അനന്തസ്യാത്മതത്ത്വസ്യ സത്താസാമാന്യരൂപിണഃ । ചിതശ് ചേത്യോന്മുഖത്വം യത് തത് സങ്കല്പാങ്കുരം വിദുഃ
അവസാനമില്ലാത്ത ആത്മാവിന്റെ സത്തയുടെ സ്വഭാവത്തിൽ, മനസ്സു വസ്തുക്കളിലേക്കു തിരിയുമ്പോൾ അതാണ് ധാരണയുടെ ആദ്യമുളയെന്ന് അറിയണം.
ലേശതഃ പ്രാപ്തസത്താകസ് സ ഏവ ഘനതാം ഗതഃ । യാതി ചിത്തം ഖമ് ആപൂര്യ ദൃഢജാഡ്യായ മേഘവത്
അത് അല്പം സത്തയിലേക്കു എത്തുമ്പോൾ തന്നെ, മനസ്സു കനത്തതായി മാറുന്നു; ആകാശം നിറച്ച്, മേഘംപോലെ ഭാരം പിടിച്ചു, ഉറപ്പുള്ള ജഡതയിലേക്ക് പോകുന്നു.
ഭാവയന്തീ ചിതിശ് ചേത്യം വ്യതിരിക്തമ് ഇവാത്മനഃ । സങ്കല്പതാമ് ഇഹായാതി ബീജമ് അങ്കുരതാമ് ഇവ
ചൈതന്യം, വസ്തുവിനെ തനിക്കു വേറെയാണെന്നു കരുതി ചിന്തിക്കുമ്പോൾ, അതു ധാരണയായി മാറുന്നു; വിത്ത് മുളയാകുന്നതുപോലെ.
സങ്കല്പനം ഹി സങ്കല്പസ് സ്വയമ് ഏഷ പ്രജായതേ । വര്ധതേ സ്വത ഏവാശു ദുഃഖായ ന സുഖായ തു
കൽപ്പന തന്നെ കൽപ്പനയുടെ പ്രവർത്തിയാണ്; അത് സ്വയം ഉദിക്കുന്നു, അതിന്റെ ശക്തിയിൽ വേഗത്തിൽ വളരുന്നു, എന്നാൽ അത് സന്തോഷം നൽകാതെ ദുഃഖം മാത്രമേ ഉണ്ടാക്കൂ.
സങ്കല്പമാത്രം ഹി ഭവാഞ് ജലമാത്രം യഥാര്ണവഃ । ഋതേ സങ്കല്പതോ ഽന്യാ തേ നാസ്തി സംസാരിതാ ഋതാ
നീ കൽപ്പന മാത്രം, സമുദ്രം വെള്ളം മാത്രമാണെന്നതുപോലെ; കൽപ്പനയില്ലാതെ, നിനക്കു സഞ്ചാരമെന്ന യാഥാർത്ഥ്യം ഇല്ല.
കാകതാലീയയോഗേന സഞ്ജാതോ ഽസി മുധൈവ ഹി । മൃഗതൃഷ്ണാദ്വിചന്ദ്രത്വവദ് അസത്യം ച വര്ധസേ
കാക്കയും താളിയും ഒത്തുചേരുന്നതുപോലെ, നീ യാദൃശ്ചികമായിട്ടാണ് ജനിച്ചത്, അതെ, അതെല്ലാം വെറുതെ; മൃഗതൃഷ്ണയുടെ ചലനംപോലെ, നീ അസത്യത്തിൽ വളരുന്നു.
നിഗീര്ണമാതുലാംശസ്യ കനകപ്രത്യയോ യഥാ । സ്വയമ് അഭ്യേത്യ് അസത്യോ ഽന്തസ് സങ്കല്പസ് തേ തഥാ ഭവേത്
ആർക്കും ഒരു മഞ്ഞ പഴം വിഴുങ്ങിയതുകണ്ട് അതു പൊന്നാണെന്നു കരുതുന്നതുപോലെ, അപ്രമാണമായൊരു കൽപ്പന നിന്റെ ഉള്ളിൽ സ്വയം ഉദിക്കുന്നു.
