പ്രാക്തനാ അഖിലാ ഭാവാ ജാതികര്മവശാനുഗാഃ । പൌരുഷേണാവജീയന്തേ ധീരൈര് ധീരാ ഇവാരയഃ
മുന്പത്തെ എല്ലാ പ്രവണതകളും ജന്മവും പ്രവൃത്തിയും കൊണ്ട് ഉണ്ടാകുന്നതാണ്. എന്നാൽ ധൈര്യശാലികൾ സ്വന്തം പരിശ്രമത്തിലൂടെ അവയെ അതിജയിക്കാം, ധീരന്മാർ ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നതുപോലെ.
പ്രാക്തനാശുഭജാതിസ്ഥകര്മദോഷാകുലാമ് അപി । ധൈര്യേണാഭ്യുദ്ധരേദ് ബുദ്ധിം പങ്കാന് മുഗ്ധമൃഗീമ് ഇവ
മുൻജന്മത്തിലെ ദോഷങ്ങൾ കൊണ്ടോ ദുഷ്പ്രവൃത്തികൾ കൊണ്ടോ ബുദ്ധി കലുഷിതമായാലും, ധൈര്യത്തോടെ അതിനെ ഉയർത്തണം, ചെളിയിൽ കുടുങ്ങിയ ഒരു മാൻയെ രക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ.
താമസീം രാജസീം ചൈവ ജാതിമ് അന്യാമ് അപി ശ്രിതാഃ । സ്വവിവേകവശാദ് യാന്തി സന്തസ് സാത്ത്വികജാതിതാമ്
താമസികം, രാജസികം അല്ലെങ്കിൽ മറ്റേതെങ്കിലും ജന്മം സ്വീകരിച്ചവരും, സ്വന്തം വിവേകശക്തിയാൽ സന്മാർഗ്ഗികൾ സാത്ത്വികജന്മം നേടുന്നു.
അന്തശ് ചിത്തമണൌ സ്വച്ഛേ യദ് രാഘവ നിയോജ്യതേ । തന്മയോ ഹി ഭവത്യ് ഏഷ തസ്മാജ് ജയതി പൌരുഷമ്
രാഘവാ, മനസ്സിന്റെ ശുദ്ധമായ മാണിക്യത്തിൽ എന്ത് സ്ഥാപിച്ചാലും, ആ മനുഷ്യൻ അതായിത്തീരുന്നു. അതിനാൽ, മനുഷ്യന്റെ ശ്രമം വിജയിക്കുമെന്നത് സത്യമാണ്.
പൌരുഷേണ പ്രയത്നേന മഹാര്ഹഗുണശാലിനാ । മുമുക്ഷവോ ഭവന്തീഹ പാശ്ചാത്യശുഭജാതയഃ
മഹത്തായ ഗുണങ്ങൾക്കും ഉത്സാഹത്തിനും ശ്രമത്തിനുമൂലം, താഴ്ന്ന ജന്മം ഉള്ളവരും മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവരായി മാറുന്നു.
ന തദ് അസ്തി പൃഥിവ്യാം വാ ദിവി ദേവേഷു വാ ക്വചിത് । പൌരുഷേണ പ്രയത്നേന യന് നാപ്നോതി ഗുണാന്വിതഃ
ഭൂമിയിലോ സ്വർഗത്തിലെ ദേവന്മാരിലോ, ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവനും പരിശ്രമിക്കുന്നവനും നേടാൻ കഴിയാത്തത് ഒന്നുമില്ല.
ത്വമ് അജര്യേണ ധൈര്യേണ വരവൈരാഗ്യരംഹസാ । യുക്തഃ പ്രജ്ഞാപ്രരൂഢേന കിം നാപ്നോഷി തദീഹിതമ്
നിന്റെ അക്ഷയമായ ധൈര്യവും ഉത്തമമായ വൈരാഗ്യവും വളർന്ന ജ്ഞാനവും ഉണ്ടെങ്കിൽ, നീ ശ്രമിച്ചാൽ നേടാൻ കഴിയാത്തത് എന്താണ്?
ഹിതം മഹാസത്ത്വതയാത്മനസ് ത്വം വിധായ ബുദ്ധ്യാ ഭവ വീതശോകഃ । ഭവത്ക്രമേണൈവ തതോ ജനോ ഽയമ് ഉര്വ്യാം ഭവിഷ്യത്യ് അതിവീതശോകഃ
നീ മഹാസാഹസികനായ്, വിവേകത്തോടെ സ്വയം നന്മ ചെയ്യുക, ദുഃഖം വിട്ട് സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കുക. അങ്ങനെ നീ ചെയ്യുമ്പോൾ, ഈ ഭൂമിയിലെ ജനങ്ങളും ക്രമേണ ദുഃഖമുക്തരാകും.
