സുമന്ത്രേ മിത്രതാം യാതേ മനസീന്ദ്വംശുശീതലേ । വികാസിഹൃദയേ ജാതേ തത്കാല ഇവ പങ്കജേ
സുമിത്രയുടെ മകൻ, മനസ്സ് ചന്ദ്രക്കിരണങ്ങൾ പോലെ തണുപ്പും ഹൃദയം പൂക്കളെപ്പോലെ വിരിഞ്ഞതുമാകെ, ആ സമയം താമരപ്പൂവ് പോലെ അവിടെ നില്ക്കുന്നു.
തത്രസ്ഥേഷു തഥാന്യേഷു തദാ മുനിഷു രാജസു । ആധൌതചിത്തരത്നേഷു പ്രോച്ഛ്വസത്സ്വ് ഇവ ചേതസാ
അവിടെ മഹർഷിമാരും രാജാക്കളും, മനസ്സുകൾ പൂർണ്ണമായ രത്നങ്ങൾ പോലെ ശുദ്ധമായി, ഹൃദയങ്ങൾ ആശ്വാസത്തോടെ ശ്വാസം വിടുന്നപോലെ അവിടെ നില്ക്കുന്നു.
ഉദഭൂത് പൂരയന്ന് ആശാഃ കല്പാഭ്രരവമാംസലഃ । അഥ മധ്യാഹ്നശങ്ഖാനാമ് അബ്ധിഘോഷസമസ് സ്വനഃ
അപ്പോൾ, ലോകാന്ത്യത്തിൽ മേഘങ്ങൾ ഗർജിക്കുന്നതുപോലെയും, ഉച്ചക്കാലത്ത് ശംഖങ്ങൾ മുഴങ്ങുന്നതുപോലെയും, സമുദ്രത്തിന്റെ ഉച്ചത്തിൽപോലെയും, എല്ലാ ദിശകളും നിറക്കുന്ന ഒരു മഹാശബ്ദം ഉയർന്നു.
മഹതാ തേന ശബ്ദേന തിരോധാനം മുനേര് ഗിരഃ । യയുര് ജലദനാദേന കോകിലധ്വനയോ യഥാ
ആ മഹത്തായ ശബ്ദം മൂലം, മുനിയുടെ വാക്കുകൾ മുഴുവൻ മൂടിപ്പോയി; മേഘഗർജ്ജനത്തിൽ കുയിലിന്റെ പാട്ട് കേൾക്കാത്തതുപോലെ.
മുനിര് അന്തരയാം ചക്രേ സ്വാം വാചമ് അഥ സംസദി । ജിതസാരോ ഗുണഃ കേന മഹതാ സമുദീര്യതേ
അപ്പോഴാണ് മുനി സഭയിൽ തന്റെ വാക്ക് നിർത്തിയത്; അതിന്റെ സാരം മങ്ങിയാൽ വലിയ ശബ്ദത്തിനിടയിൽ ആരാണ് ആഴമുള്ള സത്യം വെളിപ്പെടുത്താൻ കഴിയുക?
മുഹൂര്തമാത്രമ് അഥ തം ശ്രുത്വാ മധ്യാഹ്നനിസ്സ്വനമ് । ഘനേ കോലാഹലേ ശാന്തേ രാമം മുനിര് ഉവാച ഹ
അത് പോലെ, കുറച്ചു നേരം ആ ഉച്ചക്കാല ശബ്ദം കേട്ട ശേഷം, മുഴങ്ങൽ ശാന്തമായപ്പോൾ മുനി രാമനോട് പറഞ്ഞു.
രാമാദ്യതനമ് ഏതാവദ് ആഹ്നികം കഥിതം മയാ । പ്രാതര് അന്യത് പ്രവക്ഷ്യാമി വക്തവ്യമ് അരിമര്ദന
രാമാ, ഇന്നത്തെ സംഭവങ്ങൾ ഇതുവരെ ഞാൻ പറഞ്ഞു. ശത്രുനാശകാ, നാളെ രാവിലെ ബാക്കിയുള്ളത് ഞാൻ വിശദീകരിക്കും.
ഇദം നിയതിതഃ പ്രാപ്തം കര്തവ്യം യദ് ദ്വിജന്മനാമ് । മധ്യാഹ്നസവനം തന് നഃ കാര്യമ് ആര്യാവസീദതി
ഇപ്പോൾ ദ്വിജന്മാർക്ക് നിർദ്ദിഷ്ടമായ മധ്യാഹ്നസവനം ചെയ്യേണ്ട സമയമായിരിക്കുന്നു. നമുക്ക് അതു നിർവഹിക്കാം; മഹാന്മാർ കാത്തിരിക്കുന്നു.
