ത്രയസ് തസ്യ മഹാബാഹോ ദേഹാ ദിഗ്ഭരണക്ഷമാഃ । ജഗദ് ആകൃഷ്യ തിഷ്ഠന്തി ഉത്തമാധമമധ്യമാഃ
അവനു മൂന്ന് ശരീരങ്ങളുണ്ട്, ദിശകളെ ചുമക്കാൻ ശേഷിയുള്ളവ. അവ ഉത്തമം, മധ്യമം, അധമം എന്നിങ്ങനെ ലോകങ്ങളെ ആകർഷിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നു.
വ്യോമന്യ് ഏവാതിവിതതേ ജാതോ ഽസൌ ത്രിശരീരകഃ । തത്രൈവ ച സ്ഥിതിം യാതശ് ശബ്ദവാതഖപക്ഷിവത്
അവൻ ആകാശത്തിന്റെ അപ്പുറത്തുള്ള വിശാലതയിൽ ജനിച്ചു, മൂന്നു ശരീരങ്ങളുമായി. അവിടെത്തന്നെ അവൻ നിലകൊണ്ടു, ശബ്ദവും കാറ്റും ചിറകുകളും പോലെ.
തത്രൈവാപാരഗഗനേ നഗരം തേന നിര്മിതമ് । ചതുര്ദശമഹാരഥ്യം വിഭാഗത്രയഭൂഷിതമ്
അവൻ ആ അതിരില്ലാത്ത ആകാശത്തിൽ ഒരു നഗരം പണിതു, പതിനാലു വലിയ വീഥികളും മൂന്നു വിഭാഗങ്ങളാലും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടത്.
വനോപവനമാലാഢ്യം ക്രീഡാശിഖരിസുന്ദരമ് । മുക്താലതാവിവലിതം വാപീസപ്തകഭൂഷിതമ്
അത് കാടുകളും തോട്ടങ്ങളും മാലകളായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും, കളിയാടാൻ അനുയോജ്യമായ മലകളാൽ മനോഹരവുമാണ്. മുത്തിന്റെ തണ്ടുകൾ ചുറ്റിപ്പിടിച്ചും ഏഴു കുളങ്ങളാൽ ഭൂഷിതവുമാണ്.
ശീതലോഷ്ണാത്മകാക്ഷീണദീപദ്വയവിരാജിതമ് । ഊര്ധ്വാധോഗതിരൂപേണ വണിങ്മാര്ഗേണ സങ്കുലമ്
തണുപ്പും ചൂടും എന്ന രണ്ടു വിളക്കുകൾ കൊണ്ട് പ്രകാശമുള്ളതും, മുകളിലേക്കും താഴേക്കും പോകുന്ന വഴികളാൽ നിറഞ്ഞതും, വ്യാപാരികൾ നിറഞ്ഞതുമായതും ആ നഗരം.
തസ്മിന്ന് ഏവാതിവിപുലേ പത്തനേ തേന ഭൂഭൃതാ । സഞ്ചാരിണോ വിരചിതാ മുഗ്ധാവവരകാ ഗണാഃ
അവിടെ അത്യന്തം വിശാലമായ നഗരത്തിൽ ആ ഭൂപാലൻ മനോഹരവും സുരക്ഷിതവുമായ താമസക്കാർയുടെ കൂട്ടങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു.
ഊര്ധ്വേ കേചിദ് അധഃ കേചിന് മധ്യേ കേചിന് നിയോജിതാഃ । കേചിച് ചിരേണ നശ്യന്തഃ കേചിച് ഛീഘ്രവിനാശിനഃ
അവരിൽ ചിലരെ മുകളിൽ, ചിലരെ താഴെ, ചിലരെ നടുവിൽ വെച്ചു. ചിലർ ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ് നശിച്ചു, ചിലർ വേഗത്തിൽ അപ്രത്യക്ഷരായി.
അസിതച്ഛാദനാച്ഛന്നാ നവദ്വാരവിഭൂഷിതാഃ । അനാരതവഹദ്വാതാ ബഹുവാതായനാന്വിതാഃ
കറുത്ത മറകൾ കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടതും ഒമ്പത് വാതിലുകൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും, എപ്പോഴും ശക്തമായ കാറ്റ് വീശുന്നതും അനേകം ജനാലകൾ ഉള്ളതുമാണ് ആ നഗരം.