അസത്യമ് ഏവ ജാതസ് ത്വമ് അസത്യമ് അഭിവര്ധസേ । അസ്മിഞ് ജാതേ ച വിജ്ഞാനേ അസത്യസ് സന് വിലീയസേ
നീ അസത്യത്തിൽ നിന്നാണ് ജനിക്കുന്നത്, അസത്യത്തിലും വളരുന്നു; യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനം ഉദയിക്കുമ്പോൾ, അസത്യമായതിനാൽ നീ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
അയം സോ ഽഹമ് ഇമേ ഭാവാസ് സുഖദുഃഖമയാ മമ । വ്യര്ഥമ് ഏവേതി സാസ്ഥസ് ത്വം തേനാന്തഃ പരിതപ്യസേ
ഇതെനാനു, ഇവയാണ് എന്റെ അനുഭവങ്ങൾ, സന്തോഷവും ദുഃഖവും നിറഞ്ഞതെന്ന് വിചാരിച്ച്, വ്യർഥമായ ചിന്തകളാൽ നീ അകത്തുതന്നെ വേദനിക്കുന്നു.
അസന്ന് ഏവാസ്യ് അജാതോ ഽസി കുതോ ജന്മ കിലാസതഃ । വ്യര്ഥമ് ഏവാവമൂഢോ ഽസി സങ്കല്പവശതസ് സ്വതഃ
നിനക്ക് യഥാർത്ഥത്തിൽ ജനനമോ നിലനില്പോ ഉണ്ടായിട്ടില്ല—അസത്യം കൊണ്ട് എങ്ങനെ ജനനം ഉണ്ടാകാം? വ്യർഥമായ ഭ്രമയാൽ, സ്വഭാവപ്രകാരം, നീ സംശയത്തിലാവുന്നു.
മാ സങ്കല്പയ സങ്കല്പം ഭാവം ഭാവയ മാ സ്ഥിതൌ । ഏതാവതൈവ ഭാവേന ഭവ്യോ ഭവസി ഭൂതയേ
നിനക്ക് ചിന്തകൾ ചിന്തിക്കേണ്ടതില്ല, ഏതെങ്കിലും അവസ്ഥയിൽ ഉറച്ചിരിക്കേണ്ടതുമില്ല; ഈ ബോധം മാത്രം മതിയാകുന്നു, അതിലൂടെ നീ യഥാർത്ഥത്തിൽ ആവശ്യമുള്ളതാകുന്നു.
സങ്കല്പനാശനേ യത്നോ ന ഭൂയാംസ് തവ ഗച്ഛതി । ഭാവനാഭാവമാത്രേണ സങ്കല്പഃ ക്ഷീയതേ ഹൃദി
നിന്റെ മനസ്സിലെ കற்பനകളെ നശിപ്പിക്കാൻ നീ ചെയ്യുന്ന ശ്രമം അത്ര ഫലപ്രദമാവില്ല; മനസ്സിൽ പുതിയ ആശയങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കാതിരിക്കുക എന്നതുകൊണ്ടു തന്നെ കற்பനകൾ സ്വയം അകറ്റപ്പെടുന്നു.
സുമനഃകുസുമാമര്ദേ കിഞ്ചിദ് വ്യതികരോ ഭവേത് । സുസാധേ ഽഭാവമാത്രേണ ന തു സങ്കല്പനാശനേ
ഒരു പൂവിന്റെ ഇളം ഇല നന്നായി അമർത്തുമ്പോഴും അല്പം ബുദ്ധിമുട്ട് ഉണ്ടാകാം; പക്ഷേ, ഒന്നുമില്ലാതിരിക്കുക എന്നത് വളരെ എളുപ്പമാണ്, എന്നാൽ കற்பനകളെ നശിപ്പിക്കാൻ അത്ര എളുപ്പമല്ല.
പുഷ്പാക്രാന്തൌ കരസ്പന്ദയത്നഃ പുത്രോപയുജ്യതേ । തദ് അപ്യ് ഉപകരോത്യ് അസ്മിന് ന സങ്കല്പപരിക്ഷയേ
ഒരു കുട്ടിക്ക് പൂവ് പറിക്കാൻ കൈയുടെ ചെറിയ ശ്രമം മതിയാകും; അത്തരം ശ്രമം ചില കാര്യങ്ങളിൽ സഹായിക്കാം, പക്ഷേ കற்பനകളെ പൂര്ണമായി അകറ്റാൻ അതൊന്നും പോര.
സങ്കല്പോ യേന ഹന്തവ്യസ് തേന ഭാവവിപര്യയാത് । അപ്യ് അര്ധേന നിമേഷേണ ലീലയൈവ വിഹന്യതേ
നശിപ്പിക്കേണ്ട കற்பനകൾക്ക് എതിരായ ചിന്തകൾ കൊണ്ടു, അർദ്ധ നിമിഷം പോലും വേണ്ടാതെ, അതിനെ വളരെ എളുപ്പത്തിൽ അകറ്റാം.
