ജഗത്പ്രകടനാകാരാഃ പ്രദീപ്താഃ ക്ഷണഭങ്ഗുരാഃ । ഭ്രമദാ ജഡസംസ്ഥാനാസ് സങ്കല്പാസ് തഡിദഗ്നയഃ
ലോകം പ്രകടമാക്കുന്ന ആലോചനകൾ, ഒരു നിമിഷം മാത്രം ദഹിച്ച് അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. അവ ചഞ്ചലവും ജഡസ്വഭാവമുള്ളതും, മിന്നൽ തീപൊള്ളുപോലെയാണ്.
യദൈവാസന്ന് അയം പുത്ര തദൈവാശു ചികിത്സിതുമ് । ശക്യതേ നാത്ര സന്ദേഹോ നാസത് സദ് ഭവതി ക്വചിത്
മകനേ, ഇത് അടുത്തിരിക്കുമ്പോൾ അതിനെ വേഗത്തിൽ ചികിത്സിക്കാൻ കഴിയുന്നു, ഇതിൽ യാതൊരു സംശയവും ഇല്ല; യാഥാർത്ഥ്യമല്ലാത്തത് എവിടെയും യാഥാർത്ഥ്യമാകാറില്ല.
സന് സ്ഥിതോ യദി സങ്കല്പോ ദുശ്ചികിത്സസ് തതോ ഭവേത് । കിം ത്വ് അസദ്ഭൂത ഏവൈഷ സുചികിത്സസ് തദാ ഭൃശമ്
ഒരു ആശയം യഥാർത്ഥമെന്നു ഉറപ്പായി നിലനിൽക്കുമ്പോൾ അതിനെ മാറ്റാൻ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്; എന്നാൽ അതു യഥാർത്ഥമല്ലെന്നു മനസ്സിലായാൽ അതിനെ എളുപ്പത്തിൽ മാറ്റാൻ കഴിയും.
അകൃത്രിമം ചേത് സംസാരമലമ് അങ്ഗാരകാര്ഷ്ണ്യവത് । തദ് ഏതത്ക്ഷാലനേ സാധോ കഃ പ്രവര്തേത ദുര്മതിഃ
സാംസാരിക മലിനത സ്വാഭാവികമായിരുന്നു എങ്കിൽ, അതായത് ചാരക്കടലാസിന്റെ കറുപ്പുപോലെ മാറ്റാനാവാത്തതായിരുന്നെങ്കിൽ, ആരാണ് അതിനെ നീക്കാൻ ശ്രമിക്കേണ്ടത്, ജ്ഞാനിയേ?
കിം ത്വ് ഏതത് തണ്ഡുലേ ശൂകതുഷകമ്ബുകവത് സ്ഥിതമ് । യദാ തദാ പ്രയത്നേന പൌരുഷേണ വിനശ്യതി
പക്ഷേ, ഇത് അരിയിൽ ഉള്ള തവിടും പായയും തൂവലുംപോലെയാണ്; അതിനാൽ പരിശ്രമവും മനുഷ്യശക്തിയും ഉപയോഗിച്ച് അതിനെ നശിപ്പിക്കാം.
അകൃത്രിമമ് അപി പ്രാപ്തം ഭൃശം കൃത്രിമതാം സുത । സുഖോച്ഛേദ്യതയാ ജ്ഞസ്യ സംസാരമലമ് ആതതമ്
കുഞ്ഞേ, സ്വാഭാവികമായി ലഭിച്ച സന്തോഷവും, ലോകമലിനതിയുടെ ഇടപെടലാൽ, ജ്ഞാനിക്ക് കൃത്രിമമായതുപോലെ തോന്നുന്നു. കാരണം, അതിൽ ഉള്ള സന്തോഷം സ്ഥിരമായി നിലനിൽക്കില്ല.
തണ്ഡുലസ്യ യഥാ ചര്മ യഥാ താമ്രസ്യ കാലിമാ । നശ്യതി ക്രിയയാ പുത്ര പുരുഷസ്യ തഥാ മലമ്
പുത്രാ, അരിയുടെ പുറംപോലെയും, താമ്രത്തിന്റെ കറുപ്പുപോലെയും, മനുഷ്യന്റെ മലിനതയും പ്രവർത്തിയാൽ അകറ്റാം.
ജീവസ്യ തണ്ഡുലസ്യേവ മലം സഹജമ് അപ്യ് അലമ് । നശ്യത്യ് ഏവ ന സന്ദേഹസ് തസ്മാദ് ഉദ്യമവാന് ഭവ
ജീവന്റെ മലിനത, അരിയുടെ പുറംപോലെ, ജന്മസഹജമായതാണെങ്കിലും, അതിനെ തീർച്ചയായും അകറ്റാം എന്നതിൽ സംശയമില്ല. അതിനാൽ നീ ഉത്സാഹത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കണം.
