അഥാവവരകൌഘേഷു ചലത്സു സ മഹീപതിഃ । കരോതി വിവിധാഃ ക്രീഡാ നീഡേഷ്വ് ഇവ വിഹങ്ഗമഃ
അവിടെ ആ രാജാവ്, തടസ്സങ്ങളുടെ തിരമാലകൾ ഒഴുകുമ്പോൾ, പക്ഷി കൂടുകളിൽ കളിക്കുന്നതുപോലെ വിവിധ വിനോദങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുന്നു.
ത്രിശരീരസ് സ തേഷ്വ് അന്തസ് തൈര് യക്ഷൈസ് സഹ പുത്രക । ലീലാലസമ് ഉഷിത്വാശു പുനര് നിഷ്ക്രമ്യ ഗച്ഛതി
മൂന്നു ശരീരങ്ങളോടെ, ആ രാജാവ് ആ യക്ഷന്മാരോടൊപ്പം അവിടെയുള്ളവരിൽ കളിച്ചുകൊണ്ട് താമസിച്ച്, ഉടൻ വീണ്ടും പുറത്തേക്ക് പോകുന്നു, കുഞ്ഞേ.
തസ്യേച്ഛാ ജായതേ വത്സ കദാചിച് ചലചേതസഃ । പുരം ഭവിഷ്യന്നിര്മാണം കിഞ്ചിദ് യാമീതി നിശ്ചലാ
കുഞ്ഞേ, ചിലപ്പോഴൊക്കെ ആ രാജാവിന്റെ മനസ്സ് അശാന്തമായപ്പോൾ, 'ഇനിയും സൃഷ്ടിക്കപ്പെടാത്ത ഏതെങ്കിലും നഗരത്തിലേക്ക് പോകണം' എന്ന ആഗ്രഹം അവനിൽ ഉണരുന്നു; ആ ആഗ്രഹം അചഞ്ചലമാണ്.
ഭൂതാവിഷ്ട ഇവാവേഗാത് തത ഉത്ഥായ ധാവതി । പുരം തദ് അപ്യ് അവാപ്നോതി ഗന്ധര്വൈര് ഇവ നിര്മിതമ്
ഒരു ഭൂതം കയറിയവനെന്നപോലെ, അത്യന്തം ഉത്സാഹത്തോടെ അവൻ എഴുന്നേറ്റ് ഓടുന്നു; അങ്ങനെ അവൻ ആ നഗരത്തിലെത്തുന്നു, ഗന്ധർവന്മാർ സൃഷ്ടിച്ചതുപോലെ അത്ഭുതകരമായ ഒരു നഗരം.
തസ്യേച്ഛാ ജായതേ നാമ കദാചിജ് ജഡചേതസഃ । വിനാശം സമ്പ്രയാമീതി തേനാശു സ വിനശ്യതി
ഒരിക്കൽ, അവന്റെ മനസ്സ് മന്ദമായിരിക്കുമ്പോൾ, 'ഞാൻ നശിക്കട്ടെ' എന്ന ആഗ്രഹം അവനിൽ ഉണരുന്നു; അങ്ങനെ ആ ആഗ്രഹം കൊണ്ടു അവൻ ഉടൻ തന്നെ നശിക്കുന്നു.
പുനര് ഉത്പദ്യതേ തൂര്ണം ഖാന് മഹോര്മിര് ഇവാമ്ഭസഃ । വ്യവഹാരം തനോത്യ് ഉച്ചൈഃ പുനര് ആരമ്ഭമന്ഥരമ്
പിന്നീട്, വലിയ തിരകൾ വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് ഉയരുന്നതുപോലെ, അവൻ വീണ്ടും വേഗത്തിൽ ഉയർന്ന് ശക്തിയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു; പിന്നെ വീണ്ടും മന്ദഗതിയോടെ ആരംഭിക്കുന്നു.
സ്വയൈവ വ്യവഹൃത്യാഥ കദാചിത് പരിദൂയതേ । കിം കരോമീദമ് അജ്ഞോ ഽസ്മി ദുഃഖിതോ ഽസ്മീതി ശോചതി
താനേ ചെയ്ത പ്രവൃത്തികൾ കൊണ്ടു ചിലപ്പോൾ അവൻ ദുഃഖിതനാകുന്നു; 'എന്ത് ചെയ്യണം? ഞാൻ അജ്ഞാനിയാണ്, ഞാൻ ദു:ഖിതനാണ്' എന്ന് പറഞ്ഞു അവൻ ദുഃഖിക്കുന്നു.
