സംസാരഹാരമ് അരതിഃ കാലവ്യാലവിഭൂഷണമ് । ത്രോടയാമ്യ് അഹമ് അക്രൂരാം വാഗുരാമ് ഇവ കേസരീ
കാലസർപ്പത്തിന്റെ മാലയായ ഈ ലോകവ്യാമോഹത്തിന്റെ ക്രൂരമായ വല, ഒരു സിംഹം കുടികൊണ്ട വല ചിതറിക്കുന്നതുപോലെ, ഞാൻ തകർക്കും.
നീഹാരം ഹൃദയാടവ്യാം മനസ്തിമിരമ് ആശു മേ । കേനചിജ് ജ്ഞാനദീപേന ഭിന്ദ്ധി തത്ത്വവിദാം വര
തത്ത്വജ്ഞന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായോ, എന്റെ ഹൃദയവനത്തിലെ മൂടൽമഞ്ഞും മനസ്സിലെ ഇരുണ്ടതയും ഏതെങ്കിലും ജ്ഞാനദീപം കൊണ്ടു വേഗത്തിൽ നീക്കം ചെയ്യണമേ.
വിദ്യന്ത ഏവേഹ ന തേ മഹാത്മന് ദുരാധയോ ന ക്ഷയമ് ആപ്നുവന്തി । യേ സങ്ഗമേനോത്തമമാനസാനാം നിശാതമാംസീവ നിശാകരേണ
മഹാത്മാവേ, ഉന്നതമായ മനസ്സുള്ളവർക്ക് ഇവിടെ ദുർഭാഗ്യങ്ങൾ ബാധിക്കാറില്ല; കഠിനമായ മാംസം ചന്ദ്രന്റെ കിരണങ്ങൾ കൊണ്ട് ക്ഷയിക്കാത്തതുപോലെ, കഷ്ടതകൾ അവരെ തകർക്കുന്നില്ല.
ആയുര് വായുവിഘട്ടിതാബ്ജപടലീലമ്ബാമ്ബുവദ് ഭങ്ഗുരം ഭോഗാ മേഘവിതാനമധ്യവിലസത്സൌദാമിനീചഞ്ചലാഃ । ലോലോ യൌവനലാലനാജലരയശ് ചേത്യ് ആകലയ്യ ദ്രുതം മുദ്രൈവാദ്രിദൃഢാര്പിതാ നനു മയാ ചിത്തേ ചിരം ശാന്തയേ
ജീവിതം കാറ്റ് കുലുക്കുന്ന താമരക്കൂട്ടം പോലെ ഭംഗുരമാണ്; ആനന്ദങ്ങൾ മേഘങ്ങൾക്കിടയിൽ മിന്നുന്ന മിന്നലുപോലെ ക്ഷണികമാണ്; യൗവനം, സ്നേഹം, ആസക്തിയുടെ തിരകൾ എല്ലാം അസ്ഥിരമാണ്—ഇത് മനസ്സിലാക്കി, ഞാൻ എന്റെ മനസ്സ് പർവ്വതത്തിൽ പതിച്ച മുദ്രപോലെ ദൃഢമായി സ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്നു, ദീർഘകാല ശാന്തിക്കായി.
ഏവമ് അഭ്യുത്ഥിതാനര്ഥസാര്ഥസങ്കടകോടരമ് । ജഗദ് ആലോക്യ നിര്മഗ്നം മനോ മനനകര്ദമേ
ഇങ്ങനെ ദുരിതങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ് കഷ്ടപ്പാടുകളുടെ കുഴിയിലേക്കു മുങ്ങിയിരിക്കുന്ന ലോകത്തെ ഞാൻ കണ്ടപ്പോൾ, എന്റെ മനസ്സ് ആകുലമായ ചിന്തകളുടെ ചളിയിൽ മുഴുകിയിരിക്കുന്നു.
മനോ മേ ഭ്രമതീവേദം സമ്ഭ്രമശ് ചോപജായതേ । ഗാത്രാണി പരികമ്പന്തേ പത്ത്രാണീവ ജരത്തരോഃ
എന്റെ മനസ്സ് ആശങ്കയിൽ അലയുന്നു; ഭ്രമവും ഉണരുന്നു. എന്റെ അവയവങ്ങൾ പഴയ വൃക്ഷത്തിന്റെ ഇലപോലെ വിറയുന്നു.