പാശ്ചാത്യജന്മനി വിവേകമഹാമഹിമ്നാ യുക്തേ ത്വയി പ്രസൃതസത്ത്വഗുണാഭിരാമേ । സത്ത്വസ്ഥകര്മണി പദം നനു രാമ രാമേ മൈഷാ കരോതു ഭവബന്ധവിമോഹചിന്താ
രാമാ, ഭാവിയിൽ ജന്മത്തിൽ നീ മഹാവിവേകത്തിന്റെ മഹത്വം കൈവരിച്ച്, സത്വഗുണം പുഷ്ടിയായി, സത്കർമ്മങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, ബദ്ധതയുടെയും മായയുടെയും ചിന്തകൾ നിന്റെ മനസ്സിനെ അലട്ടാതിരിക്കട്ടെ.
അഥ സ്ഥിതിപ്രകരണാദ് അനന്തരമ് ഇദം ശൃണു । ഉപശാന്തിപ്രകരണം ജ്ഞാതം നിര്വാണകാരി യത്
സ്ഥിതിപ്രകരണത്തിന് ശേഷം, മോക്ഷം നൽകുന്ന ഉപശാന്തിപ്രകരണത്തെക്കുറിച്ച് ഇപ്പോൾ കേൾക്കു.
ശരത്താരകിതാകാശസ്തിമിതായാം സുസംസദി । കഥയത്യ് ഏവമ് ആഹ്ലാദി വസിഷ്ഠേ പാവനം വചഃ
നക്ഷത്രങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ശാന്തമായ ശരദ്കാല ആകാശംപോലെ ശാന്തമായ സഭയിൽ, വസിഷ്ഠൻ ഇങ്ങനെ ആനന്ദകരമായ വിശുദ്ധ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞുവു.
ശ്രവണാര്ഥം ച മൌനസ്ഥപാര്ഥിവേ സംസദന്തരേ । നിവാത ഇവ നിസ്സ്പന്ദകമലേ കമലാകരേ
കേൾവിക്കായി, ഭൂമിയെപ്പോലെ ശാന്തമായ മൗനസഭയിൽ ഇരുന്നവർ, കാറ്റില്ലാത്ത ആകാശത്തിൽ അകമാലകൾ പോലെ അചഞ്ചലമായി ഇരുന്നു.
വിലാസിനീഷു സംശാന്തമദമോഹബലാസു ച । ശമമ് അന്തഃ പ്രയാന്തീഷു ചിരപ്രവ്രാജിതാസ്വ് ഇവ
അവിടെയുള്ള സ്ത്രീകളിൽ, അഭിമാനവും മോഹവും ശക്തിയും ശമിച്ചിരുന്നതു കൊണ്ട്, അവർ അകത്തുനിന്ന് ശാന്തരായി, ദീർഘകാലം സന്യാസം ചെയ്തവരെപ്പോലെ ആയിരുന്നു.
കരാമ്ഭോരുഹഹംസേഷു ലീനേഷു ശ്രവണാദ് ഇവ । മൂകഘുര്ഘുരഘണ്ടേഷു ചാമരേഷു ലിപാവ് ഇവ
കൈകൾ കമലപൂവുപോലെ ശാന്തമായി വിശ്രമിച്ചു, കേൾക്കുന്നതുപോലെ; ചാമരങ്ങൾ മൂകമായ മണികൾപോലെ നില്ക്കുന്നു, പൂർണ്ണമായ മൗനത്തിൽ ലയിച്ചതുപോലെ.
നാസാഗ്രപരിവിശ്രാന്തതര്ജന്യങ്ഗുലികോടിഷു । വിചാരയത്സു വിജ്ഞാനകലാം തജ്ജ്ഞേഷു രാജസു
നാസാഗ്രത്തിന് സമീപം വിരൽതുമ്പുകൾ വച്ചിരുന്നത്, ആലോചനയിൽ അചഞ്ചലമായിരുന്നു; ആ ജ്ഞാനത്തിൽ ആഴപ്പെട്ട രാജാക്കന്മാർ ആന്തരികമായി ധ്യാനിച്ചു.