അസത്കല്പൈര് വികല്പൈര് യസ് സംസാരോ ജനിതോ മുധാ । സ്തോകേനാസൌ ലയം യാതി ക്വാസദ് വസ്തു കില സ്ഥിരമ്
അസത്യമായ ഭ്രമകളും കെട്ടുകഥകളും കൊണ്ടാണ് ഈ ലോകം വെറുതെ ഉണ്ടാകുന്നത്. അല്പം അല്പമായി അതു അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. അസത്യത്തിൽ സ്ഥിരമായ ഒന്നുമില്ലല്ലോ.
അസത്താമ് ഏതി സംസാരസ് സ്വാം വ്യവസ്ഥാം വിചിന്വതഃ । ദീപാലോകാദ് ഇവാന്ധത്വം ദ്വീന്ദുത്വം സ്വീക്ഷിതാദ് ഇവ
ലോകജീവിതത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം ആരെങ്കിലും ആലോചിച്ചാൽ, അതിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യം അപ്രത്യക്ഷമാകും. ഒരു വിളക്കിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ ഇരുണ്ടിരിപ്പ് അകന്നുപോകുന്നതുപോലെയും, ഏകത്വം മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ ഭേദഭാവം ഇല്ലാതാകുന്നതുപോലെയും, ഇങ്ങനെ തന്നെ.
നേദം തവ ന ചാസ്യ ത്വം ഭ്രാന്തിം പുത്ര പരിത്യജ । അസത്യേ സത്യവദ് ദൃഷ്ടേ ഭാവനാം മാ ന്യവീവിശഃ
ഇത് നിന്റെതല്ല, നീയും ഇതിന്റെ ഉടമയുമല്ല; ഈ ഭ്രമം ഉപേക്ഷിക്കണം, മകനേ. യാഥാർത്ഥ്യമെന്നപോലെ തോന്നുന്ന അസത്യം മനസ്സിൽ ആലോചിക്കരുത്.
മമ ഗുരുവിഭവോജ്ജ്വലാ വിലാസാ ഇതി തവ മാസ്തു വൃഥൈവ വിഭ്രമോ ഽന്തഃ । ത്വയി സതി വിതതാശ് ച തേ വിലാസാ വിലസതി സര്വമ് ഇദം തദാത്മതത്ത്വമ്
എന്റെ ഗുരുവിന്റെ മഹത്വം കൊണ്ടാണ് എന്റെ മഹിമകൾ തെളിയുന്നതെന്നു വിചാരിച്ച് അനാവശ്യമായ ആശങ്ക നിന്റെ ഉള്ളിൽ ഉണ്ടാകരുത്. നീ ഉണ്ടെങ്കിൽ നിന്റെ മഹിമകൾ എല്ലായിടത്തും വ്യാപിക്കുന്നു; ഈ എല്ലാം നിന്റെ ആത്മതത്ത്വമായാണ് പ്രകാശിക്കുന്നത്.
ഇത്യ് ആകര്ണ്യ തദാ തത്ര രാത്രാവ് ആലപനം തയോഃ । അഹം രഘുകുലാകാശശശാങ്ക രഘുനന്ദന
അങ്ങനെ ആ രാത്രിയിൽ അവരുടെ സംഭാഷണം ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, രഘുകുലത്തിലെ ചന്ദ്രനായി, രഘുനന്ദനേ...
പതിതഃ ഖാത് കദമ്ബാഗ്രേ പത്ത്രപുഷ്പലതാകുലേ । തൂഷ്ണീം നിര്വൃഷ്ടിമൂകാത്മാ ശൃങ്ഗാഗ്ര ഇവ തോയദഃ
കദംബമരത്തിന്റെ മുകളിലെ കുഴിയിലേക്കു വീണു, ഇലകളും പൂക്കളും വളരുന്ന തണ്ടുകളും ചുറ്റിപ്പറ്റിയിടത്ത്, വാക്കില്ലാതെ മഴയില്ലാതെ, കുന്നിന്റെ മുകളിലിരുന്ന മേഘംപോലെ ഞാൻ അവിടെ നിന്നു.
അപശ്യം തത്ര ദാശൂരം ശൂരം ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹേ । പരേണ തപസാ യുക്തം തേജസേവ ഹുതാശനമ്
അവിടെ ഞാൻ ദാശൂരനെ കണ്ടു; ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിൽ ധൈര്യശാലിയായവൻ, അത്യന്തമായ തപസ്സിൽ ലയിച്ചവൻ, പ്രകാശത്തിൽ ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിപോലെയായിരുന്നു.