അനാപ്തോത്തമസന്തോഷചര്യോത്സങ്ഗാകുലാ മതിഃ । ശൂന്യാസ്പദാ ബിഭേതീഹ ബാലേവാല്പബലേശ്വരാ
പരമസന്തോഷത്തിന്റെ സാന്നിധ്യം നഷ്ടപ്പെട്ട എന്റെ ബുദ്ധി കലങ്ങിപ്പോയിരിക്കുന്നു; ഇവിടെ, ശൂന്യമായ സ്ഥലങ്ങൾ കണ്ടാൽ, ശക്തിയില്ലാത്ത ബാലരാജാവിനെപോലെ ഭയപ്പെടുന്നു.
വികല്പേഭ്യോ ലുഠന്ത്യ് ഏതാശ് ചാന്തഃകരണവൃത്തയഃ । ശ്വഭ്രേഭ്യ ഇവ സാരങ്ഗ്യസ് തുച്ഛാലമ്ബവിഡമ്ബിതാഃ
ഇവിടെ ഉള്ളിലെ ചിന്തകൾ സംശയങ്ങൾകൊണ്ട് ഇങ്ങും അങ്ങും ഉരുണ്ടുപോകുന്നു; ശൂന്യമായ കിണറുകൾ കാണുമ്പോൾ കളിയാക്കപ്പെടുന്ന മൃഗങ്ങളെപോലെയാണ് അവ.
അവിവേകാസ്പദഭ്രഷ്ടാഃ കഷ്ടേ രൂഢാ ന സത്പദേ । അന്ധകൂപമ് ഇവാപന്നാ വരാകാശ് ചക്ഷുരാദയഃ
വിവേകത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം വിട്ട്, ദു:ഖത്തിൽ കുടുങ്ങി, നല്ല വഴിയിലല്ലാതെ, എന്റെ കാഴ്ചയും മറ്റ് ഇന്ദ്രിയങ്ങളും കുഴിയിലേക്കു വീണ ദുർഭാഗ്യവാന്മാരെപ്പോലെയാണ്.
നാവസ്ഥിതിമ് ഉപായാതി ന ച യാതി യഥേപ്സിതമ് । ചിന്താ ജീവേശ്വരായത്താ കാന്തേവാപ്രിയസദ്മനി
ചിന്ത മനസ്സിൽ സ്ഥിരതയില്ല; ഇഷ്ടംപോലെ മുന്നോട്ട് പോകുന്നുമില്ല. അതെല്ലാം ജീവന്റെ അധിപനിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു, ഇഷ്ടമില്ലാത്ത വീട്ടിൽ കഴിയുന്ന പ്രിയപ്പെട്ട സ്ത്രീയെപ്പോലെ.
ജര്ജരീകൃത്യ വസ്തൂനി ത്യജന്തീ ബിഭ്രതീ തഥാ । മാര്ഗശീര്ഷാന്തവല്ലീവ ധൃതിര് വിധുരതാം ഗതാ
എനിക്ക് കൈവിട്ടുപോയതും, തളർന്നതുമായ വസ്തുക്കൾ വീണ്ടും ചുമന്ന് മുന്നോട്ട് പോകുമ്പോൾ, എന്റെ മനസ്സിന്റെ ഉറച്ച നിലയും മാര്ഗശീർഷ മാസത്തിന്റെ അവസാനം തളർന്നു കിടക്കുന്ന വള്ളിപോലെ അസ്ഥിരമായിരിക്കുന്നു.
അപഹസ്തിതസര്വാര്ഥമ് അനവസ്ഥിതിര് ആസ്ഥിതാ । ഗൃഹീത്വോത്സൃജ്യ ചാത്മാനമ് അവസ്ഥിതിര് അവസ്ഥിതാ
എല്ലാ മൂല്യങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു, സ്ഥിരതയില്ലായ്മയാണ് ഇപ്പോൾ. ഞാൻ തന്നെ പിടിച്ചു വിട്ടതുപോലെ, എന്റെ നിലപാടും ഇപ്പോൾ ഉറപ്പില്ലാതെ കുലുങ്ങുന്നു.
ചലിതാചലിതേനാന്തര് അവഷ്ടമ്ഭേന മേ മതിഃ । ദരിദ്രാച്ഛിന്നവൃക്ഷസ്യ മൂലേനേവ വിഡമ്ബ്യതേ
എന്റെ മനസ്സ് അകത്തുനിന്നുള്ള താങ്ങിൽ തന്നെ, ഒരുപാട് അസ്ഥിരവും അചഞ്ചലവുമായിരിക്കുന്നു; ദാരിദ്ര്യത്തിൽ ഒടിഞ്ഞുപോയ ഒരു വൃക്ഷത്തിന്റെ വേരുപോലെയാണ് അതിന്റെ അവസ്ഥ.
