ഇത്ഥം സര്വേഷു സര്ഗേഷു കേഷുചിത് ത്വ് അഥ വാപ്യ് അജഃ । സങ്കല്പയതി സംസാരം പരിപശ്യതി ച സ്ഥിരമ്
ഇങ്ങനെ സകല സൃഷ്ടികളിലും, ചിലപ്പോഴോ അല്ലെങ്കിൽ എല്ലായിടത്തും ആ ജനനമില്ലാത്തത് സാംസാരികം ചിന്തിച്ചു, അതിനെ സ്ഥിരമായതായി കാണുന്നു.
മോഹ ഏവമ് അയം മിഥ്യാ ജാഗതസ് സ്ഥിരതാം ഗതഃ । സങ്കല്പനേന മനസാ കല്പിതോ ഽവിരതം സ്വയമ്
ഇങ്ങനെയാണ് ഈ മിഥ്യാഭ്രമം യാഥാർത്ഥ്യമായി തോന്നുന്നത്; മനസ്സിന്റെ ചിന്തയാൽ ഇത് എപ്പോഴും സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു.
സങ്കല്പവശതസ് സര്വാഃ പ്രസരന്തി ജഗത്ക്രിയാഃ । സങ്കല്പവശതോ ദേവീ നിയതിര് നിയതാ സ്ഥിതാ
ലോകത്തിലെ എല്ലാ പ്രവർത്തികളും ചിന്തയുടെ ശക്തിയാൽ നടക്കുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ, ചിന്തയുടെ ശക്തിയാൽ വിധിദേവി ഉറപ്പോടെ നിലകൊള്ളുന്നു.
രോപിതായാം പ്രജാനാഥൈസ് സൃഷ്ടൌ സ കമലോദ്ഭവഃ । ബ്രഹ്മാ സഞ്ചിന്തയത്യ് ഏഷ പദ്മാസനഗതഃ പ്രഭുഃ
സകല ജീവികളുടെ അധിപൻ സൃഷ്ടിയെ ഉണർത്തിയപ്പോൾ, പദ്മത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ച ബ്രഹ്മാവ്, പദ്മാസനത്തിൽ ഇരുന്നു, ഇങ്ങനെ ആലോചിക്കുന്നു.
മനസ്സ്പന്ദനമാത്രേണ ചിത്രം ചിത്രേയമ് ഉത്ഥിതാ । സൃഷ്ടിര് ആഭോഗിനീ സ്ഫാരവ്യവഹാരവികാരിണീ
മനസ്സിന്റെ ചെറിയ സ്പന്ദനമാത്രത്തിൽ തന്നെ, അത്ഭുതകരമായ ഒരു ലോകം ഉദിക്കുന്നു—സുഖസമൃദ്ധിയോടെ, അനവധി പ്രവർത്തനങ്ങളാൽ എല്ലായ്പ്പോഴും മാറുന്ന സൃഷ്ടി.
ഇന്ദ്രോപേന്ദ്രനരേന്ദ്രാഢ്യാ ശൈലസാഗരസങ്കുലാ । പാതാലരോദോദിഗ്വര്ഗമാര്ഗസങ്കടകോടരാ
ഇത് ഇന്ദ്രന്മാരും ഉപേന്ദ്രന്മാരും മഹാരാജാക്കന്മാരും നിറഞ്ഞതാണ്; മലകളും സമുദ്രങ്ങളും നിറഞ്ഞു, പാതാളവും സ്വർഗ്ഗവും ദിശകളും കുരുങ്ങിയ വഴികളായി കുത്തിനിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
സങ്കല്പജാലമ് അഖിലം മയേദമ് അഹിതം തതമ് । അധുനാ വിരമാമ്യ് അസ്മാത് സങ്കല്പോല്ലാസനക്രമാത്
ഈ മുഴുവൻ സങ്കൽപ്പങ്ങളുടെ വല ഞാൻ തന്നെയാണ് വ്യാപിപ്പിച്ചത്; ഇനി ഞാൻ ഈ ചിന്തകളുടെ കളി തുടരുന്നതിൽ നിന്ന് വിരമിക്കുന്നു.
ഇതി നിശ്ചിത്യ വിരതസ് കല്പനാനര്ഥസങ്കടാത് । അനാദിമത് പരം ബ്രഹ്മ സ്മരത്യ് ആത്മാനമ് ആത്മനാ
ഇങ്ങനെ ഉറപ്പായി തീരുമാനിച്ച്, കണക്കുകൂട്ടലുകളുടെ കഷ്ടതകളിൽ നിന്ന് പിന്മാറി, ആദിയില്ലാത്ത പരമമായ ബ്രഹ്മസ്വരൂപമായ ആത്മാവിനെ, തന്റെ ആത്മാവിലൂടെ ഓർക്കുന്നു.
