവാര്കകാങ്ക്ഷിണഃ
അവന് അങ്ങനെ ഉത്തമമായ ചിന്തകളോടെ അവിടെ ആ രാത്രി കടന്നു പോയി, സൂര്യനെ ആഗ്രഹിക്കുന്ന താമരപ്പൂവിനുപോലെ.
കിഞ്ചിത് തമഃകഡാരാസു കിഞ്ചിദ് അപ്യ് അരുണാസു ച । തതോ വിരലതാരാസു ദിക്ഷു രാമസിതാസ്വ് ഇവ
ചില ഇടങ്ങളിൽ ഇരുണ്ടതും ചിലയിടങ്ങളിൽ വെളിച്ചത്തിന്റെ ചുവപ്പും തെളിഞ്ഞു; അതിനുശേഷം ആകാശത്ത് നക്ഷത്രങ്ങൾ കുറയുമ്പോൾ, രാമനും സീതയും അവിടെ ഉണ്ടെന്നപോലെ തോന്നി.
പ്രഭാതതൂര്യഘോഷേണ സമമ് ഇന്ദുസമാനനഃ । ഉത്തസ്ഥൌ രാഘവശ് ശ്രീമാന് പദ്മഃ പദ്മാകരാദ് ഇവ
പ്രഭാതത്തിൽ തുര്യങ്ങളുടെ ശബ്ദം മുഴങ്ങുമ്പോൾ, ചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള മുഖമുള്ള മഹത്വമുള്ള രാഘവൻ, കുളത്തിൽ നിന്ന് താമര പുഷ്പം ഉയരുന്നതുപോലെ എഴുന്നേറ്റു.
പ്രാതസ്തനം വിധിം സര്വം സമ്പാദ്യ ഭ്രാതൃസംയുതഃ । പ്രമിതാത്മപരീവാരോ വസിഷ്ഠസദനം യയൌ
രാമൻ തന്റെ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം എല്ലാ പ്രഭാത കർമ്മങ്ങളും നിർവഹിച്ചു, ഒപ്പം ഒതുക്കമുള്ള അനുയായികളും കൂട്ടായി വസിഷ്ഠന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പോയി.
സമാധിസംസ്ഥമ് ഏകാന്തേ മുനിമ് ആത്മപരായണമ് । ദൂരാദ് ഏവ നനാമാസൌ രാമോ വിനതകന്ധരഃ
ഒറ്റയ്ക്ക് ധ്യാനത്തിൽ ലീനനായി ആത്മസമർപ്പിതനായ മുനിയെ ദൂരത്ത് നിന്ന് കണ്ട രാമൻ, കഴുത്ത് താഴ്ത്തി അവനു വിനയത്തോടെ നമസ്കരിച്ചു.
തം പ്രണമ്യാങ്ഗനേ തസ്ഥുസ് തസ്മിംസ് തേ വിനയാന്വിതാഃ । യാവത് തമസ് സമാലൂനം ധ്വസ്തം ദിങ്മുഖമണ്ഡലാത്
അവരെല്ലാം വിനയപൂർവ്വം അവനോടു നമസ്കരിച്ച് അവിടെ നിന്നു, ആ സ്ത്രീകൾ. ദിശകളെ മൂടിയ ഇരുണ്ടതാരം മാറിയതുവരെ അവർ അവിടെ കാത്തുനിന്നു.
രാജാനോ രാജപുത്രാശ് ച ഋഷയോ ബ്രാഹ്മണാസ് തഥാ । ആയയുസ് സദനം മൌനം ബ്രഹ്മലോകമ് ഇവാമരാഃ
രാജാക്കന്മാർ, രാജകുമാരന്മാർ, ഋഷിമാർ, ബ്രാഹ്മണന്മാർ ഇവർ എല്ലാവരും ആ ശാന്തമായ വീടിലേക്ക് വന്നു, അമരന്മാർ ബ്രഹ്മലോകത്തേക്കു പോകുന്നതുപോലെ.