ദീപപഞ്ചകസാലോകാസ് ത്രിസ്ഥൂണാശ് ശുക്ലദാരവഃ । മസൃണാലേപമൃദവഃ പ്രതോലീകുലസങ്കുലാഃ
അഞ്ച് വിളക്കുകൾ കൊണ്ട് പ്രകാശമുള്ളതും മൂന്നു വെള്ളക്കഷ്ണങ്ങളാൽ താങ്ങപ്പെട്ടതും, മൃദുവും മിനുക്കിയതുമായ നിലവും തിരക്കേറിയ വഴികളുമാണ് അവിടെയുള്ളത്.
മായയാ രചിതാസ് തേന രാജ്ഞാ തേഷു മഹാമതേ । രക്ഷിതാരോ മഹായക്ഷാ നിത്യമ് ആലോകഭീരവഃ
മോഹത്തിന്റെ സഹായത്തോടെ ആ രാജാവ് അവിടെയുള്ളവരിൽ ഭയങ്കരമായ രൂപമുള്ള ശക്തിയുള്ള യക്ഷന്മാരെ കാവൽക്കാരായി സൃഷ്ടിച്ചു, മഹാമനസ്സുള്ളവനേ.
അഥാവവരകൌഘേഷു ചലത്സു സ മഹീപതിഃ । കരോതി വിവിധാഃ ക്രീഡാ നീഡേഷ്വ് ഇവ വിഹങ്ഗമഃ
അവിടെ ആ രാജാവ്, തടസ്സങ്ങളുടെ തിരമാലകൾ ഒഴുകുമ്പോൾ, പക്ഷി കൂടുകളിൽ കളിക്കുന്നതുപോലെ വിവിധ വിനോദങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുന്നു.
ത്രിശരീരസ് സ തേഷ്വ് അന്തസ് തൈര് യക്ഷൈസ് സഹ പുത്രക । ലീലാലസമ് ഉഷിത്വാശു പുനര് നിഷ്ക്രമ്യ ഗച്ഛതി
മൂന്നു ശരീരങ്ങളോടെ, ആ രാജാവ് ആ യക്ഷന്മാരോടൊപ്പം അവിടെയുള്ളവരിൽ കളിച്ചുകൊണ്ട് താമസിച്ച്, ഉടൻ വീണ്ടും പുറത്തേക്ക് പോകുന്നു, കുഞ്ഞേ.
തസ്യേച്ഛാ ജായതേ വത്സ കദാചിച് ചലചേതസഃ । പുരം ഭവിഷ്യന്നിര്മാണം കിഞ്ചിദ് യാമീതി നിശ്ചലാ
കുഞ്ഞേ, ചിലപ്പോഴൊക്കെ ആ രാജാവിന്റെ മനസ്സ് അശാന്തമായപ്പോൾ, 'ഇനിയും സൃഷ്ടിക്കപ്പെടാത്ത ഏതെങ്കിലും നഗരത്തിലേക്ക് പോകണം' എന്ന ആഗ്രഹം അവനിൽ ഉണരുന്നു; ആ ആഗ്രഹം അചഞ്ചലമാണ്.
ഭൂതാവിഷ്ട ഇവാവേഗാത് തത ഉത്ഥായ ധാവതി । പുരം തദ് അപ്യ് അവാപ്നോതി ഗന്ധര്വൈര് ഇവ നിര്മിതമ്
ഒരു ഭൂതം കയറിയവനെന്നപോലെ, അത്യന്തം ഉത്സാഹത്തോടെ അവൻ എഴുന്നേറ്റ് ഓടുന്നു; അങ്ങനെ അവൻ ആ നഗരത്തിലെത്തുന്നു, ഗന്ധർവന്മാർ സൃഷ്ടിച്ചതുപോലെ അത്ഭുതകരമായ ഒരു നഗരം.
തസ്യേച്ഛാ ജായതേ നാമ കദാചിജ് ജഡചേതസഃ । വിനാശം സമ്പ്രയാമീതി തേനാശു സ വിനശ്യതി
ഒരിക്കൽ, അവന്റെ മനസ്സ് മന്ദമായിരിക്കുമ്പോൾ, 'ഞാൻ നശിക്കട്ടെ' എന്ന ആഗ്രഹം അവനിൽ ഉണരുന്നു; അങ്ങനെ ആ ആഗ്രഹം കൊണ്ടു അവൻ ഉടൻ തന്നെ നശിക്കുന്നു.