രാമേ വികാസമ് ആയാതേ പ്രഭാത ഇവ പങ്കജേ । പരിത്യക്തതമഃപീഠേ സൂര്യോദയ ഇവാമ്ബരേ
രാമൻ പുഷ്പിക്കുന്ന ഒരു പാടൽപോലെ, പുലരിയിൽ തുറക്കുന്ന താമരപൂവുപോലെയും, ഇരുണ്ട രാത്രിയുടെ പടികയൊഴിഞ്ഞ്, ആകാശത്ത് സൂര്യോദയം വരുമ്പോലെയും, പ്രകാശത്തിൽ മുഴുകി നിന്നു.
ആകര്ണയതി വാസിഷ്ഠീര് ഗിരോ ദശരഥേ രസാത് । കലാപിനീവ ജീമൂതനിര്ഹ്രാദമ് ഉരുവര്ഷണമ്
ദശരഥപുത്രൻ വസിഷ്ഠന്റെ വാക്കുകൾ ആലോചിച്ചു, വലിയ മഴവീഴ്ചയ്ക്ക് മുമ്പ് മേഘങ്ങൾ മുഴങ്ങുമ്പോൾ ഒരു മയിലിൻ മനസ്സോടെ ആ ശബ്ദം കേൾക്കുന്നതുപോലെ.
ആഹൃത്യ സര്വഭോഗേഭ്യോ മനോ മര്കടചഞ്ചലമ് । ശ്രവണം പ്രതി യത്നേന ഭരതേ മന്ത്രിണി സ്ഥിതേ
ഭരതൻ, മന്ത്രിമാർക്കൊപ്പം ഇരുന്ന്, എല്ലാ ആസ്വാദനങ്ങളിൽനിന്നും കുരങ്ങുപോലെ ചഞ്ചലമായ മനസ്സിനെ പിൻവലിച്ച്, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾവിയിൽ മുഴുകി.
വസിഷ്ഠോക്ത്യാ പരിജ്ഞാതേ സ്വാത്മനീന്ദുകലാമലേ । ലക്ഷ്മണേ വിലസല്ലക്ഷ്യേ ശിക്ഷാബലവിലക്ഷണേ
വസിഷ്ഠന്റെ ഉപദേശത്തിലൂടെ, ഇളംചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള നിർമ്മലമായ ആത്മാവിനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ ലക്ഷ്മണൻ, പഠനത്താൽ ലഭിക്കാത്ത വിവേകത്തിന്റെ പ്രതിരൂപമായി പ്രകാശിച്ചു.
ശത്രുഘ്നേ ശത്രുദലനേ ചേതസാ പൂര്ണതാം ഗതേ । അലമ് ആനന്ദമ് ആയാതേ രാകാചന്ദ്രോപമേ സ്ഥിതേ
ശത്രുഘ്നൻ, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവൻ, മനസ്സ് പൂർണ്ണതയിൽ എത്തി, ആനന്ദത്തിൽ മുഴുകി, പൂർണ്ണചന്ദ്രനുപോലെ അവിടെ നില്ക്കുന്നു.
സുമന്ത്രേ മിത്രതാം യാതേ മനസീന്ദ്വംശുശീതലേ । വികാസിഹൃദയേ ജാതേ തത്കാല ഇവ പങ്കജേ
സുമിത്രയുടെ മകൻ, മനസ്സ് ചന്ദ്രക്കിരണങ്ങൾ പോലെ തണുപ്പും ഹൃദയം പൂക്കളെപ്പോലെ വിരിഞ്ഞതുമാകെ, ആ സമയം താമരപ്പൂവ് പോലെ അവിടെ നില്ക്കുന്നു.
തത്രസ്ഥേഷു തഥാന്യേഷു തദാ മുനിഷു രാജസു । ആധൌതചിത്തരത്നേഷു പ്രോച്ഛ്വസത്സ്വ് ഇവ ചേതസാ
അവിടെ മഹർഷിമാരും രാജാക്കളും, മനസ്സുകൾ പൂർണ്ണമായ രത്നങ്ങൾ പോലെ ശുദ്ധമായി, ഹൃദയങ്ങൾ ആശ്വാസത്തോടെ ശ്വാസം വിടുന്നപോലെ അവിടെ നില്ക്കുന്നു.
