ദേഹാവവരകേഷ്വ് അന്തര് മഹാഹങ്കാരയക്ഷകൈഃ । സ ഹി സങ്ക്രീഡതേ ഽത്യര്ഥമ് അസദ് ഏവാസദുത്ഥിതൈഃ
ഈ ശരീരാവരണങ്ങൾക്കുള്ളിൽ, ആ വലിയ അഹംഭാവ യക്ഷന്മാരോടൊപ്പം, അവൻ അതിയായി കളിക്കുന്നു; അവയെല്ലാം അസത്യത്തിൽ നിന്നു ഉയർന്ന അസത്യങ്ങളാണ്.
യഥാ കുസൂലേ മാര്ജാരോ ഭസ്ത്രായാം ഭുജഗോ യഥാ । മുക്താഫലം യഥാ വേണാവ് അഹങ്കാരസ് തനൌ തഥാ
എങ്ങനെ ഒരു നെല്ലരിയില് പൂച്ച ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു, കാറ്റുപമ്പിനുള്ളില് പാമ്പ് ഒളിച്ചിരിക്കുന്നു, മുളയില് മുത്ത് ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെ, ശരീരത്തിനുള്ളില് 'ഞാന്' എന്ന ഭാവം അങ്ങനെ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ക്ഷണമ് അഭ്യുദയം യാതി ക്ഷണം ശാമ്യതി ദീപവത് । ദേഹഗേഹേഷു സങ്കല്പസ് തരങ്ഗസ് സാഗരേഷ്വ് ഇവ
ദീപം ഒരു നിമിഷം തെളിഞ്ഞു പിന്നെ ശമിച്ചുപോകുന്നതുപോലെ, ശരീരത്തിന്റെ വീട്ടിനുള്ളില് ചിന്തകള് സമുദ്രത്തിലെ തിരകളെപ്പോലെ ഒരു നിമിഷം ഉയർന്ന് പിന്നെ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
ഭവിഷ്യന്നവനിര്മാണമ് അപ്യ് ആപ്നോതി തദാ പുരമ് । യദാ സങ്കല്പിതം വസ്തു പുര ഏവ പ്രപശ്യതി
ഇനിയും പണിതെടുക്കാത്ത ഒരു നഗരം പോലും, മനസ്സില് ആലോചിച്ച വസ്തു അതുവിടെ തന്നെ കാണുന്ന സമയത്ത്, അതിനകം പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
അസങ്കല്പനമാത്രേണ സ്വേനൈവാശു വിനശ്യതി । ശ്രേയസേ പരമായാസ്യ നാശസ് സ്വോ ന തു സമ്ഭവഃ
മനസ്സില് ആലോചനകള് നിര്ത്തിയാല് അതു താനെത്തന്നെ വേഗം അപ്രത്യക്ഷമാകും; ഏറ്റവും നല്ലതിനു വേണ്ടി അതിന്റെ നാശം വേണം, തുടർച്ചയല്ല.
സ്വയം സങ്കല്പനാമാത്രാജ് ജായതേ ബാലയക്ഷവത് । അനന്തായാത്മദുഃഖായ നാനന്ദായ കദാചന
ഇത് ഒരാളുടെ മനസ്സിൽ ഉണ്ടാകുന്ന കൽപ്പന മാത്രമാണ്, കുട്ടികൾ ഭയപ്പെടുന്ന ഭൂതംപോലെ. ഇതു ഒരിക്കലും സന്തോഷം നൽകുന്നില്ല, മറിച്ച് അനന്തമായ ദുഃഖം മാത്രം നൽകുന്നു.
ഇദം സ്ഫാരം ജഗദ്ദുഃഖം പ്രതനോത്യ് ആത്മസത്തയാ । അസത്തയാ നാശയതി ക്ഷണമ് ആന്ധ്യം യഥാ തമഃ
ഈ വിശാലമായ ലോകം ദുഃഖം നിറഞ്ഞതായിരിക്കുന്നത് ആത്മാവിന്റെ സത്യത്താൽ ആണ്; അതിന്റെ അസത്യത്താൽ, കാഴ്ചയില്ലായ്മയിൽ ഇരുണ്ടിരിപ്പ് നശിക്കുന്നതുപോലെ, ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് അതെല്ലാം ഇല്ലാതാകും.
സ്വയൈവ ദുഃഖദായിന്യാ ചേഷ്ടയാ പരിരോദിതി । കാഷ്ഠാവഷ്ടബ്ധവൃഷണഃ കീലോത്പാടീ കപിര് യഥാ
തന്നെത്തന്നെ ദുഃഖിപ്പിക്കുന്ന പ്രവൃത്തിയാൽ, അത് വിലപിക്കുന്നു; തൂണിൽ കുടുങ്ങിയ കുരങ്ങിന്റെ വൃക്കകൾപോലെ മോചനം തേടി പാടുപെടുന്നു.