തമ് ആസാദ്യ തദാഭാസേ പദേ ഗലിതമാനസഃ । സുഖം തിഷ്ഠതി ശാന്താത്മാ തല്പേ ഽധ്വശ്രമവാന് ഇവ
ആ നിലയിലേക്കെത്തുമ്പോൾ, ആ പ്രകാശത്തിൽ മനസ്സ് ലയിച്ച്, സന്തോഷത്തോടെ, സമാധാനമുള്ള മനസ്സോടെ, ദൂരെ നടന്നുപോയ യാത്രക്കാരൻ കിടക്കയിൽ വിശ്രമിക്കുന്നതുപോലെ, അവൻ നിലകൊള്ളുന്നു.
നിര്മമോ നിരഹങ്കാരഃ പരാം ശാന്തിമ് ഉപാഗതഃ । അവിക്ഷുബ്ധ ഇവാമ്ഭോധിര് ആത്മനാത്മനി തിഷ്ഠതി
സ്വന്തമെന്ന ഭാവവും അഹങ്കാരവും ഇല്ലാതെ, പരമശാന്തിയിലേക്കെത്തി, സമുദ്രം അലറാതെ ശാന്തമായിരിക്കുന്നതുപോലെ, ആത്മാവിൽ തന്നെ അവൻ നിലകൊള്ളുന്നു.
ധ്യാനാത് കദാചിദ് ഭഗവാന് സ്വയം വിരമതി പ്രഭുഃ । ചിദ്വശാത് സലിലസ്പന്ദാത് സോമ്യത്വാദ് ഇവ വാരിധിഃ
ചിലപ്പോഴൊക്കെ, ധ്യാനത്തിലൂടെ, ഭഗവാൻ സ്വയം നില്ക്കുന്നു; ചൈതന്യത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ, തിരമറഞ്ഞു സമുദ്രം ശാന്തമാകുന്നതുപോലെ.
വിചാരയതി സംസാരം സുഖദുഃഖസമന്വിതമ് । ആശാപാശശതൈര് ബദ്ധം രാഗദ്വേഷഭയാതുരമ്
അവൻ ഈ ലോകം ആലോചിക്കുന്നു; സുഖവും ദുഃഖവും നിറഞ്ഞതും, നൂറുകണക്കിന് ആഗ്രഹങ്ങളുടെ കയറുകളിൽ കെട്ടിപ്പിടിക്കപ്പെട്ടതും, മോഹം, വൈരം, ഭയം എന്നിവ കൊണ്ട് അലഞ്ഞതുമായ ലോകം.
തതസ് സ കരുണാക്രാന്തമനാ ഭൂതവിഭൂതയേ । കരോതീഹ മഹാര്ഥാനി ശാസ്ത്രാണി വിവിധാനി ച
അതിനുശേഷം, എല്ലാ ജീവികളോടും കരുണയാൽ നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ, അവൻ ഇവിടെ മഹത്തായ പ്രവർത്തികളും, വിവിധ തരം ശാസ്ത്രങ്ങളും ചെയ്യുന്നു.
അധ്യാത്മജ്ഞാനഗര്ഭാണി വേദവേദാന്തവന്തി ച । പുരാണാദീനി ചാന്യാനി മുക്തയേ സര്വദേഹിനാമ്
ആ ശാസ്ത്രങ്ങൾ ആത്മജ്ഞാനത്തിന്റെ സാരമാണ്; അതിൽ വേദങ്ങളും ഉപനിഷത്തുകളും പുരാണങ്ങളും മറ്റു ഗ്രന്ഥങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്നു—ഇവയെല്ലാം എല്ലാ ജീവികളുടെ മോക്ഷത്തിനായാണ്.
പുനസ് തത് പരമ് ആലമ്ബ്യ പദമ് ആപദ്വിവര്ജിതമ് । സ്വസ്ഥസ് തിഷ്ഠതി ശാന്താത്മാ നിര്മന്ദര ഇവാര്ണവഃ
പിന്നീട്, ആ പരമാവസ്ഥയെ ആശ്രയിച്ച്, കഷ്ടതകളില്ലാതെ, അവൻ സ്വഭാവത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; മനസ്സ് സമാധാനത്തോടെ, മന്ദരപർവതം അലറാത്ത സമുദ്രംപോലെ.