ത്വമ് അപ്യ് ഉത്തിഷ്ഠ സുഭഗ സമസ്താം സവനക്രിയാമ് । ആചരാചാരചതുര സ്നാനദാനാര്ചനാദികാമ്
നീയും, ഭാഗ്യവതിയായവളേ, എഴുന്നേറ്റ് സ്നാനം, ദാനം, പൂജ എന്നിവയുൾപ്പെടെയുള്ള എല്ലാ കർമ്മങ്ങളും ക്രമമായി, പൂർണ്ണമായി നിർവഹിക്കണം.
ഇത്യ് ഉക്ത്വാ മുനിര് ഉത്തസ്ഥൌ സമം ദശരഥേന സഃ । സംസദസ് സേന്ദുര് ആദിത്യ ഉദയാദ്രിതടാദ് ഇവ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, മുനിയും ദശരഥനും ഒരുമിച്ച് എഴുന്നേറ്റു; കിഴക്കൻ പർവതത്തിന് പിന്നിൽ നിന്ന് ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ഉദയിക്കുന്നതുപോലെ സഭയും എഴുന്നേറ്റു.
തയോര് ഉത്ഥിതയോസ് സര്വാ സഭോത്ഥാതുമ് അകമ്പത । മന്ദവാതപരാമൃഷ്ടാ നലിനീവാലിലോചനാ
അവർ ഇരുവരും എഴുന്നേറ്റപ്പോൾ, സഭയിലെ എല്ലാവരും എഴുന്നേൽക്കാൻ ഉണർന്നു; മൃദുവായ കാറ്റ് സ്പർശിച്ച താമരത്തണ്ടുപോലെയുള്ള കണ്ണുകളോടെ.
ഉത്തസ്ഥൌ സാവതംസോത്ഥഭൃങ്ഗമണ്ഡലമണ്ഡിതാ । കരിസേനേവ വിന്ധ്യാദ്രാവ് ആലോലകരപുഷ്കരാ
അവൾ കാതിലണിഞ്ഞിരുന്ന പൂവിൽ തേൻചീറ്റുകൾ കൂട്ടമായി ചുറ്റി ഇരുന്നു. അവളുടെ താമരപോലെയുള്ള കൈ ഇളകിയപ്പോൾ, അതെല്ലാം വിന്ധ്യപർവതത്തിൽ കാളകളുടെ കൂട്ടം നടന്നു പോകുന്നതുപോലെ തോന്നി.
പരസ്പരാംസസങ്ഘട്ടചൂര്ണിതാങ്ഗദമണ്ഡലാ । രത്നചൂര്ണാരുണാമ്ഭോദസന്ധ്യാസമയസൂചിനീ
ആ കൈകളിൽ ധരിച്ചിരുന്ന വളകൾ തമ്മിൽ ഇടിച്ച് ചുരണ്ടി, അതിൽ നിന്നുള്ള രത്നപ്പൊടി ചുവപ്പായി പടർന്നു, ആകാശത്ത് മേഘങ്ങൾക്കിടയിൽ ചിതറുന്ന രത്നങ്ങളുടെ പ്രകാശം പോലെ അസ്തമയാകാലം പോലെ അവളെ അലങ്കരിച്ചു.
പതദുത്തംസവിഭ്രാന്തഭൃങ്ഗോപാഹിതഘുങ്ഘുമാ । മുകുടോദ്ദാമവിദ്യോതശക്രചാപീകൃതാമ്ബരാ
അവളുടെ മേൽവസ്ത്രം താഴേക്ക് വീണപ്പോൾ, തേൻചീറ്റുകൾ ചുറ്റി പറന്നു ഗംഭീരമായി മുഴങ്ങി; അവളുടെ ഉയർന്ന കിരീടം പ്രകാശിച്ചപ്പോൾ ആകാശം ഇന്ദ്രന്റെ ഇന്ദ്രധനുസ്സുപോലെ മനോഹരമായി മാറി.
കാന്താലതാഹസ്തദലചലച്ചാമരമഞ്ജരീ । വനലേഖേവ വിക്ഷുബ്ധവരവാരണമണ്ഡലാ
പ്രിയനെന്ന വള്ളിപോലെയുള്ള കൈയിൽ ചാമരം വീശുമ്പോൾ, അതു കാട്ടുവഴിയിൽ മഹാവാരാണങ്ങളുടെ കൂട്ടം ചലിക്കുന്നതുപോലെ ചുറ്റും ഉണർവ് പടർത്തി.