സങ്കല്പിതാനന്ദലവസ് തിഷ്ഠത്യ് ഉദ്ധുരകന്ധരമ് । അകസ്മാത് ഖച്യുതമധുബിന്ദുഭുക് കരഭോ യഥാ
കൽപ്പന ചെയ്ത സന്തോഷത്തിന്റെ ഒരു തുള്ളി മാത്രം അവശേഷിക്കുന്നു, കഴുത്ത് ഉയർത്തി നിൽക്കുന്ന ആന ആകാശത്തിൽ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷമായി വീണ തേൻ തുള്ളി ആസ്വദിക്കുന്നതുപോലെ.
സ്വയം വിരതിമ് ആയാതി ക്ഷണമ് ഏതി രതിം ക്ഷണമ് । ക്ഷണം വികാരമ് ആയാതി സങ്കല്പോ ഽഭവ്യബാലവത്
മനസ്സ് സ്വയം ഒരു നിമിഷം വിരക്തിയിലേക്കും, മറ്റൊരു നിമിഷം ആസക്തിയിലേക്കും തിരിയുന്നു; ഒരു നിമിഷം മാറ്റം വരുന്നു — അജ്ഞാനിയായ ബാലൻപോലെ, മനസ്സിലെ ഭാവങ്ങൾ ഉയർന്നും താഴ്ന്നും പോകുന്നു.
ഏനം സകലഭാവേഭ്യഃ കൃത്വാ നിര്മലമ് ആദരാത് । മതിമന്തഃ പദം യാതാ യഥാ പുത്ര തഥാ കുരു
മനസ്സിനെ എല്ലാ വസ്തുക്കളിൽ നിന്നും ശുദ്ധമാക്കി സൂക്ഷ്മതയോടെ സംരക്ഷിച്ചവർ, ജ്ഞാനികൾ, പരമാവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തി. എന്റെ മകനേ, നീയും അങ്ങനെ ചെയ്യണം.
ത്രയസ് ത്വ് അസ്യാ മതേര് ദേഹാ ഉത്തമാധമമധ്യമാഃ । തമസ്സത്ത്വരജസ്സഞ്ജ്ഞാഃ കാരണം ജഗതസ് സ്ഥിതേഃ
ഈ മനസ്സിന് മൂന്നു രൂപങ്ങളുണ്ട്: ഉത്തമം, മധ്യം, അധമം — ഇവയെ അന്ധകാരം, ശുദ്ധി, ചലനം എന്നിങ്ങനെയാണ് വിളിക്കുന്നത്. ലോകം നിലനിൽക്കുന്നതിന് ഇവയാണ് കാരണം.
തമോരൂപോ ഹി സങ്കല്പോ നിത്യം പ്രാകൃതചേഷ്ടയാ । പരാം കൃപണതാമ് ഏത്യ പ്രയാതി ക്രിമികീടതാമ്
അന്ധകാരസ്വഭാവമുള്ള ഭാവന എപ്പോഴും സ്വാഭാവികമായ പ്രവർത്തനമാണ് കാണിക്കുന്നത്. അതി ദു:ഖത്തിലേക്ക് വീണാൽ, അതു കീടങ്ങളുടെയും പുഴുക്കളുടെയും അവസ്ഥയിലേക്കാണ് താഴുന്നത്.
സത്ത്വരൂപോ ഹി സങ്കല്പോ ധര്മജ്ഞാനപരായണഃ । അദൂരകേവലീഭാവസ് സാമ്രാജ്യമ് അധിതിഷ്ഠതി
ശുദ്ധസ്വഭാവമുള്ള മനസ്സാക്ഷി ധർമ്മത്തിലും ജ്ഞാനത്തിലും അർപ്പിതമായിരിക്കുന്നു; അതിന് മോക്ഷത്തിന് അടുത്തുള്ള അവസ്ഥയും, രാജാധികാരവും ലഭിക്കുന്നു.
രജോരൂപോ ഹി സങ്കല്പോ ലോകസംവ്യവഹാരവാന് । പരിതിഷ്ഠതി സംസാരേ പുത്രദാരാനുരഞ്ജിതഃ
പ്രവർത്തനസ്വഭാവമുള്ള മനസ്സാക്ഷി ലോകകാര്യങ്ങളിൽ മുഴുകി, മക്കളിലും ഭാര്യയിലും ആസ്വാദനം കണ്ടെത്തി, ജനനമരണചക്രത്തിൽ കുടുങ്ങി തുടരുന്നു.
