ഭവഭാവനയാ മുക്തം യുക്തമ് ഉത്തമസംവിദാ । ചിത്തമുക്താകലാപം ത്വമ് അച്ഛാച്ഛം ഹൃദയേ കുരു
ജന്മമരണചിന്തകളിൽ നിന്ന് മോചിതനായി, ഉത്തമമായ ജ്ഞാനത്തോടെ, നിന്റെ മനസ്സിൽ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ മുത്തുകൾ പോലെ തെളിഞ്ഞ ഹൃദയം ഉണ്ടാക്കുക.
മമേദമ് ഇദമ് അന്യസ്യേത്യ് ഏവംകലനയോജ്ഝിതമ് । മനോ മുക്തവിഭാഗം തേ മുക്തമ് ഏവ ന സംശയഃ
സ്വന്തം, ഇതെനിക്കാണ്, അതു മറ്റൊരാളുടേതാണ് എന്നിങ്ങനെയുള്ള ഭാവങ്ങൾ മനസ്സിൽ നിന്ന് വിട്ടുകളഞ്ഞ്, വിഭജനം ഇല്ലാത്ത മനസ്സാണ് സത്യത്തിൽ മോചിതം. ഇതിൽ സംശയമില്ല.
തവോത്തമാനുഭാവസ്യ യ ഇദാനീം നരാ ഭുവി । ചേഷ്ടാമ് അനുസരിഷ്യന്തി തേ ഽപി യാസ്യന്ത്യ് അശോകതാമ്
നിന്റെ ഉത്തമമായ ആചാരങ്ങൾ ഭൂമിയിലെ മനുഷ്യർ ഇപ്പോൾ അനുസരിച്ചാൽ, അവർക്കും ദുഃഖരഹിതമായ അവസ്ഥ ലഭിക്കും.
രാഘവവ്യവഹാരേണ വിഹരിഷ്യന്തി യേ നരാഃ । ഭവാര്ണവാത് തരിഷ്യന്തി സ്വമനഃപോതകേന തേ
രാഘവന്റെ മാതൃക അനുസരിച്ച് ജീവിക്കുന്നവർ, തങ്ങളുടെ മനസ്സെന്ന തൂണുപയോഗിച്ച് ഭവസമുദ്രം കടന്ന് പോകും.
ഭവത്തുല്യമതിര് യസ് സ്യാത് സുജനസ് സമദര്ശനഃ । യോഗ്യോ ഽസൌ ജ്ഞാനദൃഷ്ടീനാം പൂര്ണേന്ദുസ് സുരുചാമ് ഇവ
നിന്റെപോലെയുള്ള മനസ്സും, എല്ലാവരെയും സമദൃഷ്ടിയോടെ കാണുന്ന നല്ലവനുമാണ് ജ്ഞാനദർശനത്തിന് യോഗ്യൻ, എങ്ങനെ പൂർണ്ണചന്ദ്രൻ മനോഹരമായ കിരണങ്ങൾക്ക് യോഗ്യനാണോ അതുപോലെ.
ത്വമ് അശോകാം ദശാം പ്രാപ്തോ യഥാപ്രാപ്താനുവൃത്തിമാന് । യാവദ്ദേഹം ധിയാ തിഷ്ഠ രാഗദ്വേഷവിഹീനയാ
നീ ദുഃഖരഹിതമായ അവസ്ഥയിലേക്കാണ് എത്തിയത്. ഇനി ശരീരം നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം, യുക്തമായ രീതിയിൽ പ്രവർത്തിച്ചുകൊണ്ട്, ആസക്തിയും വൈരവും ഇല്ലാത്ത മനസ്സോടെ ഇരിക്കൂ.
ബഹിര് ലോകോചിതാചാരസ് ത്വ് അന്തസ് ത്യക്താഖിലൈഷണഃ । പരാം ശീതലതാമ് ഏത്യ തിഷ്ഠ പൂര്ണേന്ദുബിമ്ബവത്
പുറത്തേക്ക് ലോകത്തിൽ സ്വീകരിക്കേണ്ട പെരുമാറ്റം തുടരുക; എന്നാൽ ഉള്ളിൽ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും വിട്ടു, പൂർണ്ണചന്ദ്രന്റെ തണുപ്പുപോലെ ഉന്നതമായ ശാന്തതയിൽ നിലകൊള്ളുക.