തദ് വസിഷ്ഠസ്യ സദനം ബഭൂവ ജനസങ്കുലമ് । ഹസ്ത്യശ്വരഥസമ്ബാധം പാര്ഥിവാഗാരശോഭനമ്
വസിഷ്ഠന്റെ ആ വീട് ജനങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞു, ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും കൊണ്ട് നിറഞ്ഞു, ഒരു രാജമഹലിനെപ്പോലെ ഭംഗിയായി തെളിഞ്ഞു.
ക്ഷണാദ് വസിഷ്ഠോ ഭഗവാന് വിരരാമ സമാധിതഃ । ആചാരേണോപപന്നേന ജഗ്രാഹ പ്രണതം ജനമ്
ഒരുപോലെ വസിഷ്ഠൻ ധ്യാനത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റു; നല്ല രീതിയിൽ അവനോടു നമസ്കരിച്ചവരെ സ്വീകരിച്ചു.
അഥാനുയാതോ മുനിഭിര് വിശ്വാമിത്രാന്വിതോ മുനിഃ । ആരുരോഹ രഥം ശ്രീമാന് സഹസാബ്ജമ് ഇവാബ്ജജഃ
അപ്പോൾ, വിശ്വാമിത്രനും മറ്റു മുനിമാരും കൂടെ നിന്നപ്പോൾ, ആ മഹാനായ മുനി അതിവേഗത്തിൽ തന്റെ രഥത്തിൽ കയറി. അതു പദ്മത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ച ദേവൻ പടുമയിൽ കയറുന്നതുപോലെ ആയിരുന്നു.
യയൌ ഗൃഹം ദാശരഥം സൈന്യേന മഹതാ വൃതഃ । ബ്രഹ്മേവ ശക്രനഗരം സമസ്തസുരമാലിതഃ
അവൻ വലിയ സൈന്യത്തോടെ ചുറ്റപ്പെട്ട് ദശരഥന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പോയി. അതു എല്ലാദേവന്മാരും കൂടെ നിന്ന ബ്രഹ്മാവു ഇന്ദ്രന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നതുപോലെ ആയിരുന്നു.
വിവേശ വിതതാം തത്ര രമ്യാം ദാശരഥീം സഭാമ് । ഹംസയൂഥാനുവലിതോ രാജഹംസ ഇവാബ്ജിനീമ്
അവിടെ ദശരഥന്റെ വിശാലവും മനോഹരവുമായ സഭാമന്ദപത്തിൽ അവൻ കടന്നു. അതു രാജഹംസം ഹംസക്കൂട്ടം പിന്തുടർന്ന് പടുമതളത്തിൽ കടക്കുന്നതുപോലെ ആയിരുന്നു.
ത്രീണി തസ്യ പദാന്യ് ആശു തദാ ദശരഥോ നൃപഃ । നിര്ജഗാമ മഹാവീര്യസ് സിംഹാസനസമുത്ഥിതഃ
അപ്പോൾ മഹാവീര്യശാലിയായ ദശരഥൻ രാജാവ് സിംഹാസനത്തിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ എഴുന്നേറ്റു മൂന്നു പടികൾ മുന്നോട്ട് നടന്നു.
വിവിശുസ് തത്ര തേ സര്വേ നൃപാ ദശരഥാദയഃ । വസിഷ്ഠാദ്യാശ് ച മുനയ ഋഷയോ ബ്രാഹ്മണാസ് തഥാ
അവിടെ ദശരഥനും മറ്റ് രാജാക്കന്മാരും, വസിഷ്ഠനും മറ്റ് മഹർഷികളും, ബ്രാഹ്മണന്മാരും പ്രവേശിച്ചു.
