കോ ഽസൌ സ്വോത്ഥ ഇതി ഖ്യാതോ ഭൂപസ് താതോത്തമാകൃതിഃ । കഥിതം ച കിമ് ഏതന് മേ ത്വയൈതദ് ബ്രൂഹി തത്ത്വതഃ
തന്തേ, സ്വയം ഉദിച്ചവൻ എന്ന് പ്രശസ്തനായ, രാജാക്കന്മാരിൽ ഉത്തമരൂപനായ ആൾ ആരാണ്? എനിക്ക് പറഞ്ഞത് എന്താണെന്ന് ദയവായി സത്യമായി പറയൂ.
ക്വ ഭവിഷ്യതി നിര്മാണം വര്തമാനേ ക്വ ഗമ്യതാമ് । ഉഭയാര്ഥവിരുദ്ധത്വാന് മോഹാര്ഥായ വചസ് തവ
സൃഷ്ടി എവിടെയാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്? ഇപ്പോൾ അതിന് എവിടെയാണ് പോകേണ്ടത്? ഇരു കാര്യങ്ങളിലും പരസ്പരം വിരുദ്ധമായതുകൊണ്ട്, നിന്റെ വാക്കുകൾ ഭ്രമം ഉണ്ടാക്കാനാണ്.
ശൃണു പുത്ര യഥാഭൂതമ് ഏതത് തേ കഥയാമ്യ് അഹമ് । യേന സംസാരചക്രസ്യ തത്ത്വമ് അസ്യാവബുധ്യസേ
മകനേ, യഥാർത്ഥത്തിൽ എങ്ങനെയാണെന്ന് ഞാൻ നിന്നോട് പറയാം. അതിലൂടെ Samsāra എന്ന ജീവിതചക്രത്തിന്റെ സാരാംശം നീ മനസ്സിലാക്കാം.
അസദഭ്യുത്ഥിതാരമ്ഭമ് അവസ്തുമയമ് ആതതമ് । സംസാരസംസ്ഥാനമ് ഇദമ് ഏവമ് ആകഥിതം മയാ
അസത്യം നിന്നുയർന്നതും യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്തതും ആയ ഈ Samsāra എന്ന നില ഞാൻ ഇങ്ങനെ വിവരിച്ചു.
പരമാന് നഭസോ ജാതസ് സങ്കല്പസ് സ്വോത്ഥ ഉച്യതേ । ജായതേ സ്വയമ് ഏവാസൌ സ്വയമ് ഏവ വിലീയതേ
പരമം ആകാശത്തിൽ നിന്നാണ് ജനിക്കുന്നത്; മനസ്സിലെ ആഗ്രഹം സ്വയം ഉദിച്ചുവന്നതാണെന്ന് പറയുന്നു. അതു സ്വയം ജനിച്ച് സ്വയം അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
തത്സ്വരൂപമ് ഇദം സര്വം ജഗദ് ആഭോഗി വിദ്യതേ । ജായതേ തേന ജാതേന തസ്മിന് നഷ്ടേ വിനശ്യതി
ഈ ലോകം മുഴുവൻ അതിന്റെ സ്വരൂപമായാണ് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. അതു ജനിക്കുമ്പോൾ ലോകവും ജനിക്കുന്നു; അതു നശിക്കുമ്പോൾ ലോകവും നശിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മവിഷ്ണ്വിന്ദ്രരുദ്രാദീംസ് തസ്യൈവാവയവാന് വിദുഃ । വിടപാന് ഇവ വൃക്ഷസ്യ ശൃങ്ഗാണീവ മഹീഭൃതഃ
ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, ഇന്ദ്രൻ, രുദ്രൻ എന്നിവരും മറ്റുള്ളവരും അതിന്റെ അവയവങ്ങളാണ്, ഒരു വൃക്ഷത്തിന് ശാഖകൾ പോലെയും ഒരു പർവതത്തിന് കുന്തങ്ങൾ പോലെയും.
ശൂന്യേ വ്യോമനി തേനേദം നിര്മിതം ത്രിജഗത്പുരമ് । പ്രതിഭാസാനുസന്ധാനമാത്രേണൈത്യ വിരിഞ്ചതാമ്
ശൂന്യമായ ആകാശത്തിൽ ഈ മൂന്നു ലോകങ്ങളും അതിനാൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; പ്രത്യക്ഷങ്ങളുടെ അനുക്രമം കൊണ്ടു മാത്രമാണ് അതിന് സൃഷ്ടാവിന്റെ സ്ഥാനം ലഭിക്കുന്നത്.