ഭാവമാത്രോപശമനേ സ്വാത്മനി സ്വസ്ഥമ് ആസ്ഥിതേ । സാധ്യതേ യദ് അസാധ്യം തത് കസ്യ സ്യാത് കിമ് ഇവാമതേഃ
ചിന്തകൾ നിലച്ചു സ്വയം ആത്മാവിൽ സ്ഥിരമായാൽ, എന്താണ് സാധ്യമല്ലാത്തത്? ആര്ക്കാണ് ഒന്നും കൈവരിക്കാൻ കഴിയാത്തത്?
സങ്കല്പേനൈവ സങ്കല്പം മനസാ സ്വമനോ മുനേ । ഭിത്ത്വാ സ്വാത്മനി തിഷ്ഠ ത്വം കിമ് ഏതാവതി ദുഷ്കരമ്
മഹർഷേ, മനസ്സിന്റെ ചിന്തകൊണ്ടു തന്നെ മറ്റൊരു ചിന്തയെ തകർക്കൂ; സ്വയം ആത്മാവിൽ നിലകൊള്ളൂ. ഇതിൽ എന്താണ് അത്ര ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളത്?
ഉപശാന്തേ ഹി സങ്കല്പേ ഉപശാന്തമ് ഇദം ഭവേത് । സംസാരദുഃഖമ് അതുലം മൂലാദ് അപി മഹാമതേ
ചിന്തകൾ ശാന്തമായാൽ, എല്ലാം ശാന്തമാകും; മഹാമനസേ, ലോകജീവിതത്തിലെ അതുല്യമായ ദുഃഖം അതിന്റെ വേരിൽ നിന്നുതന്നെ ശമിക്കപ്പെടും.
സങ്കല്പോ ഹി മനോ ജീവശ് ചിത്തം ധീര് അഥ വാസനാ । നാമ്നൈവാന്യത്വമ് അപ്യ് ഏഷാം നാര്ഥേനാര്ഥവിദാം വര
ചിന്ത, മനസ്സ്, ജീവൻ, ചിത്തം, ബുദ്ധി, വാസന—ഇവയ്ക്ക് പേരിൽ മാത്രമേ വ്യത്യാസം ഉള്ളൂ, അർത്ഥത്തിൽ ഒന്നുമില്ല, സത്യം അറിയുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
സങ്കല്പാംശാദ് ഋതേ നേഹ കിഞ്ചിദ് അപ്യ് അസ്തി കുത്രചിത് । തമ് ഏവ ഹൃദയാച് ഛിന്ദ്ധി കിമ് അന്യത് പരിശോചസി
മനസ്സിലെ ആശയങ്ങൾ ഒഴികെ ഇവിടെ എവിടെയും ഒന്നും ഇല്ല. അതിന്റെ അടിത്തറ നിന്റെ മനസ്സിൽ നിന്നു മുറിച്ചുകളക. മറ്റൊന്നിനേക്കുറിച്ച് ദുഃഖിക്കേണ്ടതെന്ത്?
യഥൈവേദം നഭശ് ശൂന്യം ജഗച് ഛൂന്യം തഥൈവ ഹി । അസന്മയവികല്പോത്ഥേ ഉഭേ ഏതേ തതേ യതഃ
എങ്ങനെ ആകാശം ശൂന്യമാണോ, അതുപോലെ ലോകവും ശൂന്യമാണ്. ഇരുവരും സത്യമല്ലാത്ത ഭാവനയിൽ നിന്നാണ് ഉദയം. അതുകൊണ്ടു ഇവ രണ്ടും ഒരുപോലെയാണ്.
അസിദ്ധം സര്വമ് ഏവൈതദ് യദ് അസിദ്ധേന സാധിതമ് । സങ്കല്പേന ജഗത് തസ്മാദ് ഭാവനാ ക്വാവതിഷ്ഠതാമ്
ഇവയൊക്കെയും യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ സിദ്ധിച്ചവയല്ല, കാരണം അവ സിദ്ധിക്കാത്തതിൽ നിന്നാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. ലോകം ഭാവനയിലൂടെയാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്, അതിനാൽ ഭാവന എവിടെയായാലും അവിടെ തന്നെ നിലകൊള്ളട്ടെ.
സത്യാസ്ഥായാമ് അസത്യാം തു കിംനിഷ്ഠാ വാസനാ ഭവേത് । വാസനാക്ഷയതസ് സിദ്ധിസ് തതഃ പ്രാപ്യം ന ശിഷ്യതേ
യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്തിടത്ത് വാസനകൾക്ക് എന്ത് അടിസ്ഥാനമുണ്ട്? വാസനകൾ മുഴുവനും ഇല്ലാതായാൽ സിദ്ധി ലഭിക്കും, പിന്നെ നേടാനുള്ളത് ഒന്നുമില്ല.