മന്ത്രിണശ് ച സുമന്ത്രാദ്യാ ധൌമ്യാദ്യാശ് ച വിപശ്ചിതഃ । രാജപുത്രാശ് ച രാമാദ്യാ മന്ത്രിപുത്രാസ് സുഹാദയഃ
സുമന്ത്രനും മറ്റ് മന്ത്രിമാരും, ധൗമ്യനും മറ്റ് പണ്ഡിതപുരോഹിതന്മാരും, രാമനും മറ്റ് രാജകുമാരന്മാരും, മന്ത്രിമാരുടെ മക്കളും പ്രിയ സുഹൃത്തുക്കളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
സാമന്താദ്യാഃ പ്രകൃതയസ് സുഹോത്രാദ്യാശ് ച നാഗരാഃ । മാലവാദ്യാസ് തഥാ ഭൃത്യാഃ പൌരാദ്യാശ് ചൈവ ലാലകാഃ
സാമന്തന്മാരും മറ്റ് ഭരണാധികാരികളും, സുഹോത്രനും മറ്റ് നഗരവാസികളും, മാലവദേശത്തെയും മറ്റു ദേശങ്ങളിലെയും ഭൃത്യന്മാരും, നഗരവാസികളും സേവകരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
സ്വോചിതേഷു പ്രദേശേഷു സ്വോചിതേഷ്വ് ആസനേഷു ച । സര്വേഷ്വ് ഏവോപവിഷ്ടേഷു വസിഷ്ഠോന്മുഖദൃഷ്ടിഷു
അവരൊക്കരും തങ്ങൾക്ക് അനുയോജ്യമായ സ്ഥലങ്ങളിലും ഇരിപ്പിടങ്ങളിലും ഇരുന്നു, എല്ലാവരും വസിഷ്ഠനെ നോക്കി ശ്രദ്ധയോടെ ഇരുന്നു.
സഭാകലകലേ ശാന്തേ മൌനസംസ്ഥേഷു വന്ദിഷു । പൃഷ്ടാസു സ്ഥിതിവാര്ത്താസു സോമ്യേ തസ്മിന് സഭാന്തരേ
അവിടെ, ആ സമാധാനപരമായ സഭയില്, കലഹം ശമിച്ചിരിക്കുന്നു; ഗായകര് മൗനത്തിലായിരുന്നു; കാര്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യങ്ങള് ഉന്നയിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; അന്തരീക്ഷം സൌമ്യമായിരുന്നു.
സിന്ദൂരധൂലിപുഞ്ജാഭേ ബാലേ ദിനകരാതപേ । വിതാനതലവിശ്രാന്തേ കചത്യ് ആദര്ശമണ്ഡലേ
പുതിയ രാവിലെയുടെ മൃദുലമായ സൂര്യപ്രകാശം, സിന്ദൂരപ്പൊടിപോലെയായി, മേഘക്കൂടിന്റെ മേല്ഭാഗത്ത് പ്രതിഫലനം കളിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.
സ്ഫുരത്യ് അഞ്ചലമാലാസു വിശത്യ് അമ്ഭോജകോടരം । പദ്മരാഗേഷ്വ് അപിഹിതേ മുക്താദാമസു ചഞ്ചലേ
പൂമാലയുടെ അറ്റം വിറയച്ചു, താമരയുടെ കുഴിയില് കടന്നു; ചഞ്ചലമായ മുത്തുമാലകള് മൂടിയ പദ്മരാഗരത്നങ്ങളില് അതിന്റെ പ്രകാശം തിളങ്ങി.
ബൃഹത്കുസുമദോലാഭ്യഃ പ്രസൃതാഭ്യസ് സമന്തതഃ । വാതി മാംസലമ് ആമോദമ് ആദായ മധുരാനിലേ
ചുറ്റും വ്യാപിച്ചിരുന്ന വലിയ പുഷ്പങ്ങളാല് കുലുങ്ങുന്ന കൊമ്പുകളില് നിന്നു, മധുരമായ കാറ്റ് മാംസലമായ സുഗന്ധം കൊണ്ടുവന്നു.