അവലോക്യ ജഗച്ചേഷ്ടാം മര്യാദായാം നിയോജ്യ ച । ബ്രഹ്മാ കമലപീഠസ്ഥഃ പുനസ് സ്വാത്മനി തിഷ്ഠതി
ലോകത്തിലെ പ്രവൃത്തികള് ശ്രദ്ധിച്ചു, അതിന്റെ ക്രമം നിലനിര്ത്തി, താമരപ്പൂവിന് മേല് ഇരിക്കുന്ന ബ്രഹ്മാവ് വീണ്ടും തന്റെ ആത്മാവില് തന്നെ ലയിക്കുന്നു.
കേവലം ജന്മസംസ്കാരവശതസ് തസ്യ തദ് വപുഃ । അപുനര്ജനനായൈവ ചക്രഭ്രമവദ് ആസ്ഥിതമ്
മുന് ജന്മങ്ങളിലെ Samskārangalുടെ ശക്തിയാല് മാത്രമാണ് അവന്റെ ശരീരം നിലനില്ക്കുന്നത്; വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാകാതിരിക്കാനായി, ചക്രം ചുറ്റുന്നപോലെ അതു നിലനില്ക്കുന്നു.
ന രോചതേ ഽസ്യ സന്ത്യാഗോ വപുഷോ ന ച സങ്ഗ്രഹഃ । നാത്മാ ന ചേതരന് നേഹാ ന സ്ഥിതിര് നാസ്ഥിതിസ് തഥാ
അവന് ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കാനോ സംരക്ഷിക്കാനോ ആഗ്രഹമില്ല; ഇവിടെ ആത്മാവും മറ്റൊന്നും ഇല്ല, നിലനില്പ്പും ഇല്ലാതിരിപ്പും ഒന്നുമില്ല.
സര്വഭാവസമാരമ്ഭസ് സമസ് സര്വാസു വൃത്തിഷു । പരിപൂര്ണാര്ണവാകാരോ മുക്ത ഏവാവതിഷ്ഠതേ
എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും ഒരുപോലെ ഏറ്റെടുത്ത്, എല്ലാ അവസ്ഥകളിലും സമത്വത്തോടെ, പൂർണ്ണമായ സമുദ്രംപോലെ സ്വതന്ത്രനായി അവന് നിലകൊള്ളുന്നു.
കദാചിത് കേവലം സര്വസങ്കല്പപരിഹീനയാ । യദൃച്ഛയാനുഗ്രഹാര്ഥം ലോകാനാം പ്രവിബുധ്യതേ
എപ്പോഴോ, യാതൊരു മനസ്സിലാക്കലോ ആഗ്രഹമോ ഇല്ലാതെ, വെറും യാദൃശ്ചികമായി, ലോകങ്ങൾക്ക് അനുഗ്രഹം നൽകാൻ ഒരാൾ ഉണരുന്നു.
ഏഷാ ബ്രാഹ്മീ സ്ഥിതിഃ പുണ്യാ യാ മയോക്താ മഹാമതേ । ജാതിം വിദ്ധി സുരാനീകേ താമ് ഏതാം സാത്ത്വികീമ് ഇതി
മഹാമതിയുള്ളവനേ, ഞാൻ പറഞ്ഞ ഈ ശുദ്ധമായ ബ്രഹ്മാവസ്ഥയെ, ദേവന്മാരുടെ നേതാവേ, ജനനത്തിലെ സാത്വികാവസ്ഥയാണെന്ന് നീ മനസ്സിലാക്കണം.
വിസര്ഗേ പരമാകാശേ ബ്രഹ്മണോ യാ മനഃകലാ । ഉദേതി പ്രഥമം സൈഷാ ബ്രഹ്മത്വം സമുപാശ്നുതേ
പരമാകാശത്തിൽ ബ്രഹ്മത്തിൽ നിന്നു മനസ്സിന്റെ ആദ്യചലനം ഉദിക്കുന്നപ്പോൾ, അതിന് ബ്രഹ്മത്വം ലഭിക്കുന്നു.
സര്ഗേ സ്ഥിതിം ഗതേ ത്വ് അന്യാ യോദേതി കലനാ പരാ । സാ വ്യോമാനിലമ് ആശ്രിത്യ പ്രവിഷ്യൌഷധിപല്ലവാന്
സൃഷ്ടി നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, മറ്റൊരു ഉന്നതമായ ചലനം ഉദിക്കുന്നു; അതു ആകാശത്തെയും വായുവിനെയും ആശ്രയിച്ച് ഔഷധങ്ങളിലും ഇലകളിലും പ്രവേശിക്കുന്നു.