മുദമ് ഏത്യ കദാചിച് ച സ്വയമ് ആയാതി പീനതാമ് । പ്രാവൃഡ്വര്ഷജലോല്ലാസപൂരാദ് ഇവ നദീരയഃ
ഒരിക്കൽ സന്തോഷം സ്വയം ഉയർന്ന്, മഴക്കാലത്ത് നദി നിറയുന്നതുപോലെ, അതിന്റെ ആനന്ദത്തിൽ വളരുന്നു.
പിബതി വല്ഗതി ഗച്ഛതി ജൃമ്ഭതേ സ്ഫുരതി ഭാതി ന ഭാതി ച ഭാസുരഃ । സുത മഹാമഹിമാ സ മഹീപതിഃ പതിര് അപാമ് ഇവ വാതരയാകുലഃ
അവൻ കുടിക്കുന്നു, കളിക്കുന്നു, സഞ്ചരിക്കുന്നു, വലിച്ചുകിടക്കുന്നു, വിറയുന്നു, തെളിയുന്നു, ചിലപ്പോൾ തെളിയുന്നില്ലയും. മഹത്തായ മഹിമയുള്ള ഈ പ്രകാശവാൻ, മകനേ, ഭൂമിയുടെ രാജാവിനെപ്പോലെയും, കാറ്റ് ഉണർത്തുന്ന ജലാധിപതിയെപ്പോലെയും ആണ്.
അഥാപൃച്ഛത് സുതസ് തത്ര ജമ്ബുദ്വീപേ മഹാനിശി । കദമ്ബാഗ്രാവചൂലസ്ഥം പിതരം പാവനാശയഃ
അപ്പോൾ ജംബുദ്വീപിൽ മഹാനിശിയിൽ, കദംബമരത്തിന്റെ കൊമ്പിൽ ഇരുന്ന്, ഹൃദയം വിശുദ്ധമായ പിതാവിനോടു മകൻ ചോദിച്ചു.
കോ ഽസൌ സ്വോത്ഥ ഇതി ഖ്യാതോ ഭൂപസ് താതോത്തമാകൃതിഃ । കഥിതം ച കിമ് ഏതന് മേ ത്വയൈതദ് ബ്രൂഹി തത്ത്വതഃ
തന്തേ, സ്വയം ഉദിച്ചവൻ എന്ന് പ്രശസ്തനായ, രാജാക്കന്മാരിൽ ഉത്തമരൂപനായ ആൾ ആരാണ്? എനിക്ക് പറഞ്ഞത് എന്താണെന്ന് ദയവായി സത്യമായി പറയൂ.
ക്വ ഭവിഷ്യതി നിര്മാണം വര്തമാനേ ക്വ ഗമ്യതാമ് । ഉഭയാര്ഥവിരുദ്ധത്വാന് മോഹാര്ഥായ വചസ് തവ
സൃഷ്ടി എവിടെയാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്? ഇപ്പോൾ അതിന് എവിടെയാണ് പോകേണ്ടത്? ഇരു കാര്യങ്ങളിലും പരസ്പരം വിരുദ്ധമായതുകൊണ്ട്, നിന്റെ വാക്കുകൾ ഭ്രമം ഉണ്ടാക്കാനാണ്.
ശൃണു പുത്ര യഥാഭൂതമ് ഏതത് തേ കഥയാമ്യ് അഹമ് । യേന സംസാരചക്രസ്യ തത്ത്വമ് അസ്യാവബുധ്യസേ
മകനേ, യഥാർത്ഥത്തിൽ എങ്ങനെയാണെന്ന് ഞാൻ നിന്നോട് പറയാം. അതിലൂടെ Samsāra എന്ന ജീവിതചക്രത്തിന്റെ സാരാംശം നീ മനസ്സിലാക്കാം.
അസദഭ്യുത്ഥിതാരമ്ഭമ് അവസ്തുമയമ് ആതതമ് । സംസാരസംസ്ഥാനമ് ഇദമ് ഏവമ് ആകഥിതം മയാ
അസത്യം നിന്നുയർന്നതും യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്തതും ആയ ഈ Samsāra എന്ന നില ഞാൻ ഇങ്ങനെ വിവരിച്ചു.