ഇതരാസു തു യേ ജാതാ ജാതിഷ്വ് അഗുണശാലിനഃ । അവിചാര്യാസ് ത ഏതേ ഹി ഗോമായുശിശുധര്മകാഃ
മറ്റു വർഗങ്ങളിൽ ജനിച്ചും സദ്ഗുണങ്ങൾ ഇല്ലാത്തവരെ പരിഗണിക്കേണ്ടതില്ല; അവർ നരിക്കുട്ടികളുടെ സ്വഭാവംപോലെ തങ്ങളുടെ വഴിയിലാണ് നടക്കുന്നത്.
യേ സ്വഭാവാ മഹാബാഹോ നൃണാം സാത്ത്വികജന്മനാമ് । താന് ഭജന് പുരുഷോ യാതി പാശ്ചാത്യോദാരജന്മതാമ്
മഹാബാഹുവേ, സത്ത്വഗുണം ഉള്ളവരുടെ സ്വാഭാവിക ഗുണങ്ങൾ പിന്തുടരുമ്പോൾ, ഒരു മനുഷ്യൻ ഉന്നതമായ പാശ്ചാത്യജന്മം നേടുന്നു.
യാന് ഏവ സേവതേ ജന്തുര് ഇഹ ജാതിഗുണാന് സദാ । അപ്യ് അന്യജാതിജാതോ ഽപി യാതി തജ്ജാതിതാം ക്ഷണാത്
ഈ ലോകത്ത് ഒരു ജീവി എപ്പോഴും ഏത് ജന്മഗുണങ്ങളെയാണ് വളർത്തുന്നത്, അതു മറ്റൊരു ജന്മത്തിൽ ജനിച്ചാലും, അതിന്റെ സ്വഭാവം അതിവേഗം ആ ജന്മത്തിന്റെ സ്വഭാവമായി മാറുന്നു.
പ്രാക്തനാ അഖിലാ ഭാവാ ജാതികര്മവശാനുഗാഃ । പൌരുഷേണാവജീയന്തേ ധീരൈര് ധീരാ ഇവാരയഃ
മുന്പത്തെ എല്ലാ പ്രവണതകളും ജന്മവും പ്രവൃത്തിയും കൊണ്ട് ഉണ്ടാകുന്നതാണ്. എന്നാൽ ധൈര്യശാലികൾ സ്വന്തം പരിശ്രമത്തിലൂടെ അവയെ അതിജയിക്കാം, ധീരന്മാർ ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നതുപോലെ.
പ്രാക്തനാശുഭജാതിസ്ഥകര്മദോഷാകുലാമ് അപി । ധൈര്യേണാഭ്യുദ്ധരേദ് ബുദ്ധിം പങ്കാന് മുഗ്ധമൃഗീമ് ഇവ
മുൻജന്മത്തിലെ ദോഷങ്ങൾ കൊണ്ടോ ദുഷ്പ്രവൃത്തികൾ കൊണ്ടോ ബുദ്ധി കലുഷിതമായാലും, ധൈര്യത്തോടെ അതിനെ ഉയർത്തണം, ചെളിയിൽ കുടുങ്ങിയ ഒരു മാൻയെ രക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ.
താമസീം രാജസീം ചൈവ ജാതിമ് അന്യാമ് അപി ശ്രിതാഃ । സ്വവിവേകവശാദ് യാന്തി സന്തസ് സാത്ത്വികജാതിതാമ്
താമസികം, രാജസികം അല്ലെങ്കിൽ മറ്റേതെങ്കിലും ജന്മം സ്വീകരിച്ചവരും, സ്വന്തം വിവേകശക്തിയാൽ സന്മാർഗ്ഗികൾ സാത്ത്വികജന്മം നേടുന്നു.
അന്തശ് ചിത്തമണൌ സ്വച്ഛേ യദ് രാഘവ നിയോജ്യതേ । തന്മയോ ഹി ഭവത്യ് ഏഷ തസ്മാജ് ജയതി പൌരുഷമ്
രാഘവാ, മനസ്സിന്റെ ശുദ്ധമായ മാണിക്യത്തിൽ എന്ത് സ്ഥാപിച്ചാലും, ആ മനുഷ്യൻ അതായിത്തീരുന്നു. അതിനാൽ, മനുഷ്യന്റെ ശ്രമം വിജയിക്കുമെന്നത് സത്യമാണ്.
പൌരുഷേണ പ്രയത്നേന മഹാര്ഹഗുണശാലിനാ । മുമുക്ഷവോ ഭവന്തീഹ പാശ്ചാത്യശുഭജാതയഃ
മഹത്തായ ഗുണങ്ങൾക്കും ഉത്സാഹത്തിനും ശ്രമത്തിനുമൂലം, താഴ്ന്ന ജന്മം ഉള്ളവരും മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവരായി മാറുന്നു.