കചത്കടകരത്നാശ്രികൃഷ്ടാന്യോഽന്യാതതാമ്ബരാ । വാതവ്യാധൂതപുഷ്പേവ മന്ദാരവനമാലികാ
അവളുടെ കൈകളിലെ കങ്കണങ്ങളും രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ചുള്ള വളകളും തമ്മിൽ ഇടിച്ചുമുട്ടി ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കി, വസ്ത്രം ഒന്ന് വലിച്ചുമാറ്റി. കാറ്റിൽ ആലയുന്ന മന്ദാരമാലപോലെ അവൾ അങ്ങിനെ തെളിഞ്ഞു നിന്നു.
കസ്തൂരീകണനീഹാരരചിതാമലവാരിദാ । ശരദ്ദിക്തടമാലേവ പ്രസൃതാശേഷഭൂമിപാ
കസ്തൂരിയുടെ മൂടൽമഞ്ഞിൽ നിന്നുണ്ടായ ശുദ്ധമായ മേഘംപോലും, ശരദ്കാലത്തെ ആകാശംപോലെ ഭൂമിയൊട്ടാകെ വ്യാപിച്ചും അവൾ ദൃശ്യമായി.
ലോലമൌലിമണിവ്രാതപാടലാമ്ബരകോടരാ । സന്ധ്യേവാകുലലോലാബ്ജകാര്യസംഹാരകാരിണീ
അവളുടെ തലയിൽ ചുവപ്പു നിറം തൂക്കിയ രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്ന മുടി, വസ്ത്രത്തിന്റെ മടികൾ സന്ധ്യാകാലത്ത് ആലയുന്ന താമരപൂവുപോലും, അവൾ ദിവസവ്യവഹാരങ്ങൾ അവസാനിപ്പിക്കുന്നതുപോലും കാണപ്പെട്ടു.
രത്നാംശുസലിലാപൂരാ മുഖപദ്മനിരന്തരാ । പദ്മിനീവാലിവലിതാ നൂപുരാരാവസാരസാ
അവളുടെ മുഖകമലത്തിൽ നിന്നു രത്നങ്ങളുടെ പ്രകാശം ഒഴുകി, താമരക്കുളത്തിലെ തിരകളെപ്പോലെ അവളുടെ ചലനം, കാൽവളകളുടെ മധുരമായ ശബ്ദം അതിനൊപ്പം ചേർന്നു.
സന്തതാ സാ സഭോത്തസ്ഥൌ ഭൂഭൃച്ഛതസമാകുലാ । ഭൂതസന്തതിസമ്പൂര്ണാ സൃഷ്ടിര് നവമ് ഇവോദിതാ
അവിടെയുള്ള സൃഷ്ടി തുടർച്ചയായതായിരുന്നു; അനേകം പർവതങ്ങൾ നിറഞ്ഞു, അനവധി ജീവികൾകൊണ്ട് നിറഞ്ഞു, പുതുതായി ഉദിച്ചതുപോലെ തോന്നിച്ചു.
പ്രണമ്യാഥ നൃപം ഭൂപാ നിര്യയുര് നൃപമന്ദിരാത് । ശക്രചാപീകൃതാ രത്നൈര് അമ്ഭോധേര് ഇവ വീചയഃ
അതിനുശേഷം രാജാവിനെ വണങ്ങി ഭൂപാലന്മാർ രാജമന്ദിരം വിട്ടു; സമുദ്രത്തിലെ തിരകൾ രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട് ഇന്ദ്രധനുസ്സായി മാറുന്നതുപോലെ അവർ പുറത്ത് പോയി.
സാമന്താ മന്ത്രിണശ് ചൈവ വസിഷ്ഠമ് അഥ ഭൂമിപമ് । പ്രണമ്യ ജഗ്മുസ് സ്നാനായ നയവിജ്ഞാനകോവിദാഃ
സാമന്തരും മന്ത്രിമാരും, നയശാസ്ത്രത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ, വസിഷ്ഠനെയും രാജാവിനെയും വണങ്ങി, കുളിക്കാൻ പോയി.