യത്രേമേ വിതതാലോകാ ലോകകോശാശ് ചതുര്ദശ । വനോപവനപാല്യശ് ച യത്രോദ്യാനപരമ്പരാഃ
ഇവിടെയാണ് ഈ ലോകങ്ങളും പതിനാലു ലോകകോശങ്ങളും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നത്; ഇവിടെ കാടുകളും തോട്ടങ്ങളും പൂന്തോട്ടങ്ങളുടെ നിരകളും ഉണ്ട്.
ക്രീഡാശിഖരിണോ യത്ര സഹ്യമന്ദരമേരവഃ । ശീതോഷ്ണദീപ്തീ ചന്ദ്രാര്കൌ ദീപൌ യത്രാനിലാക്ഷതൌ
ഇവിടെയാണ് സഹ്യപർവ്വതം, മന്ദരപർവ്വതം, മേരു പർവ്വതം പോലുള്ള കളിയാട്ടം നിറഞ്ഞ കുന്നുകൾ; ചന്ദ്രനും സൂര്യനും എന്നിങ്ങനെ തണുപ്പും ചൂടും പകരുന്ന പ്രകാശം; കാറ്റും അഗ്നിയും എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് വിളക്കുകളും.
സൂര്യാംശുകചദാലോലതരങ്ഗോത്തുങ്ഗമൌക്തികാഃ । വഹന്ത്യസ് സരിതോ യത്ര സന്മുക്താവലയശ് ചലാഃ
ഇവിടെയുള്ള നദികൾ സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ കൊണ്ട് ഉണരുന്ന തിരമാലകളുടെ മുകളിൽ ഉയരുന്ന മുത്തുകൾ കൊണ്ടു ഒഴുകുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ സത്യമായ മുത്തുകളുടെ ചലിക്കുന്ന ഹാരങ്ങളും കാണാം.
ഇക്ഷുക്ഷീരാദിസലിലാ മണിരത്നബിസാങ്കുരാഃ । ഔര്വാനലാമ്ബുജാ യത്ര വാപ്യസ് സപ്ത മഹാര്ണവാഃ
ഇവിടെ ഇക്കരയിൽ പഞ്ചസാരനീരും പാലും പോലുള്ള വിവിധ ജലങ്ങൾ നിറഞ്ഞ കുളങ്ങൾ ഉണ്ട്; അതിൽ രത്നങ്ങളും, വിലയേറിയ കല്ലുകളും, താമരക്കുരുക്കളും, സമുദ്രാഗ്നിയും, താമരകളും, ഏഴു വലിയ സമുദ്രങ്ങളും കാണാം.
അധ ഉര്വ്യാം തഥോര്ധ്വേ ഖേ പുണ്യാപുണ്യധനശ്രിയഃ । നരാമരകിരാടാനാം യത്രാതിക്രയവിക്രയൌ
ഭൂമിയിൽ താഴെയും ആകാശത്തിൽ മുകളിലും പുണ്യവും പാപവും സമ്പത്തും മഹത്വവും ഉണ്ട്; മനുഷ്യരും ദേവന്മാരും യക്ഷന്മാരും തമ്മിൽ വാങ്ങലും വിറ്റുവ്പ്പും നടക്കുന്നു.
തസ്മിന്ന് ഏവ ജഗത്യ് അസ്മിന് പുരേ സങ്കല്പഭൂഭുജാ । ക്രീഡാര്ഥമ് ആത്മനശ് ചിത്രാ ദേഹാവവരകാഃ കൃതാഃ
ഈ ലോകത്തും, ഈ നഗരത്തിലും, മനസ്സിന്റെ ഇച്ഛാശക്തി തന്റെ വിനോദത്തിനായി അത്ഭുതകരമായ ശരീരാവരണങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു.
കേചിദ് ഗീര്വാണനാമാന ഊര്ധ്വ ഏവ നിയോജിതാഃ । നരോരഗാദയഃ കേചിദ് അധ ഏവ നിവേശിതാഃ
ചിലർ ദേവന്മാർ എന്ന പേരിൽ മുകളിലായി നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; മനുഷ്യരും പാമ്പുകളും പോലുള്ളവർ താഴെ പാർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.