ത്രിവിധം തു പരിത്യജ്യ രൂപമ് ഏതന് മഹാമതേ । സങ്കല്പഃ പരമ് ആയാതി പദമ് ആത്മപരിക്ഷയേ
മഹാമനസ്സേ, ഈ മൂന്ന് സ്വഭാവങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, ആത്മാവിനെ പരിശോധിച്ച മനസ്സാക്ഷി പരമാവസ്ഥയിലേക്കെത്തുന്നു.
സര്വാ ദൃഷ്ടീഃ പരിത്യജ്യ നിയമ്യ മനസാ മനഃ । സബാഹ്യാഭ്യന്തരാര്ഥസ്യ സങ്കല്പസ്യ ക്ഷയം കുരു
എല്ലാ ദൃശ്യങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച്, മനസ്സിനെ മനസ്സുകൊണ്ട് നിയന്ത്രിച്ച്, പുറത്തും ഉള്ളിലും ഉള്ള വിഷയങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള മനസ്സാക്ഷിയെ അവസാനിപ്പിക്കണം.
യദി വര്ഷസഹസ്രാന്തം തപശ് ചരസി ദാരുണമ് । യദി വാ ലീലയാത്മാനം ശിലയാ ചൂര്ണയസ്യ് അലമ്
നീ ആയിരം വർഷം കടുത്ത തപസ്സു ചെയ്താലും, അല്ലെങ്കിൽ കളിയോടെ തന്നെ ശരീരം കല്ലുകൊണ്ട് പൊടിയാക്കി തല്ലിയാലും,
യദ്യ് അമ്ബുധിം പ്രവിശസി വഡവാഗ്നിമ് അഥാപി വാ । യദി വാ പതസി ശ്വഭ്രേ ഖഡ്ഗധാരാജലേ ഽഥ വാ
നീ സമുദ്രത്തിൽ ചാടിയാലും, അഗ്നിയിൽ കയറിയാലും, അല്ലെങ്കിൽ ആഴമുള്ള കുഴിയിൽ വീണാലും, വാൾമുനകളിൽ കിടന്നാലും,
ഹരോ യദ്യ് ഉപദേഷ്ടാ തേ ഹരിഃ കമലജോ ഽപി വാ । അത്യന്തകരുണാക്രാന്തോ ലോകനാഥോ ഽഥ വാക്പതിഃ
നിനക്ക് ശിവൻ ഗുരുവായാലും, വിഷ്ണുവോ ബ്രഹ്മാവോ വാക്കിന്റെ ദൈവമായ ബ്രഹസ്പതിയോ, അത്യന്തം കരുണയുള്ള ലോകനാഥനോ ഉപദേശിച്ചാലും,
പാതാലസ്ഥസ്യ ഭൂസ്ഥസ്യ സ്വര്ഗസ്ഥസ്യാപി തത് തവ । നാന്യഃ കശ്ചിദ് ഉപായോ ഽസ്തി സങ്കല്പോപശമാദ് ഋതേ
നീ പാതാളത്തിൽ ആയാലും, ഭൂമിയിൽ ആയാലും, സ്വർഗത്തിൽ ആയാലും, മനസ്സിലെ ഭ്രമം ശമിപ്പിക്കുന്നതല്ലാതെ വേറൊരു മാർഗ്ഗം ഇല്ല.
അനാദാവ് അവികാരേ ച സുഖേ പരമപാവനേ । സങ്കല്പോപശമേ യത്നം പൌരുഷേണ പരം കുരു
ആദിയില്ലാത്തതും മാറ്റമില്ലാത്തതുമായ പരമശുദ്ധമായ ആനന്ദത്തിൽ, മനസ്സിലെ കെട്ടിപ്പിടിച്ച ചിന്തകൾ അവസാനിപ്പിക്കാൻ നിന്റെ സ്വന്തം ശക്തിയാൽ പരമാവധി ശ്രമം ചെയ്യണം.
സങ്കല്പതന്താവ് അഖിലാ ഭാവാഃ പ്രോതാഃ കിലാനഘ । ഭിന്നേ തന്തൌ ന ജാനേ തേ ക്വ യാന്തി വിശരാരവഃ
പാപമില്ലാത്തവനേ, ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാം ചിന്തയുടെ നൂലിൽ കെട്ടിയിരിക്കുന്നു. ആ നൂൽ പൊട്ടുമ്പോൾ, ആ തരംഗങ്ങൾ എവിടേക്ക് പോകുന്നു എന്ന് എനിക്ക് അറിയില്ല.