ഉദഭൂത് പൂരയന്ന് ആശാഃ കല്പാഭ്രരവമാംസലഃ । അഥ മധ്യാഹ്നശങ്ഖാനാമ് അബ്ധിഘോഷസമസ് സ്വനഃ
അപ്പോൾ, ലോകാന്ത്യത്തിൽ മേഘങ്ങൾ ഗർജിക്കുന്നതുപോലെയും, ഉച്ചക്കാലത്ത് ശംഖങ്ങൾ മുഴങ്ങുന്നതുപോലെയും, സമുദ്രത്തിന്റെ ഉച്ചത്തിൽപോലെയും, എല്ലാ ദിശകളും നിറക്കുന്ന ഒരു മഹാശബ്ദം ഉയർന്നു.
മഹതാ തേന ശബ്ദേന തിരോധാനം മുനേര് ഗിരഃ । യയുര് ജലദനാദേന കോകിലധ്വനയോ യഥാ
ആ മഹത്തായ ശബ്ദം മൂലം, മുനിയുടെ വാക്കുകൾ മുഴുവൻ മൂടിപ്പോയി; മേഘഗർജ്ജനത്തിൽ കുയിലിന്റെ പാട്ട് കേൾക്കാത്തതുപോലെ.
മുനിര് അന്തരയാം ചക്രേ സ്വാം വാചമ് അഥ സംസദി । ജിതസാരോ ഗുണഃ കേന മഹതാ സമുദീര്യതേ
അപ്പോഴാണ് മുനി സഭയിൽ തന്റെ വാക്ക് നിർത്തിയത്; അതിന്റെ സാരം മങ്ങിയാൽ വലിയ ശബ്ദത്തിനിടയിൽ ആരാണ് ആഴമുള്ള സത്യം വെളിപ്പെടുത്താൻ കഴിയുക?
മുഹൂര്തമാത്രമ് അഥ തം ശ്രുത്വാ മധ്യാഹ്നനിസ്സ്വനമ് । ഘനേ കോലാഹലേ ശാന്തേ രാമം മുനിര് ഉവാച ഹ
അത് പോലെ, കുറച്ചു നേരം ആ ഉച്ചക്കാല ശബ്ദം കേട്ട ശേഷം, മുഴങ്ങൽ ശാന്തമായപ്പോൾ മുനി രാമനോട് പറഞ്ഞു.
രാമാദ്യതനമ് ഏതാവദ് ആഹ്നികം കഥിതം മയാ । പ്രാതര് അന്യത് പ്രവക്ഷ്യാമി വക്തവ്യമ് അരിമര്ദന
രാമാ, ഇന്നത്തെ സംഭവങ്ങൾ ഇതുവരെ ഞാൻ പറഞ്ഞു. ശത്രുനാശകാ, നാളെ രാവിലെ ബാക്കിയുള്ളത് ഞാൻ വിശദീകരിക്കും.
ഇദം നിയതിതഃ പ്രാപ്തം കര്തവ്യം യദ് ദ്വിജന്മനാമ് । മധ്യാഹ്നസവനം തന് നഃ കാര്യമ് ആര്യാവസീദതി
ഇപ്പോൾ ദ്വിജന്മാർക്ക് നിർദ്ദിഷ്ടമായ മധ്യാഹ്നസവനം ചെയ്യേണ്ട സമയമായിരിക്കുന്നു. നമുക്ക് അതു നിർവഹിക്കാം; മഹാന്മാർ കാത്തിരിക്കുന്നു.
ത്വമ് അപ്യ് ഉത്തിഷ്ഠ സുഭഗ സമസ്താം സവനക്രിയാമ് । ആചരാചാരചതുര സ്നാനദാനാര്ചനാദികാമ്
നീയും, ഭാഗ്യവതിയായവളേ, എഴുന്നേറ്റ് സ്നാനം, ദാനം, പൂജ എന്നിവയുൾപ്പെടെയുള്ള എല്ലാ കർമ്മങ്ങളും ക്രമമായി, പൂർണ്ണമായി നിർവഹിക്കണം.
ഇത്യ് ഉക്ത്വാ മുനിര് ഉത്തസ്ഥൌ സമം ദശരഥേന സഃ । സംസദസ് സേന്ദുര് ആദിത്യ ഉദയാദ്രിതടാദ് ഇവ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, മുനിയും ദശരഥനും ഒരുമിച്ച് എഴുന്നേറ്റു; കിഴക്കൻ പർവതത്തിന് പിന്നിൽ നിന്ന് ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ഉദയിക്കുന്നതുപോലെ സഭയും എഴുന്നേറ്റു.