തേജോഭിര് ദേഹനിഷ്ക്രാന്തൈഃ കാഞ്ചനീകൃതഭൂരുഹൈഃ । താപയന്തം പ്രദേശം തം ഭുവനം ഭാസ്കരം യഥാ
അവന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നു പുറത്ത് വന്നു പടർന്ന പ്രകാശക്കിരണങ്ങൾ ചുവട്ടിലെ കൊമ്പുകൾ പൊന്നുപോലെയാക്കി, ആ പ്രദേശം സൂര്യൻ ലോകത്തെ ചൂടാക്കുന്നതുപോലെ ചൂടാക്കി.
മാമ് അഥാലോക്യ സമ്പ്രാപ്തം ദാശൂരോ ഽര്ഘ്യസപര്യയാ । വിതീര്ണവിഷ്ടരം പത്ത്രേ പരയാ പര്യപൂജയത്
എന്നെ അവിടെ എത്തുന്നതു കണ്ട ദാശൂരം, വെള്ളം അർപ്പിച്ച്, ഇലകളാൽ ഇരിപ്പിടം ഒരുക്കി, പരമമായ ആദരവോടെ എന്നെ പൂജിച്ചു.
തതഃ കുര്വന് കഥാസ് തേന സഹ ദാശൂരഭാസ്വതാ । താസ് തത്തനയസമ്ബദ്ധാസ് സംസാരോത്താരണക്ഷമാഃ
അതിനുശേഷം, സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശമുള്ള ദാശൂരനോടൊപ്പം ഞങ്ങൾ കഥകൾ പറഞ്ഞു. അവയുടെ എല്ലാ കഥകളും അവന്റെ വംശത്തോടു ബന്ധമുള്ളതും, ഈ ജന്മസമുദ്രം കടക്കാൻ സഹായിക്കുന്നതുമായിരുന്നു.
ദൃഷ്ടവാംസ് തമ് അഹം വൃക്ഷം കോരകോത്കടകോടരമ് । സ്മിതേനേവ സ്ഫുടരദം ശ്വസനസ്ഫുരിതച്ഛദമ്
ഞാൻ ആ വൃക്ഷത്തെ കണ്ടു; അതിന്റെ കൊമ്പുകളിൽ കുരുക്കൾ നിറഞ്ഞു, കാറ്റിൽ അതിന്റെ ഇലയ്ക്കൾ വിറയച്ചു, പിളർന്നിരിക്കുന്ന ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് അതിന്റെ പുഞ്ചിരി തെളിഞ്ഞു.
ദാശൂരസ്യേച്ഛയാ സര്വൈര് അപതദ്ഭിര് മൃഗദ്വിജൈഃ । സേവ്യമാനം വനമ് ഇവ ലതാമണ്ഡപമണ്ഡിതമ്
ദാശൂരന്റെ ഇച്ഛപ്രകാരം, അവിടേക്ക് വീണ എല്ലാ മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും ആ വൃക്ഷത്തെ ചുറ്റി സേവിച്ചു; അതു തളിരുകളുടെ മണ്ടപം പോലെ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ഒരു വനത്തെപ്പോലെയായിരുന്നു.
ലതാകോടിതടഭ്രാന്തൈശ് ചമരൈര് ഇന്ദുസുന്ദരൈഃ । ശുഭ്രാഭ്രഖണ്ഡനികരൈശ് ശരന്നഭ ഇവാവൃതമ്
തളിരുകളുടെ അറ്റങ്ങളിൽ സുന്ദരമായ ചമരങ്ങൾ ചുറ്റി നടന്നുകൊണ്ടിരുന്നു; വെള്ളപ്പൊക്കമുള്ള മേഘക്കൂട്ടങ്ങൾ autumn-ലെ ആകാശം പോലെ അതിനെ മൂടി നിന്നു.