വാതായനേഷു മൃദുഷു കുസുമാകീര്ണഭൂമിഷു । പര്യങ്കേഷൂപവിഷ്ടാസു പശ്യന്തീഷു പുരന്ധ്രിഷു
മൃദുവായ കാറ്റ് വീശുന്ന ജനാലകളുടെ അടുത്ത്, പൂക്കളാൽ അലങ്കരിച്ച നിലത്ത്, സുഖാസനങ്ങളിൽ ഇരുന്ന്, മഹിളകൾ ചുറ്റും നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
ജാലാഗതാര്കകരലോലവിലോചനാസു രത്നപ്രഭാപ്രകരപിങ്ഗലചാമരാസു । സന്ത്യക്തചാപലലവം ചപലാബലാസു മൌനസ്ഥിതാസു സിതചാമരധാരിണീഷു
കമ്പിളിയിലൂടെയുള്ള സൂര്യപ്രകാശം കാണാൻ അവരുടെ കണ്ണുകൾ അലഞ്ഞു തിരിയുന്നു; രത്നങ്ങളാൽ തിളങ്ങുന്ന മഞ്ഞ നിറത്തിലുള്ള ചാമരങ്ങൾ കൈവശം, നേരം നേരം ചഞ്ചലത മാത്രം ബാക്കിയുള്ള ഈ ഉല്ലാസമുള്ള യുവതികൾ വെളുത്ത ചാമരം പിടിച്ച് മൗനത്തിൽ ഇരിക്കുന്നു.
മുക്താഫലപ്രതിഫലത്പ്രതിമാര്കരശ്മിശാരോദരാസ്വ് അജിരഭൂമിഷു ചണ്പകൌഘമ് । നാസ്വാദയത്യ് അഭിനവാതപബിന്ദുബുദ്ധ്യാ ഭ്രാന്ത്യാ ഭ്രമിണ്യ് അലിബലേ നഭസീവ മേഘേ
മുത്തുകൾ സൂര്യകിരണങ്ങൾ പ്രതിഫലിപ്പിച്ച് രണ്ടാമത്തെ ചന്ദ്രനുപോലെ തിളങ്ങുന്ന അങ്കണത്തിന്റെ നിലത്ത്, തഴുകിയ പുതിയ ചൂട് തുള്ളികൾ തേൻകൂട്ടം രുചിക്കാറില്ല; ആ തുള്ളികൾ എന്തോ മറ്റൊന്നാണെന്ന് തെറ്റിദ്ധരിച്ച്, ആലികൾ ആകാശത്തിലെ മേഘം ചുറ്റിപ്പറയുന്നതുപോലെ അവിടെ അലഞ്ഞു തിരിയുന്നു.
പുണ്യോ വസിഷ്ഠവചനപ്രസരശ് ശ്രുതോ യസ് തം ശംസതി പ്രസൃതവിസ്മയമ് ആര്യലോകേ । സംസദ്ഗതേ മൃദുപദാക്ഷരമുഗ്ധവാക്യമ് അന്യോഽന്യമ് ഉത്സ്മിതമ് അനല്പഗുണാഭിരാമമ്
വസിഷ്ഠന്റെ പുണ്യമായ വാക്കുകളുടെ പ്രവാഹം കേട്ടവൻ അതിന്റെ മഹത്വം അത്ഭുതത്തോടെ മഹിളമണ്ഡലത്തിൽ പ്രശംസിക്കുന്നു; മൃദുവും വ്യക്തവുമായ വാക്കുകളിൽ പരസ്പരം പുഞ്ചിരിയോടെ, അനവധി ഗുണങ്ങൾ നിറഞ്ഞതിൽ ആസ്വദിച്ച് സംസാരിക്കുന്നു.