പുനര് ഉത്പദ്യതേ തൂര്ണം ഖാന് മഹോര്മിര് ഇവാമ്ഭസഃ । വ്യവഹാരം തനോത്യ് ഉച്ചൈഃ പുനര് ആരമ്ഭമന്ഥരമ്
പിന്നീട്, വലിയ തിരകൾ വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് ഉയരുന്നതുപോലെ, അവൻ വീണ്ടും വേഗത്തിൽ ഉയർന്ന് ശക്തിയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു; പിന്നെ വീണ്ടും മന്ദഗതിയോടെ ആരംഭിക്കുന്നു.
സ്വയൈവ വ്യവഹൃത്യാഥ കദാചിത് പരിദൂയതേ । കിം കരോമീദമ് അജ്ഞോ ഽസ്മി ദുഃഖിതോ ഽസ്മീതി ശോചതി
താനേ ചെയ്ത പ്രവൃത്തികൾ കൊണ്ടു ചിലപ്പോൾ അവൻ ദുഃഖിതനാകുന്നു; 'എന്ത് ചെയ്യണം? ഞാൻ അജ്ഞാനിയാണ്, ഞാൻ ദു:ഖിതനാണ്' എന്ന് പറഞ്ഞു അവൻ ദുഃഖിക്കുന്നു.
മുദമ് ഏത്യ കദാചിച് ച സ്വയമ് ആയാതി പീനതാമ് । പ്രാവൃഡ്വര്ഷജലോല്ലാസപൂരാദ് ഇവ നദീരയഃ
ഒരിക്കൽ സന്തോഷം സ്വയം ഉയർന്ന്, മഴക്കാലത്ത് നദി നിറയുന്നതുപോലെ, അതിന്റെ ആനന്ദത്തിൽ വളരുന്നു.
പിബതി വല്ഗതി ഗച്ഛതി ജൃമ്ഭതേ സ്ഫുരതി ഭാതി ന ഭാതി ച ഭാസുരഃ । സുത മഹാമഹിമാ സ മഹീപതിഃ പതിര് അപാമ് ഇവ വാതരയാകുലഃ
അവൻ കുടിക്കുന്നു, കളിക്കുന്നു, സഞ്ചരിക്കുന്നു, വലിച്ചുകിടക്കുന്നു, വിറയുന്നു, തെളിയുന്നു, ചിലപ്പോൾ തെളിയുന്നില്ലയും. മഹത്തായ മഹിമയുള്ള ഈ പ്രകാശവാൻ, മകനേ, ഭൂമിയുടെ രാജാവിനെപ്പോലെയും, കാറ്റ് ഉണർത്തുന്ന ജലാധിപതിയെപ്പോലെയും ആണ്.
അഥാപൃച്ഛത് സുതസ് തത്ര ജമ്ബുദ്വീപേ മഹാനിശി । കദമ്ബാഗ്രാവചൂലസ്ഥം പിതരം പാവനാശയഃ
അപ്പോൾ ജംബുദ്വീപിൽ മഹാനിശിയിൽ, കദംബമരത്തിന്റെ കൊമ്പിൽ ഇരുന്ന്, ഹൃദയം വിശുദ്ധമായ പിതാവിനോടു മകൻ ചോദിച്ചു.
കോ ഽസൌ സ്വോത്ഥ ഇതി ഖ്യാതോ ഭൂപസ് താതോത്തമാകൃതിഃ । കഥിതം ച കിമ് ഏതന് മേ ത്വയൈതദ് ബ്രൂഹി തത്ത്വതഃ
തന്തേ, സ്വയം ഉദിച്ചവൻ എന്ന് പ്രശസ്തനായ, രാജാക്കന്മാരിൽ ഉത്തമരൂപനായ ആൾ ആരാണ്? എനിക്ക് പറഞ്ഞത് എന്താണെന്ന് ദയവായി സത്യമായി പറയൂ.
ക്വ ഭവിഷ്യതി നിര്മാണം വര്തമാനേ ക്വ ഗമ്യതാമ് । ഉഭയാര്ഥവിരുദ്ധത്വാന് മോഹാര്ഥായ വചസ് തവ
സൃഷ്ടി എവിടെയാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്? ഇപ്പോൾ അതിന് എവിടെയാണ് പോകേണ്ടത്? ഇരു കാര്യങ്ങളിലും പരസ്പരം വിരുദ്ധമായതുകൊണ്ട്, നിന്റെ വാക്കുകൾ ഭ്രമം ഉണ്ടാക്കാനാണ്.