വാതയന്ത്രപ്രവാഹേണ ചലന്തോ മാംസമൃണ്മയാഃ । സിതാസ്ഥിദാരവശ് ചിത്രാസ് ത്വഗ്ലേപമസൃണാമലാഃ
കാറ്റിന്റെ ചലനത്തിലൂടെ ഈ മാംസവും മണ്ണുംകൊണ്ടുള്ള ശരീരങ്ങൾ സഞ്ചരിക്കുന്നു; ചിലത് വെള്ളയുള്ളി, മരം എന്നിവകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, ത്വക്ക് പുരട്ടിയതും, ചിലത് മൃദുവും ചിലത് അശുദ്ധവുമാണ്.
കേചിച് ചിരേണ നശ്യന്തി കേചിച് ഛീഘ്രവിനാശിനഃ । കചകൃഷ്ണോലപോല്ലാസരചിതാച്ഛാദനശ്രിയഃ
ചില ശരീരങ്ങൾ ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ് നശിക്കുന്നു, ചിലത് വേഗത്തിൽ നശിക്കുന്നു; അവയുടെ ആവരണങ്ങൾ തെളിഞ്ഞതും കറുത്തതും വെളുത്തതും നിറങ്ങളിൽ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നു.
കര്ണാക്ഷിനാസാപ്രമുഖൈര് ദ്വാരൈര് നവഭിര് അന്വിതാഃ । അനാരതവഹത്പ്രാണപവനേനോഷ്ണശീതലാഃ
കാത്, കണ്ണ്, മൂക്ക് തുടങ്ങിയ ഒമ്പത് വാതായനങ്ങളോടുകൂടിയ ഈ ശരീരം, ജീവന്റെ ശ്വാസം തുടർച്ചയായി ഒഴുകുന്നതിനാൽ ചിലപ്പോൾ ചൂടും ചിലപ്പോൾ തണുപ്പുമാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്.
കര്ണനാസാസ്യതാല്വാദിവാതായനഗണാന്വിതാഃ । ഭുജാദ്യങ്ഗപ്രതോലീകാഃ പഞ്ചേന്ദ്രിയകുദീപകാഃ
കാത്, മൂക്ക്, വായ്, താലു എന്നിവ പോലുള്ള പല വാതായനങ്ങളുമുണ്ട്; കൈ മുതലായ അവയവങ്ങൾ വഴി പല വഴികളുമുണ്ട്; അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഈ ശരീരത്തിന് വിളക്കുകളാണ്.
മായയാ രചിതാസ് തേഷു സങ്കല്പേന മഹാമതേ । അഹങ്കാരമഹായക്ഷാഃ പരമാലോകഭീരവഃ
ഈ ശരീരത്തിൽ, മായയും മനസ്സിന്റെ സങ്കല്പവും കൊണ്ട്, ജ്ഞാനിയേ, അഹംഭാവം എന്ന ഭയങ്കരമായ യക്ഷന്മാർ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു; അവ പരമജ്യോതിക്കും ഭയപ്പെടുത്തുന്നതാണ്.
ദേഹാവവരകേഷ്വ് അന്തര് മഹാഹങ്കാരയക്ഷകൈഃ । സ ഹി സങ്ക്രീഡതേ ഽത്യര്ഥമ് അസദ് ഏവാസദുത്ഥിതൈഃ
ഈ ശരീരാവരണങ്ങൾക്കുള്ളിൽ, ആ വലിയ അഹംഭാവ യക്ഷന്മാരോടൊപ്പം, അവൻ അതിയായി കളിക്കുന്നു; അവയെല്ലാം അസത്യത്തിൽ നിന്നു ഉയർന്ന അസത്യങ്ങളാണ്.