ദിഗ്ഭ്യഃ പുരാച് ച ഗഗനാച് ച നൃപര്ഷിസിദ്ധവിദ്യാധരാര്യമുനിവിപ്രഗണേ വിശിഷ്ടേ । മൌനപ്രണാമമ് അഭിതഃ പ്രവിശത്യ് അശബ്ദം സോപാംശു ഗൌരവവതാ സഹ ജാതവാക്യേ
എല്ലാ ദിക്കുകളിൽ നിന്നും നഗരത്തിൽ നിന്നും ആകാശത്തിൽ നിന്നും, രാജാക്കന്മാരും മഹർഷിമാരും സിദ്ധന്മാരും വിദ്യാധരന്മാരും മഹാനായ സന്യാസിമാരും ബ്രാഹ്മണന്മാരും, എല്ലാവരിലും ശ്രേഷ്ഠരായവർ, പരസ്പരം മൗനപ്രണാമം അർപ്പിച്ച്, വാക്കുകൾക്ക് ഭാരമുള്ളവരോടൊപ്പം, ആഴമുള്ള മാന്യതയോടെ, ശബ്ദമില്ലാതെ അകത്തേക്ക് കടക്കുന്നു.
ഉന്നിദ്രകോകനദകോമലകോശകൃഷ്ടമത്താലിജാലമകരന്ദസുവര്ണരാഗൈഃ । ആപിങ്ഗലേ മരുതി വാതി വിലോലഘണ്ടാടാങ്കാരഗീതവതി പീതനിശാമ്ബുശീതേ
അർദ്ധം തുറന്നതായ കമലപുഷ്പങ്ങൾ പോലെ മൃദുവായ കിരണങ്ങളിൽ ആകർഷിതരായി, പൊന്നുപൊടി പുരണ്ടു മദം നിറഞ്ഞതായ തേനീച്ചകളുടെ കൂട്ടം, മന്ദമാരുതം ഇളക്കി, തൂങ്ങുന്ന മണികളുടെ ശബ്ദം മുഴങ്ങുമ്പോൾ, തണുത്ത രാത്രിയിലെ മഞ്ഞ് കുടിച്ചിരിക്കുന്നു.
അഗുരുതഗരധൂമേ ചന്ദനാമോദമിശ്രേ സരസകുസുമദാമോദ്ദാമഗന്ധാങ്കിതാഭ്രേ । സരതി സിതവിതാനാമ്ഭോരുഹാവര്തലേശൈശ് ചലകുസുമരജോഽങ്കൈശ് ശബ്ദവിജ്ഞാതഭൃങ്ഗമ്
അഗുരുവും തഗരവും ചന്ദനവും ചേർന്ന സുഗന്ധമുള്ള പുകമേഘങ്ങൾ, പുതുപുഷ്പങ്ങളുടെ മദമുള്ള സുഗന്ധം നിറഞ്ഞു, വെളുത്ത വസ്ത്രംപോലെയുള്ള ആകാശത്തിൽ ഒഴുകുന്നു. അവയുടെ മടിയിൽ ചിതറുന്ന പുഷ്പരജസ്സും, തേനീച്ചകളുടെ ഗംഭീരമായ മുരളിയും കേൾക്കാം.
മേഘഗമ്ഭീരയാ വാചാ വിസ്രബ്ധപദസുന്ദരമ് । ഇദം ദശരഥോ വാക്യമ് ഉവാച മുനിനായകമ്
മേഘംപോലുള്ള ഗംഭീരമായ ശബ്ദത്തിൽ, ആത്മവിശ്വാസത്തോടെ, ദശരഥൻ മഹർഷിമാരുടെ പ്രധാനിയായ മുനിയെ ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
ഭഗവന് ഹ്യസ്തനേന ത്വം വാക്യസന്ദര്ഭജന്മനാ । കച്ചിന് മുക്തോ ഽസി ഖേദേന തപഃകാര്ശ്യാതിശായിനാ
ഭഗവന്, ഇന്നലെ നീ പറഞ്ഞ ആ ഗൗരവമുള്ള വാക്കുകളുടെ അർത്ഥത്തിൽ നിന്നു, നീ തപസ്സിന്റെ ക്ഷീണം പോലും അതിക്രമിക്കുന്ന ആ ക്ഷീണത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായോ എന്ന് ചോദിക്കുകയാണ്.