പരമാന് നഭസോ ജാതസ് സങ്കല്പസ് സ്വോത്ഥ ഉച്യതേ । ജായതേ സ്വയമ് ഏവാസൌ സ്വയമ് ഏവ വിലീയതേ
പരമം ആകാശത്തിൽ നിന്നാണ് ജനിക്കുന്നത്; മനസ്സിലെ ആഗ്രഹം സ്വയം ഉദിച്ചുവന്നതാണെന്ന് പറയുന്നു. അതു സ്വയം ജനിച്ച് സ്വയം അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
തത്സ്വരൂപമ് ഇദം സര്വം ജഗദ് ആഭോഗി വിദ്യതേ । ജായതേ തേന ജാതേന തസ്മിന് നഷ്ടേ വിനശ്യതി
ഈ ലോകം മുഴുവൻ അതിന്റെ സ്വരൂപമായാണ് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. അതു ജനിക്കുമ്പോൾ ലോകവും ജനിക്കുന്നു; അതു നശിക്കുമ്പോൾ ലോകവും നശിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മവിഷ്ണ്വിന്ദ്രരുദ്രാദീംസ് തസ്യൈവാവയവാന് വിദുഃ । വിടപാന് ഇവ വൃക്ഷസ്യ ശൃങ്ഗാണീവ മഹീഭൃതഃ
ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, ഇന്ദ്രൻ, രുദ്രൻ എന്നിവരും മറ്റുള്ളവരും അതിന്റെ അവയവങ്ങളാണ്, ഒരു വൃക്ഷത്തിന് ശാഖകൾ പോലെയും ഒരു പർവതത്തിന് കുന്തങ്ങൾ പോലെയും.
ശൂന്യേ വ്യോമനി തേനേദം നിര്മിതം ത്രിജഗത്പുരമ് । പ്രതിഭാസാനുസന്ധാനമാത്രേണൈത്യ വിരിഞ്ചതാമ്
ശൂന്യമായ ആകാശത്തിൽ ഈ മൂന്നു ലോകങ്ങളും അതിനാൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; പ്രത്യക്ഷങ്ങളുടെ അനുക്രമം കൊണ്ടു മാത്രമാണ് അതിന് സൃഷ്ടാവിന്റെ സ്ഥാനം ലഭിക്കുന്നത്.
യത്രേമേ വിതതാലോകാ ലോകകോശാശ് ചതുര്ദശ । വനോപവനപാല്യശ് ച യത്രോദ്യാനപരമ്പരാഃ
ഇവിടെയാണ് ഈ ലോകങ്ങളും പതിനാലു ലോകകോശങ്ങളും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നത്; ഇവിടെ കാടുകളും തോട്ടങ്ങളും പൂന്തോട്ടങ്ങളുടെ നിരകളും ഉണ്ട്.
ക്രീഡാശിഖരിണോ യത്ര സഹ്യമന്ദരമേരവഃ । ശീതോഷ്ണദീപ്തീ ചന്ദ്രാര്കൌ ദീപൌ യത്രാനിലാക്ഷതൌ
ഇവിടെയാണ് സഹ്യപർവ്വതം, മന്ദരപർവ്വതം, മേരു പർവ്വതം പോലുള്ള കളിയാട്ടം നിറഞ്ഞ കുന്നുകൾ; ചന്ദ്രനും സൂര്യനും എന്നിങ്ങനെ തണുപ്പും ചൂടും പകരുന്ന പ്രകാശം; കാറ്റും അഗ്നിയും എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് വിളക്കുകളും.
സൂര്യാംശുകചദാലോലതരങ്ഗോത്തുങ്ഗമൌക്തികാഃ । വഹന്ത്യസ് സരിതോ യത്ര സന്മുക്താവലയശ് ചലാഃ
ഇവിടെയുള്ള നദികൾ സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ കൊണ്ട് ഉണരുന്ന തിരമാലകളുടെ മുകളിൽ ഉയരുന്ന മുത്തുകൾ കൊണ്ടു ഒഴുകുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ സത്യമായ മുത്തുകളുടെ ചലിക്കുന്ന ഹാരങ്ങളും കാണാം.
ഇക്ഷുക്ഷീരാദിസലിലാ മണിരത്നബിസാങ്കുരാഃ । ഔര്വാനലാമ്ബുജാ യത്ര വാപ്യസ് സപ്ത മഹാര്ണവാഃ
ഇവിടെ ഇക്കരയിൽ പഞ്ചസാരനീരും പാലും പോലുള്ള വിവിധ ജലങ്ങൾ നിറഞ്ഞ കുളങ്ങൾ ഉണ്ട്; അതിൽ രത്നങ്ങളും, വിലയേറിയ കല്ലുകളും, താമരക്കുരുക്കളും, സമുദ്രാഗ്നിയും, താമരകളും, ഏഴു വലിയ സമുദ്രങ്ങളും കാണാം.