യഥാ കുസൂലേ മാര്ജാരോ ഭസ്ത്രായാം ഭുജഗോ യഥാ । മുക്താഫലം യഥാ വേണാവ് അഹങ്കാരസ് തനൌ തഥാ
എങ്ങനെ ഒരു നെല്ലരിയില് പൂച്ച ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു, കാറ്റുപമ്പിനുള്ളില് പാമ്പ് ഒളിച്ചിരിക്കുന്നു, മുളയില് മുത്ത് ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെ, ശരീരത്തിനുള്ളില് 'ഞാന്' എന്ന ഭാവം അങ്ങനെ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ക്ഷണമ് അഭ്യുദയം യാതി ക്ഷണം ശാമ്യതി ദീപവത് । ദേഹഗേഹേഷു സങ്കല്പസ് തരങ്ഗസ് സാഗരേഷ്വ് ഇവ
ദീപം ഒരു നിമിഷം തെളിഞ്ഞു പിന്നെ ശമിച്ചുപോകുന്നതുപോലെ, ശരീരത്തിന്റെ വീട്ടിനുള്ളില് ചിന്തകള് സമുദ്രത്തിലെ തിരകളെപ്പോലെ ഒരു നിമിഷം ഉയർന്ന് പിന്നെ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
ഭവിഷ്യന്നവനിര്മാണമ് അപ്യ് ആപ്നോതി തദാ പുരമ് । യദാ സങ്കല്പിതം വസ്തു പുര ഏവ പ്രപശ്യതി
ഇനിയും പണിതെടുക്കാത്ത ഒരു നഗരം പോലും, മനസ്സില് ആലോചിച്ച വസ്തു അതുവിടെ തന്നെ കാണുന്ന സമയത്ത്, അതിനകം പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
അസങ്കല്പനമാത്രേണ സ്വേനൈവാശു വിനശ്യതി । ശ്രേയസേ പരമായാസ്യ നാശസ് സ്വോ ന തു സമ്ഭവഃ
മനസ്സില് ആലോചനകള് നിര്ത്തിയാല് അതു താനെത്തന്നെ വേഗം അപ്രത്യക്ഷമാകും; ഏറ്റവും നല്ലതിനു വേണ്ടി അതിന്റെ നാശം വേണം, തുടർച്ചയല്ല.
സ്വയം സങ്കല്പനാമാത്രാജ് ജായതേ ബാലയക്ഷവത് । അനന്തായാത്മദുഃഖായ നാനന്ദായ കദാചന
ഇത് ഒരാളുടെ മനസ്സിൽ ഉണ്ടാകുന്ന കൽപ്പന മാത്രമാണ്, കുട്ടികൾ ഭയപ്പെടുന്ന ഭൂതംപോലെ. ഇതു ഒരിക്കലും സന്തോഷം നൽകുന്നില്ല, മറിച്ച് അനന്തമായ ദുഃഖം മാത്രം നൽകുന്നു.
ഇദം സ്ഫാരം ജഗദ്ദുഃഖം പ്രതനോത്യ് ആത്മസത്തയാ । അസത്തയാ നാശയതി ക്ഷണമ് ആന്ധ്യം യഥാ തമഃ
ഈ വിശാലമായ ലോകം ദുഃഖം നിറഞ്ഞതായിരിക്കുന്നത് ആത്മാവിന്റെ സത്യത്താൽ ആണ്; അതിന്റെ അസത്യത്താൽ, കാഴ്ചയില്ലായ്മയിൽ ഇരുണ്ടിരിപ്പ് നശിക്കുന്നതുപോലെ, ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് അതെല്ലാം ഇല്ലാതാകും.
സ്വയൈവ ദുഃഖദായിന്യാ ചേഷ്ടയാ പരിരോദിതി । കാഷ്ഠാവഷ്ടബ്ധവൃഷണഃ കീലോത്പാടീ കപിര് യഥാ
തന്നെത്തന്നെ ദുഃഖിപ്പിക്കുന്ന പ്രവൃത്തിയാൽ, അത് വിലപിക്കുന്നു; തൂണിൽ കുടുങ്ങിയ കുരങ്ങിന്റെ വൃക്കകൾപോലെ മോചനം തേടി പാടുപെടുന്നു.
സങ്കല്പിതാനന്ദലവസ് തിഷ്ഠത്യ് ഉദ്ധുരകന്ധരമ് । അകസ്മാത് ഖച്യുതമധുബിന്ദുഭുക് കരഭോ യഥാ
കൽപ്പന ചെയ്ത സന്തോഷത്തിന്റെ ഒരു തുള്ളി മാത്രം അവശേഷിക്കുന്നു, കഴുത്ത് ഉയർത്തി നിൽക്കുന്ന ആന ആകാശത്തിൽ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷമായി വീണ തേൻ തുള്ളി ആസ്വദിക്കുന്നതുപോലെ.
സ്വയം വിരതിമ് ആയാതി ക്ഷണമ് ഏതി രതിം ക്ഷണമ് । ക്ഷണം വികാരമ് ആയാതി സങ്കല്പോ ഽഭവ്യബാലവത്
മനസ്സ് സ്വയം ഒരു നിമിഷം വിരക്തിയിലേക്കും, മറ്റൊരു നിമിഷം ആസക്തിയിലേക്കും തിരിയുന്നു; ഒരു നിമിഷം മാറ്റം വരുന്നു — അജ്ഞാനിയായ ബാലൻപോലെ, മനസ്സിലെ ഭാവങ്ങൾ ഉയർന്നും താഴ്ന്നും പോകുന്നു.