ന തദ് അസ്തി പൃഥിവ്യാം വാ ദിവി ദേവേഷു വാ ക്വചിത് । പൌരുഷേണ പ്രയത്നേന യന് നാപ്നോതി ഗുണാന്വിതഃ
ഭൂമിയിലോ സ്വർഗത്തിലെ ദേവന്മാരിലോ, ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവനും പരിശ്രമിക്കുന്നവനും നേടാൻ കഴിയാത്തത് ഒന്നുമില്ല.
ത്വമ് അജര്യേണ ധൈര്യേണ വരവൈരാഗ്യരംഹസാ । യുക്തഃ പ്രജ്ഞാപ്രരൂഢേന കിം നാപ്നോഷി തദീഹിതമ്
നിന്റെ അക്ഷയമായ ധൈര്യവും ഉത്തമമായ വൈരാഗ്യവും വളർന്ന ജ്ഞാനവും ഉണ്ടെങ്കിൽ, നീ ശ്രമിച്ചാൽ നേടാൻ കഴിയാത്തത് എന്താണ്?
ഹിതം മഹാസത്ത്വതയാത്മനസ് ത്വം വിധായ ബുദ്ധ്യാ ഭവ വീതശോകഃ । ഭവത്ക്രമേണൈവ തതോ ജനോ ഽയമ് ഉര്വ്യാം ഭവിഷ്യത്യ് അതിവീതശോകഃ
നീ മഹാസാഹസികനായ്, വിവേകത്തോടെ സ്വയം നന്മ ചെയ്യുക, ദുഃഖം വിട്ട് സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കുക. അങ്ങനെ നീ ചെയ്യുമ്പോൾ, ഈ ഭൂമിയിലെ ജനങ്ങളും ക്രമേണ ദുഃഖമുക്തരാകും.
പാശ്ചാത്യജന്മനി വിവേകമഹാമഹിമ്നാ യുക്തേ ത്വയി പ്രസൃതസത്ത്വഗുണാഭിരാമേ । സത്ത്വസ്ഥകര്മണി പദം നനു രാമ രാമേ മൈഷാ കരോതു ഭവബന്ധവിമോഹചിന്താ
രാമാ, ഭാവിയിൽ ജന്മത്തിൽ നീ മഹാവിവേകത്തിന്റെ മഹത്വം കൈവരിച്ച്, സത്വഗുണം പുഷ്ടിയായി, സത്കർമ്മങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, ബദ്ധതയുടെയും മായയുടെയും ചിന്തകൾ നിന്റെ മനസ്സിനെ അലട്ടാതിരിക്കട്ടെ.
അഥ സ്ഥിതിപ്രകരണാദ് അനന്തരമ് ഇദം ശൃണു । ഉപശാന്തിപ്രകരണം ജ്ഞാതം നിര്വാണകാരി യത്
സ്ഥിതിപ്രകരണത്തിന് ശേഷം, മോക്ഷം നൽകുന്ന ഉപശാന്തിപ്രകരണത്തെക്കുറിച്ച് ഇപ്പോൾ കേൾക്കു.
ശരത്താരകിതാകാശസ്തിമിതായാം സുസംസദി । കഥയത്യ് ഏവമ് ആഹ്ലാദി വസിഷ്ഠേ പാവനം വചഃ
നക്ഷത്രങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ശാന്തമായ ശരദ്കാല ആകാശംപോലെ ശാന്തമായ സഭയിൽ, വസിഷ്ഠൻ ഇങ്ങനെ ആനന്ദകരമായ വിശുദ്ധ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞുവു.
ശ്രവണാര്ഥം ച മൌനസ്ഥപാര്ഥിവേ സംസദന്തരേ । നിവാത ഇവ നിസ്സ്പന്ദകമലേ കമലാകരേ
കേൾവിക്കായി, ഭൂമിയെപ്പോലെ ശാന്തമായ മൗനസഭയിൽ ഇരുന്നവർ, കാറ്റില്ലാത്ത ആകാശത്തിൽ അകമാലകൾ പോലെ അചഞ്ചലമായി ഇരുന്നു.
വിലാസിനീഷു സംശാന്തമദമോഹബലാസു ച । ശമമ് അന്തഃ പ്രയാന്തീഷു ചിരപ്രവ്രാജിതാസ്വ് ഇവ
അവിടെയുള്ള സ്ത്രീകളിൽ, അഭിമാനവും മോഹവും ശക്തിയും ശമിച്ചിരുന്നതു കൊണ്ട്, അവർ അകത്തുനിന്ന് ശാന്തരായി, ദീർഘകാലം സന്യാസം ചെയ്തവരെപ്പോലെ ആയിരുന്നു.