ചേതശ് ചഞ്ചലമ് ആഭോഗി ഭുവനാന്തര്വിഹാരി ച । സമ്ഭ്രമം ന ജഹാതീദം സ്വവിമാനമ് ഇവാമരഃ
മനസ്സ് വളരെ അശാന്തവും, ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ ആസ്വാദനമനുഭവിക്കുകയും, ലോകങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; അതിന്റെ ആശങ്ക വിട്ടൊഴിയുന്നില്ല, സ്വവിമാനത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ദേവൻപോലെയാണ്.
അതോ ഽതുച്ഛമ് അനായാസമ് അനുപാധി ഗതഭ്രമമ് । കിം തത് സ്ഥിതിപദം സാധു യത്ര ശങ്കാ ന വിദ്യതേ
അത്യന്തം ലഘുവും, എളുപ്പവുമാണ്, ആശ്രയമില്ലാത്തതും ഭ്രമം ഇല്ലാത്തതുമായ, സംശയം ഒന്നുമില്ലാത്തതുമായ ആ സ്ഥിരാവസ്ഥ എന്താണ്?
സര്വാരമ്ഭസമാരമ്ഭാസ് സുജനാ ജനകാദയഃ । വ്യവഹാരപരാ ഏവ കഥമ് ഉത്തമതാം ഗതാഃ
ജനകനും മറ്റു മഹാന്മാരും എല്ലാം പ്രവർത്തികളിലും ഏർപ്പെട്ടിരുന്നതിനിടയിൽ എങ്ങനെ അത്യുത്തമമായ അവസ്ഥയിലേക്കെത്താൻ സാധിച്ചു?
ലഗ്നേനാപി കിലാങ്ഗേഷു ബഹുനാ ബഹുമാനദ । കഥം സംസാരപങ്കേന പുമാന് ഇഹ ന ലിപ്യതേ
ഏതൊക്കെ കാര്യങ്ങളോടും ഏറെ അടുപ്പവും ആദരവും കാണിച്ചിട്ടും, മനുഷ്യൻ എങ്ങനെ ഈ ലോകത്തിന്റെ ചതിയിൽ അഴുക്കിൽ കുടുങ്ങാതെ ഇരിക്കാമെന്ന് അറിയാമോ?
കാം ദൃഷ്ടിം സമുപാശ്രിത്യ ഭവന്തോ വീതകല്മഷാഃ । മഹാന്തോ വിചരന്തീഹ ജീവന്മുക്താ മഹാശയാഃ
ഏത് ദൃഷ്ടിയിലാണ് ഈ മഹാത്മാക്കൾ, പാപരഹിതരായി, ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോഴും ഈ ലോകത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്നത്?
ലോഭയന്തോ ഭയായൈവ വിഷയാ ഭോഗഭോഗിനഃ । ഭങ്ഗുരാകാരവിഭവാഃ കഥമ് ആയാന്തി ഭവ്യതാമ്
ഭോഗങ്ങൾ ഭയത്തിനായിട്ടു മാത്രമാണ് ആകർഷിക്കുന്നത്; സ്വഭാവം സ്ഥിരമല്ലാത്തവരും, സമ്പത്ത് നശ്വരമായവരും എങ്ങനെ ശുഭതയെ നേടാൻ കഴിയും?
മോഹമാതങ്ഗമൃദിതാ കലങ്കകലിതാന്തരാ । പരം പ്രസാദമ് ആയാതി ശേമുഷീസരസീ കഥമ്
മോഹത്തിന്റെ ആനയാൽ മനസ്സ് ചവിട്ടപ്പെടുകയും, അകത്തേക്ക് കറകൾ നിറയുകയും ചെയ്താൽ, ബുദ്ധിയുടെ തടാകം എങ്ങനെ പരമശാന്തിയിലേക്കെത്തും?
സംസാര ഏവ നിവസഞ് ജനോ വ്യവഹരന്ന് അപി । ന ബന്ധം കഥമ് ആയാതി പദ്മപത്ത്രേ പയോ യഥാ
ലോകത്തിൽ തന്നെ ജീവിച്ചു, അതിലെ കാര്യങ്ങളിൽ പങ്കെടുത്തിട്ടും, മനുഷ്യൻ എങ്ങനെ ബന്ധത്തിൽ അകപ്പെടാതെ ഇരിക്കാം? കമലപ്പത്റത്തിൽ വെള്ളം ചേർന്നില്ലതുപോലെ.
ആത്മവത് തൃണവദ് വേദം സകലം ജനയഞ് ജഗത് । കഥമ് ഉത്തമതാമ് ഏതി മനോമന്മഥമ് അസ്പൃശന്
സ്വയംപോലെയോ, പുല്ലുപോലെയോ ഈ ലോകം സൃഷ്ടിച്ചിട്ടും, മനസ്സിന്റെ ആകർഷണം സ്പർശിക്കാതെ, എങ്ങനെ ഒരാൾ ഉന്നതതയിലേക്കുയരുന്നു?