ശൃണു പുത്ര യഥാഭൂതമ് ഏതത് തേ കഥയാമ്യ് അഹമ് । യേന സംസാരചക്രസ്യ തത്ത്വമ് അസ്യാവബുധ്യസേ
മകനേ, യഥാർത്ഥത്തിൽ എങ്ങനെയാണെന്ന് ഞാൻ നിന്നോട് പറയാം. അതിലൂടെ Samsāra എന്ന ജീവിതചക്രത്തിന്റെ സാരാംശം നീ മനസ്സിലാക്കാം.
അസദഭ്യുത്ഥിതാരമ്ഭമ് അവസ്തുമയമ് ആതതമ് । സംസാരസംസ്ഥാനമ് ഇദമ് ഏവമ് ആകഥിതം മയാ
അസത്യം നിന്നുയർന്നതും യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്തതും ആയ ഈ Samsāra എന്ന നില ഞാൻ ഇങ്ങനെ വിവരിച്ചു.
പരമാന് നഭസോ ജാതസ് സങ്കല്പസ് സ്വോത്ഥ ഉച്യതേ । ജായതേ സ്വയമ് ഏവാസൌ സ്വയമ് ഏവ വിലീയതേ
പരമം ആകാശത്തിൽ നിന്നാണ് ജനിക്കുന്നത്; മനസ്സിലെ ആഗ്രഹം സ്വയം ഉദിച്ചുവന്നതാണെന്ന് പറയുന്നു. അതു സ്വയം ജനിച്ച് സ്വയം അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
തത്സ്വരൂപമ് ഇദം സര്വം ജഗദ് ആഭോഗി വിദ്യതേ । ജായതേ തേന ജാതേന തസ്മിന് നഷ്ടേ വിനശ്യതി
ഈ ലോകം മുഴുവൻ അതിന്റെ സ്വരൂപമായാണ് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. അതു ജനിക്കുമ്പോൾ ലോകവും ജനിക്കുന്നു; അതു നശിക്കുമ്പോൾ ലോകവും നശിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മവിഷ്ണ്വിന്ദ്രരുദ്രാദീംസ് തസ്യൈവാവയവാന് വിദുഃ । വിടപാന് ഇവ വൃക്ഷസ്യ ശൃങ്ഗാണീവ മഹീഭൃതഃ
ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, ഇന്ദ്രൻ, രുദ്രൻ എന്നിവരും മറ്റുള്ളവരും അതിന്റെ അവയവങ്ങളാണ്, ഒരു വൃക്ഷത്തിന് ശാഖകൾ പോലെയും ഒരു പർവതത്തിന് കുന്തങ്ങൾ പോലെയും.
ശൂന്യേ വ്യോമനി തേനേദം നിര്മിതം ത്രിജഗത്പുരമ് । പ്രതിഭാസാനുസന്ധാനമാത്രേണൈത്യ വിരിഞ്ചതാമ്
ശൂന്യമായ ആകാശത്തിൽ ഈ മൂന്നു ലോകങ്ങളും അതിനാൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; പ്രത്യക്ഷങ്ങളുടെ അനുക്രമം കൊണ്ടു മാത്രമാണ് അതിന് സൃഷ്ടാവിന്റെ സ്ഥാനം ലഭിക്കുന്നത്.
യത്രേമേ വിതതാലോകാ ലോകകോശാശ് ചതുര്ദശ । വനോപവനപാല്യശ് ച യത്രോദ്യാനപരമ്പരാഃ
ഇവിടെയാണ് ഈ ലോകങ്ങളും പതിനാലു ലോകകോശങ്ങളും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നത്; ഇവിടെ കാടുകളും തോട്ടങ്ങളും പൂന്തോട്ടങ്ങളുടെ നിരകളും ഉണ്ട്.
ക്രീഡാശിഖരിണോ യത്ര സഹ്യമന്ദരമേരവഃ । ശീതോഷ്ണദീപ്തീ ചന്ദ്രാര്കൌ ദീപൌ യത്രാനിലാക്ഷതൌ
ഇവിടെയാണ് സഹ്യപർവ്വതം, മന്ദരപർവ്വതം, മേരു പർവ്വതം പോലുള്ള കളിയാട്ടം നിറഞ്ഞ കുന്നുകൾ; ചന്ദ്രനും സൂര്യനും എന്നിങ്ങനെ തണുപ്പും ചൂടും പകരുന്ന പ്രകാശം; കാറ്റും അഗ്നിയും എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് വിളക്കുകളും.