പ്രാലേയകണപദ്ധത്യാ മുക്താവല്യാഭ്യലങ്കൃതമ് । സര്വാവയവമ് ഏവാച്ഛപുഷ്പപൂരൈഃ പ്രപൂരിതമ്
മുത്തുകളുടെ നിരകൾ മഞ്ഞുതുള്ളികൾ പോലെ അലങ്കരിച്ച്, ശരീരത്തിലെ ഓരോ അവയവവും ശുദ്ധമായ പുഷ്പങ്ങളുടെ കൂട്ടങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
സ്വരേണുചന്ദനാലേപൈസ് സമാലബ്ധമ് അഖണ്ഡിതമ് । സ്വച്ഛദാഭോഗവിപുലരക്താമ്ബരപരിഷ്കൃതമ്
പൊടിപരപ്പും ചന്ദനപ്പൂവും പുരട്ടി, അതിന്റെ സൗന്ദര്യം ഒറ്റയടിയായി തെളിഞ്ഞു, വിശാലവും വെടിപ്പുള്ള ചുവപ്പു വസ്ത്രങ്ങളാൽ അണിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
വിവാഹായേവ വേഷേണ പുഷ്പഭാരാദിഹാരിണാ । ലതാങ്ഗനാനുഷക്തേന നാഗരേണ കൃതോദ്യമമ്
വിവാഹത്തിന് പോകുന്നവളെപ്പോലെ വേഷം ധരിച്ച്, പുഷ്പങ്ങളുടെ ഭാരത്തിൽ ആകർഷകമായി, തണ്ടുവള്ളിയുടെ രൂപത്തിലുള്ള ദാസിയോടൊപ്പം നഗരവാസി ഒരുക്കങ്ങൾ നടത്തുന്നു.
സുനിബദ്ധജടാകാരലതാമണ്ഡലമണ്ഡിതമ് । മഞ്ജരീഭിഃ പതാകാഭിര് യുക്തം പുരമ് ഇവോത്സവേ
നന്നായി കെട്ടിയ ജടകളെ തണ്ടുവള്ളിപോലെ അലങ്കരിച്ച്, പൂക്കളുടെയും പതാകകളുടെയും കൂട്ടത്തോടെ ഉത്സവകാലത്തെ ഒരു നഗരത്തെപ്പോലെ ഭംഗിയായി അണിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
മൃഗകണ്ഡൂയനധ്വസ്തപുഷ്പധൂലിവിധൂസരമ് । പ്രോത്സാരിതോപാന്തവനം വൃക്ഷമല്ലമ് ഇവോത്ഥിതമ്
മാൻ കുരുവിന്റെ ചൊറിയലിൽ പുഷ്പധൂളി പടർന്നു, ചുറ്റുമുള്ള കാട്ടുകൂട്ടങ്ങൾ അകറ്റപ്പെട്ട്, മരങ്ങളിൽ ഒരു കുത്തുപോലെയാണ് അത് നിലകൊള്ളുന്നത്.
ബര്ഹിഭിഃ കുസുമോദ്വാന്തപരാഗപരിപാടലൈഃ । നിക്ഷേപക്ഷിപ്തസന്ധ്യാഭ്രബാലസാലമ് ഇവാചലൈഃ
മയിലുകൾ പുഷ്പരേണു നിറഞ്ഞ വരികൾ ചിതറിച്ച്, സന്ധ്യാകാല മേഘങ്ങൾക്കിടയിൽ, പർവതത്തിലെ ബാലശാലമരങ്ങൾപോലെയാണ് അതിന്റെ ഭാവം.
പ്രവാലാരുണഹസ്തേന ശീതലച്ഛായശായിനാ । മധുനാ ഘൂര്ണമാനേന പ്രാലേയോത്പുലകത്വിഷാ
ഇളം ചുവപ്പുനിറമുള്ള കൊമ്പുകൾ കൈപോലെയും, തണലിൽ വിശ്രമിച്ചും, മധുരം കൊണ്ടു തലകറങ്ങി, മഞ്ഞുതുള്ളികൾ കൊണ്ട് രോമാഞ്ചം നിറഞ്ഞതുമാണ് അത്.
നീരന്ധ്രപുഷ്പപൂരേണ ഘൂര്ണിതേന വനാനിലൈഃ । നിദ്രാലുകുട്മലദൃശാ സ്തബകസ്തനധാരിണാ
കാട്ടുകാറ്റ് ഇളക്കിയ കൂറ്റൻ പുഷ്പക്കൂട്ടങ്ങൾ കൊണ്ട്, ഉറക്കത്തിലേക്കു കണ്ണ് മടക്കിയതുപോലെയും, മുളകുലകളെപ്പോലെയുള്ള പുഷ്പക്കൂട്ടങ്ങൾ ചുമന്നതുമായാണ് അതിന്റെ രൂപം.
പുഷ്പജാലരജഃപുഞ്ജകുങ്കുമാരുണവാസസാ । ലതാവിതാനനിലയവാതായനനിഷങ്ഗിണാ
പൂക്കളുടെ കൂട്ടങ്ങളിലെ കുങ്കുമപ്പൊടി തൂവിയ ചുവപ്പു വസ്ത്രം ധരിച്ച്, തണ്ടുകളുടെ ഇലയണികളിൽ ഒളിച്ചിരിക്കുന്ന ജനാലകളോടെ,