കം മഹാപുരുഷം പാരമ് ഉപയാതം ഭവോദധേഃ । ആചാരേണാനുസൃത്യായം ജനോ യാതി ന ദുഷ്കൃതമ്
ഭവസമുദ്രം കടന്ന മഹാപുരുഷന്റെ ജീവിതം അനുസരിച്ച് ഈ ലോകത്ത് ദുഷ്കൃത്യം ഒഴിവാക്കാൻ സാധിക്കുമോ എന്ന് ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു.
കിം തദ് യദ് ഉചിതം ശ്രേയഃ കിം തത് സ്യാദ് ഉചിതം ഫലമ് । വര്തിതവ്യം ച സംസാരേ കഥം നാമാസമഞ്ജസേ
എന്താണ് ശരിയായതും നന്മയുള്ളതും? യഥാർത്ഥ ഫലം ലഭിക്കുന്നത് എന്താണ്? ഈ ലോകത്തിൽ എങ്ങനെ തെറ്റില്ലാതെ ജീവിക്കണം?
തത് ത്വം കഥയ മേ കിഞ്ചിദ് യേനാസ്യ ജഗതഃ പ്രഭോ । വേദ്മി പൂര്വാപരാം ധാതുശ് ചേഷ്ടിതസ്യാസമസ്ഥിതിമ്
പ്രഭുവേ, ഈ സൃഷ്ടിയുടെ പൂർവ്വവും പിറകെയും അതിന്റെ അനിശ്ചിതത്വവും ഞാൻ മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയുന്ന വിധം ദയവായി എനിക്ക് കുറെ കാര്യങ്ങൾ പറഞ്ഞുതരൂ.
ഹൃദയാകാശശശിനശ് ചേതസോ മലമാര്ജനമ് । യഥാ മേ ജായതാം ബ്രഹ്മംസ് തഥാ നിര്വിഘ്നമ് ആചര
ഹൃദയാകാശത്തിലെ ചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള മനസ്സിലെ മലങ്ങൾ എനിക്ക് അകറ്റാൻ കഴിയട്ടെ, ബ്രഹ്മനേ, അതിന് തടസ്സമൊന്നുമില്ലാതെ നീ ദയവായി സഹായിക്കണം.
കിമ് ഇഹ സ്യാദ് ഉപാദേയം കിം വാ ഹേയമ് അഥേതരത് । കഥം വിശ്രാന്തിമ് ആയാതു ചേതശ് ചപലമ് അദ്രിവത്
ഇവിടെ സ്വീകരിക്കേണ്ടത് എന്താണ്? ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടത് എന്താണ്? എങ്ങനെ ഈ ചഞ്ചലമായ മനസ്സ് പർവ്വതംപോലെ അചഞ്ചലമാകുന്നു?
കേന പാവനമന്ത്രേണ ദുസ്സംസൃതിവിഷൂചികാ । ശാമ്യതീയമ് അനായാസമ് ആയാസശതകാരിണീ
എന്താണ് ആ ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന മന്ത്രം, അതിലൂടെ അനവധി കഷ്ടങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്ന ഈ ദുർലഭമായ ലോകജീവിതത്തിന്റെ പീഡനം എളുപ്പത്തിൽ ശമിക്കപ്പെടും?
കഥം ശീതലതാമ് അന്തര് ആനന്ദതരുമഞ്ജരീമ് । പൂര്ണചന്ദ്ര ഇവാക്ഷീണാം രാകാമ് ആസാദയാമ്യ് അഹമ്
എനിക്ക് ആനന്ദവൃക്ഷത്തിന്റെ തണുത്ത പൂക്കളെപ്പോലെ, പൂർണ്ണചന്ദ്രൻ അക്ഷയമായ രാത്രിയെ എത്തുന്നതുപോലെ, ആനന്ദത്തിന്റെ ആ തണുത്തത്വം ഉള്ളിൽ എങ്ങനെ നേടാം?
പ്രാപ്യാന്തഃപൂര്ണതാമ് അന്തര് ന ശോചാമി യഥാ പുനഃ । സന്തോ ഭവന്തസ് തത്ത്വജ്ഞാസ് തഥൈവോപദിശന്തു മാമ്
ഉള്ളിൽ പൂർണ്ണതയെത്തി പിന്നെ ഞാൻ വീണ്ടും ദുഃഖിക്കാതിരിക്കാൻ, സത്യം അറിയുന്ന ജ്ഞാനികൾ എനിക്ക് അങ്ങനെ തന്നെ ഉപദേശിക്കണം.