വാമദേവാദയശ് ചാന്യേ വിശ്വാമിത്രാദയസ് തഥാ । വസിഷ്ഠം പുരതഃ കൃത്വാ തസ്ഥുര് ആമജ്ജനോന്മുഖാഃ
വാമദേവനും മറ്റുള്ളവരും, വിശ്വാമിത്രനും കൂട്ടരും, വസിഷ്ഠനെ മുന്നിൽ നിർത്തി, കുളിക്കാനായി തയ്യാറായി നിന്നു.
രാജാ ദശരഥസ് തത്ര പൂജയിത്വാ മുനിവ്രജമ് । തദ്വിസൃഷ്ടോ ജഗാമാഥ സ്വകാര്യാര്ഥമ് അരിന്ദമഃ
അവിടെ രാജാവ് ദശരഥൻ മുനിമാരെ ആദരിച്ച്, അവർ വിട പറഞ്ഞതോടെ തന്റെ കാര്യങ്ങൾക്കായി പോയി.
വനം വനാസ്പദാ ജഗ്മുര് വ്യോമ വ്യോമനിവാസിനഃ । നഗരം നാഗരാശ് ചൈവ പ്രാതര് ആഗമനായ തേ
കാടിൽ താമസിക്കുന്നവർ കാടിലേക്ക്, ആകാശവാസികൾ ആകാശത്തിലേക്ക്, നഗരവാസികൾ നഗരത്തിലേക്ക് പോയി; എല്ലാവരും രാവിലെ തിരിച്ചുവരാൻ ഉദ്ദേശിച്ചു.
മഹീപതിവസിഷ്ഠാഭ്യാം പ്രണയാത് പ്രാര്ഥിതഃ പ്രഭുഃ । വസിഷ്ഠസദ്മനി നിശാം വിശ്വാമിത്രോ ഽത്യവാഹയത്
രാജാവിന്റെയും വസിഷ്ഠന്റെയും അഭ്യർത്ഥനയെ മാനിച്ച്, സ്നേഹത്താൽ വിശ്വാമിത്രമുനി വസിഷ്ഠന്റെ വീട്ടിൽ രാത്രി ചെലവഴിച്ചു.
വസിഷ്ഠസ് സഹ വിപ്രേന്ദ്രൈഃ പാര്ഥിവൈര് മുനിഭിസ് തഥാ । ഉപാസ്യമാനോ രാമാദ്യൈസ് സര്വൈര് ദശരഥാത്മജൈഃ
വസിഷ്ഠൻ, പ്രമുഖ ബ്രാഹ്മണന്മാരും രാജാക്കന്മാരും മുനിമാരും കൂടെ, രാമനും ദശരഥന്റെ എല്ലാ മക്കളും ചേർന്ന് ഭക്തിപൂർവ്വം സേവിച്ചു.
ജഗാമ സ്വാശ്രമം ശ്രീമാന് സര്വലോകനമസ്കൃതഃ । അനുയാതസ് സുരൌഘേന ബ്രഹ്മലോകമ് ഇവാബ്ജജഃ
ലോകങ്ങളൊക്കെയും ആദരിക്കുന്ന മഹാനായ മഹർഷി തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ദേവതകളുടെ വലിയ സംഘം അദ്ദേഹത്തെ അനുഗമിച്ചു; ബ്രഹ്മാവ് ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് മടങ്ങുന്നതുപോലെ.
തസ്മാത് പ്രദേശാദ് രാമാദീന് മുനിര് ദശരഥാത്മജാന് । സര്വാന് വിസര്ജയാമ് ആസ പാദോപാന്തേ നതാന് അസൌ
അവിടെ നിന്ന്, തന്റെ പാദങ്ങളിൽ വണങ്ങി നിന്ന രാമനും ദശരഥന്റെ മറ്റു പുത്രന്മാരെയും മഹർഷി അവരവരുടെ വഴിക്ക് വിട്ടയച്ചു.
നഭശ്ചരാന് അവനിചരാഞ് ജലേചരാന് വിസര്ജ്യ സ സ്തുതഗുണഗോചരാംശ് ചരാന് । യഥാക്രമം സ്വഗൃഹ ഉദാരസന്മുനൌ ചകാര താ ദ്വിജജനവാസരക്രിയാഃ
ആകാശത്തിലും ഭൂമിയിലും ജലത്തിലും സഞ്ചരിക്കുന്നവരെയും, തന്റെ മഹത്വം പാടുന്നവരെയും അദ്ദേഹം വിട്ടയച്ചു. ശേഷം, മഹർഷി തന്റെ ആശ്രമത്തിൽ ദ്വിജന്മാർക്കായി പതിവ് ആചാരങ്ങൾ ക്രമമായി നിർവഹിച്ചു.