തസ്മാദ് അസദ് ഇദം സര്വം ദ്രഷ്ടവ്യം ഹേലയേദ്ധയാ । ന തു ഭാവനയാ തേന സുഖദുഃഖൈര് ന ലിപ്യതേ
അതിനാല് ഈ എല്ലാം അസത്യം എന്നു മനസ്സിലാക്കി, അശ്രദ്ധയോടെ നോക്കണം; മനസ്സില് കെട്ടിപ്പിടിച്ചാല് മാത്രമല്ല. അങ്ങനെ ചെയ്താല് ആനന്ദം അല്ലെങ്കില് ദുഃഖം ഒന്നും മനുഷ്യനെ ബാധിക്കില്ല.
അവസ്ത്വ് ഇതീദം നിര്ണീയ നേഹാസ്ഥാ സമ്പ്രവര്തതേ । ആസ്ഥാക്ഷയേ ന ജായേതേ ഹര്ഷാമര്ഷൌ ഭവാഭവൌ
ഇത് യാഥാര്ത്ഥ്യമല്ലെന്ന് ഉറപ്പാക്കിയാല് ഇവിടെ ആസ്വാദനമോ ആഗ്രഹമോ ഉണ്ടാകില്ല; ആഗ്രഹം ഇല്ലാതായാല് സന്തോഷവും കോപവും, വരികയും പോകികയും ചെയ്യുന്ന അവസ്ഥകളും ഉണ്ടാകില്ല.
മനോ മിഥ്യാ കരോതീദം സുഖദുഃഖാഭ്രവിഭ്രമമ് । മനോ ജീവസ് സ്ഫുരത്യ് ഉച്ചൈര് മാനസം നഗരം ജഗത്
മനസ്സ് തെറ്റിദ്ധരിപ്പിച്ച് ആനന്ദവും ദുഃഖവും എന്നിങ്ങനെ ഭ്രമം സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ജീവന് മനസ്സായി ശക്തിയായി വെളിച്ചം പകരുന്നു—ലോകം മനസ്സിന്റെ നഗരം പോലെ ആണ്.
ഭവിഷ്യദ് വര്തമാനം ച ഭൂതം ച പരിവര്തയത് । വാസനാവശതോ ലോകേ സ്ഫുരച്ഛക്തി മനസ് സ്ഥിതമ്
ലോകത്തില് മനസ്സിന്റെ വാസനകള് കൊണ്ടാണ് ഭാവി, ഇപ്പോഴത്തെ കാലം, കഴിഞ്ഞത് എന്നിവ മാറിമാറി നടക്കുന്നത്; മനസ്സിന്റെ പ്രകടനശക്തിയാണ് ഇതെല്ലാം സഞ്ചരിപ്പിക്കുന്നത്.
കരോതി സ്വാശയേനേമാം വ്യവസ്ഥാം മലിനശ് ചലഃ । ആത്മനസ് സദൃശീം ലോലാം ജീവോ ഹൃദ്വനമര്കടഃ
സ്വന്തം മനസ്സിലെ വശങ്ങളാൽ മലിനമായ, അശാന്തമായ ആത്മാവ് ഈ അവസ്ഥ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഹൃദയവനത്തിൽ ചഞ്ചലമായ കുരങ്ങിനെപ്പോലെ, അതിന് തനിക്കു സമാനമായ അവസ്ഥ തന്നെ ഉണ്ടാക്കുന്നു.
ദീര്ഘമ് ആകാരമ് ആദായ നിമേഷാദ് യാന്തി ഹ്രസ്വതാമ് । ഗ്രഹീതും ച ന യുജ്യന്തേ സങ്കല്പാ ജഡവീചയഃ
വളരെ നീണ്ട രൂപം എടുത്ത്, ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് ചെറുതായി മാറുന്നു. ഈ ആലോചനാവലികൾ, മന്ദവും ജഡവുമാണ്, ഒന്നും പിടികൂടാൻ അവയ്ക്കു കഴിയില്ല.
മനാഗ്ദൃഷ്ടാ വിവര്ധന്തേ ദഹന്തി സപരിച്ഛദമ് । തൃണമാത്രേണ ദീപ്യന്തേ സങ്കല്പാ വഹ്നിശേഷവത്
ഒരുപാട് ശ്രദ്ധിക്കാതിരുന്നാലും, അവ വളർന്ന് ചുറ്റുപാടെ എല്ലാം കത്തിക്കുന്നു. ഒരു പുല്ല് തുമ്പിൽ നിന്നു തീപടരുന്നതുപോലെ, ആലോചനകൾ ഒരു ചെറിയ ഉണർവിൽ തന്നെ പടരുന്നു.