അസത് സത് സദസത് സര്വം സങ്കല്പാദ് ഏവ നാന്യതഃ । സങ്കല്പാത് സദ് അസച് ചൈവമ് ഇഹ സത്യം കിമ് ഉച്യതാമ്
അസത്യം, സത്യം, സത്യം-അസത്യം എന്നിങ്ങനെ എല്ലാം ചിന്തയിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്, വേറൊന്നുമില്ല. സത്യം-അസത്യം രണ്ടും ചിന്തയിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത് എങ്കിൽ, ഇവിടെ യാഥാർത്ഥ്യം എന്ന് പറയാൻ എന്തുണ്ട്?
സങ്കല്പ്യതേ യഥാ യദ് യത് തത് തഥാ ഭവതി ക്ഷണാത് । മാ കിഞ്ചിദ് അപി തത്ത്വജ്ഞ സങ്കല്പയ കദാചന
നാം എന്ത് ചിന്തിച്ചാലും അതു അതേപോലെയാണ് ഉടനെ സംഭവിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ട്, സത്യത്തെ അറിയുന്നവനേ, ഒരിക്കലും ഒന്നും മനസ്സിൽ ചിന്തിക്കരുത്.
നിസ്സങ്കല്പോ യഥാപ്രാപ്തവ്യവഹാരപരോ ഭവ । ചിദ് അചേത്യോന്മുഖത്വം ഹി യാതി സങ്കല്പസങ്ക്ഷയേ
മനസ്സിൽ ആലോചനകളില്ലാതെ, സംഭവങ്ങൾ വരുമ്പോൾ അവയെ അനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കണം. കാരണം, ആലോചനകൾ അകറ്റുമ്പോൾ, മനസ്സിന്റെ പ്രകാശം സ്വഭാവത്തിലേക്ക് തന്നെ തിരിയുന്നു, പുറം വസ്തുക്കളിൽ നിന്ന് മാറി.
ഉത്ഥായാസത്യരൂപേണ യേനാസത്യമയാത്മകമ് । തതം ജഗദ്ദുഃഖമ് ഇദം വ്യര്ഥം സദൃശമ് ആത്മനഃ
അസത്യമായ രൂപത്തിൽ ഉയർന്ന്, അസത്യസ്വഭാവമുള്ളത് ഈ ലോകം ആയി വ്യാപിച്ചു. ഈ ലോകം ദു:ഖവും വ്യർത്ഥവുമാണ്, അതുപോലെ തന്നെ നമ്മുടേതായതും.
തേന ദുഃഖായ മഹതേ കിം ശ്രിതേന കിലാനഘ । യദ് അദുഃഖായ തത് പ്രാജ്ഞാസ് സംശ്രയന്തീഹ നേതരത്
പാപമില്ലാത്തവനേ, വലിയ ദു:ഖം നൽകുന്നതിലേക്ക് ആരാണ് ആശ്രയിക്കേണ്ടത്? ദു:ഖമില്ലാത്തതിലേക്കാണ് ജ്ഞാനികൾ ഇവിടെ ആശ്രയിക്കുന്നത്, അതിന് വിപരീതമല്ല.
അധിഗതപരമാര്ഥതാമ് ഉപേത്യ പ്രസഭമ് അപാസ്യ വികല്പജാലമ് ഉച്ചൈഃ । അധിഗമയ പദം തദ് അദ്വിതീയം വിതതസുഖായ സുഷുപ്തചിത്തവൃത്തിഃ
പരമാർത്ഥം നേടിയ ശേഷം, ആശയങ്ങളുടെ വല ശക്തിയായി ഉപേക്ഷിച്ച്, ആദ്വിതീയമായ അവസ്ഥയെ മനസ്സിന്റെ ഗഹനനിദ്രപോലുള്ള ശാന്തതയിൽ ആനന്ദം മുഴുവൻ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതായി തിരിച്ചറിയണം.
കീദൃശസ് താത സങ്കല്പഃ കഥമ് ഉത്പദ്യതേ പ്രഭോ । കഥം വാ വൃദ്ധിമ് ആയാതി കഥം ചൈവ വിനശ്യതി
അച്ഛാ, ഈ മനസ്സിലെ ധാരണ എങ്ങനെയാണ്, അതെങ്ങനെ ഉദയം ചെയ്യുന്നു, പ്രഭുവേ? അതെങ്ങനെ വളരുന്നു, പിന്നെ എങ്ങനെ ഇല്ലാതാകുന്നു?