കാചിത് സുരത്വമ് ആയാതി പുരുഷത്വമ് അഥാപരാ । കാചിത് തിര്യക്ത്വമ് ആയാതി കാചിദ് ആയാതി യക്ഷതാമ്
ചിലർ ദേവതകളായി ജനിക്കുന്നു, ചിലർ മനുഷ്യരായി പിറക്കുന്നു, ചിലർ മൃഗങ്ങളായി മാറുന്നു, ചിലർ യക്ഷരൂപം സ്വീകരിക്കുന്നു.
ചന്ദ്രരശ്മിപ്രണാലേന ഗൃഹീതൌഷധിപല്ലവാ । യാ യത് സത്ത്വം സമഭ്യേതി സാ തദ് ഏവാശു ജായതേ
ചന്ദ്രന്റെ കിരണങ്ങൾ വഴി ഔഷധികളും ഇലകളും ജീവശക്തി ഉൾക്കൊള്ളുന്നു; അവയിൽ ഏത് ജീവൻ പ്രവേശിച്ചാലും അതാണ് ഉടൻ അവിടെ ജനിക്കുന്നത്.
ജാതാ സംസര്ഗവശതസ് തസ്മിന്ന് ഏവ ഹി ജന്മനി । ബധ്യതേ മുച്യതേ വാസൌ സ്വചമത്കാരഭേദതഃ
ആ ജന്മത്തിൽ സമ്പർക്കത്തിന്റെ ഫലമായി ജനിച്ചവൻ, സ്വന്തം മനസ്സിന്റെ ഭേദം അനുസരിച്ച് ബന്ധനത്തിലോ മോക്ഷത്തിലോ ആകുന്നു.
ഇത്ഥം ഗതാ സ്ഥിതിമ് ഇയം കില രാമഭദ്ര സൃഷ്ടിസ് സ്ഫുടം പ്രകടസങ്കടകര്മബന്ധാ । ആവിര്ഭവദ്വിവിധവേഷവിഹാരഭാരസംരമ്ഭഗര്ഭവിധുരാ കലനാപദേന
ഇങ്ങനെ, രാമഭദ്രാ, ഈ സൃഷ്ടി നിലനിൽക്കുന്നു—വ്യക്തമായും അപ്രത്യക്ഷമായും കര്മബന്ധങ്ങളിൽ കെട്ടിയിരിക്കുന്നു; അനേകം രൂപങ്ങളും പ്രവർത്തനങ്ങളും, മനസ്സിന്റെ കൽപ്പനയിൽ നിന്ന് ഉദിച്ച ഭാരങ്ങൾ നിറഞ്ഞതാണ്.
അസ്മിന് ഭഗവതി ബ്രഹ്മണ്യ് അമലം പദമ് ആസ്ഥിതേ । പിതാമഹേ മഹാബാഹോ കൃതസര്ഗവ്യവസ്ഥിതൌ
ദൈവമായ ബ്രഹ്മത്തിൽ പൂർണ്ണമായ ശുദ്ധമായ അവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തുമ്പോൾ, മഹാബാഹുവായവനേ, സൃഷ്ടിയെ സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം പിതാമഹൻ അതിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു.
ജഗജ്ജീര്ണാരഘട്ടേ ഽസ്മിന് വഹതി സ്വവ്യവസ്ഥയാ । വിപ്രോതഭൂതഘടയാ രജ്ജ്വാ ജീവിതതൃഷ്ണയാ
ഈ പ്രപഞ്ചം വയസ്സും ദുഃഖവും കൊണ്ട് ക്ഷയിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, അതിന്റെ സ്വഭാവംപോലെ തന്നെ മുന്നോട്ട് പോകുന്നു. ഒരു കയറ്റം തൂങ്ങുന്ന കയറ്റപ്പാവിന്റെ കയറുപോലെയാണ് — ആ കയറ്റം ജീവിക്കാൻ ഉള്ള താല്പര്യമാണ്.
ബ്രഹ്മോത്ഥേഷു ച ജീവേഷു വിശത്സു ഭവപഞ്ജരമ് । വാസനാലൂനശീര്ണേഷു പയോരാശിം പയസ്സ്വ് ഇവ
ബ്രഹ്മത്തിൽ നിന്നു ഉദിച്ച ജീവികൾ ഭവത്തിന്റെ പഞ്ചരത്തിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ, അവരുടെ വാസനകൾ തീർന്നു ക്ഷയിച്ചാൽ, അവർ സമുദ്രത്തിലെ വെള്ളംപോലെ ആകുന്നു.