അധ ഉര്വ്യാം തഥോര്ധ്വേ ഖേ പുണ്യാപുണ്യധനശ്രിയഃ । നരാമരകിരാടാനാം യത്രാതിക്രയവിക്രയൌ
ഭൂമിയിൽ താഴെയും ആകാശത്തിൽ മുകളിലും പുണ്യവും പാപവും സമ്പത്തും മഹത്വവും ഉണ്ട്; മനുഷ്യരും ദേവന്മാരും യക്ഷന്മാരും തമ്മിൽ വാങ്ങലും വിറ്റുവ്പ്പും നടക്കുന്നു.
തസ്മിന്ന് ഏവ ജഗത്യ് അസ്മിന് പുരേ സങ്കല്പഭൂഭുജാ । ക്രീഡാര്ഥമ് ആത്മനശ് ചിത്രാ ദേഹാവവരകാഃ കൃതാഃ
ഈ ലോകത്തും, ഈ നഗരത്തിലും, മനസ്സിന്റെ ഇച്ഛാശക്തി തന്റെ വിനോദത്തിനായി അത്ഭുതകരമായ ശരീരാവരണങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു.
കേചിദ് ഗീര്വാണനാമാന ഊര്ധ്വ ഏവ നിയോജിതാഃ । നരോരഗാദയഃ കേചിദ് അധ ഏവ നിവേശിതാഃ
ചിലർ ദേവന്മാർ എന്ന പേരിൽ മുകളിലായി നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; മനുഷ്യരും പാമ്പുകളും പോലുള്ളവർ താഴെ പാർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.
വാതയന്ത്രപ്രവാഹേണ ചലന്തോ മാംസമൃണ്മയാഃ । സിതാസ്ഥിദാരവശ് ചിത്രാസ് ത്വഗ്ലേപമസൃണാമലാഃ
കാറ്റിന്റെ ചലനത്തിലൂടെ ഈ മാംസവും മണ്ണുംകൊണ്ടുള്ള ശരീരങ്ങൾ സഞ്ചരിക്കുന്നു; ചിലത് വെള്ളയുള്ളി, മരം എന്നിവകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, ത്വക്ക് പുരട്ടിയതും, ചിലത് മൃദുവും ചിലത് അശുദ്ധവുമാണ്.
കേചിച് ചിരേണ നശ്യന്തി കേചിച് ഛീഘ്രവിനാശിനഃ । കചകൃഷ്ണോലപോല്ലാസരചിതാച്ഛാദനശ്രിയഃ
ചില ശരീരങ്ങൾ ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ് നശിക്കുന്നു, ചിലത് വേഗത്തിൽ നശിക്കുന്നു; അവയുടെ ആവരണങ്ങൾ തെളിഞ്ഞതും കറുത്തതും വെളുത്തതും നിറങ്ങളിൽ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നു.
കര്ണാക്ഷിനാസാപ്രമുഖൈര് ദ്വാരൈര് നവഭിര് അന്വിതാഃ । അനാരതവഹത്പ്രാണപവനേനോഷ്ണശീതലാഃ
കാത്, കണ്ണ്, മൂക്ക് തുടങ്ങിയ ഒമ്പത് വാതായനങ്ങളോടുകൂടിയ ഈ ശരീരം, ജീവന്റെ ശ്വാസം തുടർച്ചയായി ഒഴുകുന്നതിനാൽ ചിലപ്പോൾ ചൂടും ചിലപ്പോൾ തണുപ്പുമാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്.
കര്ണനാസാസ്യതാല്വാദിവാതായനഗണാന്വിതാഃ । ഭുജാദ്യങ്ഗപ്രതോലീകാഃ പഞ്ചേന്ദ്രിയകുദീപകാഃ
കാത്, മൂക്ക്, വായ്, താലു എന്നിവ പോലുള്ള പല വാതായനങ്ങളുമുണ്ട്; കൈ മുതലായ അവയവങ്ങൾ വഴി പല വഴികളുമുണ്ട്; അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഈ ശരീരത്തിന് വിളക്കുകളാണ്.
മായയാ രചിതാസ് തേഷു സങ്കല്പേന മഹാമതേ । അഹങ്കാരമഹായക്ഷാഃ പരമാലോകഭീരവഃ
ഈ ശരീരത്തിൽ, മായയും മനസ്സിന്റെ സങ്കല്പവും കൊണ്ട്, ജ്ഞാനിയേ, അഹംഭാവം എന്ന ഭയങ്കരമായ യക്ഷന്മാർ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു; അവ പരമജ്യോതിക്കും ഭയപ്പെടുത്തുന്നതാണ്.