കരാമ്ഭോരുഹഹംസേഷു ലീനേഷു ശ്രവണാദ് ഇവ । മൂകഘുര്ഘുരഘണ്ടേഷു ചാമരേഷു ലിപാവ് ഇവ
കൈകൾ കമലപൂവുപോലെ ശാന്തമായി വിശ്രമിച്ചു, കേൾക്കുന്നതുപോലെ; ചാമരങ്ങൾ മൂകമായ മണികൾപോലെ നില്ക്കുന്നു, പൂർണ്ണമായ മൗനത്തിൽ ലയിച്ചതുപോലെ.
നാസാഗ്രപരിവിശ്രാന്തതര്ജന്യങ്ഗുലികോടിഷു । വിചാരയത്സു വിജ്ഞാനകലാം തജ്ജ്ഞേഷു രാജസു
നാസാഗ്രത്തിന് സമീപം വിരൽതുമ്പുകൾ വച്ചിരുന്നത്, ആലോചനയിൽ അചഞ്ചലമായിരുന്നു; ആ ജ്ഞാനത്തിൽ ആഴപ്പെട്ട രാജാക്കന്മാർ ആന്തരികമായി ധ്യാനിച്ചു.
രാമേ വികാസമ് ആയാതേ പ്രഭാത ഇവ പങ്കജേ । പരിത്യക്തതമഃപീഠേ സൂര്യോദയ ഇവാമ്ബരേ
രാമൻ പുഷ്പിക്കുന്ന ഒരു പാടൽപോലെ, പുലരിയിൽ തുറക്കുന്ന താമരപൂവുപോലെയും, ഇരുണ്ട രാത്രിയുടെ പടികയൊഴിഞ്ഞ്, ആകാശത്ത് സൂര്യോദയം വരുമ്പോലെയും, പ്രകാശത്തിൽ മുഴുകി നിന്നു.
ആകര്ണയതി വാസിഷ്ഠീര് ഗിരോ ദശരഥേ രസാത് । കലാപിനീവ ജീമൂതനിര്ഹ്രാദമ് ഉരുവര്ഷണമ്
ദശരഥപുത്രൻ വസിഷ്ഠന്റെ വാക്കുകൾ ആലോചിച്ചു, വലിയ മഴവീഴ്ചയ്ക്ക് മുമ്പ് മേഘങ്ങൾ മുഴങ്ങുമ്പോൾ ഒരു മയിലിൻ മനസ്സോടെ ആ ശബ്ദം കേൾക്കുന്നതുപോലെ.
ആഹൃത്യ സര്വഭോഗേഭ്യോ മനോ മര്കടചഞ്ചലമ് । ശ്രവണം പ്രതി യത്നേന ഭരതേ മന്ത്രിണി സ്ഥിതേ
ഭരതൻ, മന്ത്രിമാർക്കൊപ്പം ഇരുന്ന്, എല്ലാ ആസ്വാദനങ്ങളിൽനിന്നും കുരങ്ങുപോലെ ചഞ്ചലമായ മനസ്സിനെ പിൻവലിച്ച്, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾവിയിൽ മുഴുകി.
വസിഷ്ഠോക്ത്യാ പരിജ്ഞാതേ സ്വാത്മനീന്ദുകലാമലേ । ലക്ഷ്മണേ വിലസല്ലക്ഷ്യേ ശിക്ഷാബലവിലക്ഷണേ
വസിഷ്ഠന്റെ ഉപദേശത്തിലൂടെ, ഇളംചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള നിർമ്മലമായ ആത്മാവിനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ ലക്ഷ്മണൻ, പഠനത്താൽ ലഭിക്കാത്ത വിവേകത്തിന്റെ പ്രതിരൂപമായി പ്രകാശിച്ചു.
ശത്രുഘ്നേ ശത്രുദലനേ ചേതസാ പൂര്ണതാം ഗതേ । അലമ് ആനന്ദമ് ആയാതേ രാകാചന്ദ്രോപമേ സ്ഥിതേ
ശത്രുഘ്നൻ, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവൻ, മനസ്സ് പൂർണ്ണതയിൽ എത്തി, ആനന്ദത്തിൽ മുഴുകി, പൂർണ്ണചന്ദ്രനുപോലെ അവിടെ നില്ക്കുന്നു.